27. Phát triển óc sáng tạo

Tại một làng nhỏ thuộc vùng ngoại ô thành phố Washington, hồi đó ông chủ một cửa tiệm hàng tạp hóa được bổ nhiệm coi bưu điện của làng. Sau 6 tháng trời không một lá thư nào trong thùng thư được chuyển đi. Dân làng bắt đầu khiếu nại lên giám đốc bưu điện của thành phố và ông cho người đến điều tra. Ông chủ tiệm phân trần sự việc một cách thật đơn giản, là bởi vì thùng thư chưa đầy, nên ông chưa gửi đi, và cũng chưa đổ ra để phát thư cho dân làng!

Các bạn thân mến, câu trả lời chạy tội của người coi trạm bưu điện của làng trên đây thật là vừa điên rồ vừa nực cười. Thế nhưng, trong thực tế nhiều khi chúng ta cũng hành động cách tương tự. Chúng ta nói, tôi không có gì để chia sẻ, để ban tặng cho người khác được, bởi vì túi tôi chưa đầy! Nhưng ai đợi đến khi được túi đầy mới chia sẻ với người khác, sẽ không bao giờ bắt đầu làm gì hết. Không cần phải đợi được mọi sự mình mong ước mới bắt đầu cho đi. Hãy bắt đầu tận dụng và chia sẻ ngay những gì mình đang có rồi chính cái mình đang có sẽ nảy nở và tăng triển thêm nhiều hơn nữa.

Đây cũng chính là bí quyết của việc phát triển óc sáng tạo.

Trong đường lối giáo dục của Don Bosco, kẻ thù tai hại nhất là tính lười biếng, ưa nhàn rỗi. Và ngài đã dùng chiến thuật của óc sáng tạo, của tinh thần lạc quan, của hy vọng, của sự khích lệ, tinh thần hoạt bát, vui tươi để đánh bại nó.

Don Bosco thường nói với các học sinh của ngài:

Cha ước ao các học sinh của cha sẽ không bao giờ ở nhưng, sống nhàn rỗi. Đừng bao giờ để cho thời gian qua đi mà không làm một việc gì tốt lành.

Thật vậy, trong trường Don Bosco, các lớp học cũng như sân chơi là nơi tập luyện và thực hiện các sinh hoạt, nhờ đó mà ngài có thể loại trừ được kẻ thù số một luôn che mặt và lai vãng giữa các bạn trẻ, tức là sự nhàm chán, mỏi mệt, tính thụ động và dửng dưng, hoặc chỉ biết a dua theo đám đông. Nó nảy sinh từ một tâm hồn trống rỗng và chỉ muốn được lấp đầy bởi những ham muốn mau qua.

Thế nhưng, những tâm hồn đầy sinh lực và nhựa sống như các bạn trẻ là như mảnh vườn phì nhiêu có thể phát sinh được nhiều bông hoa tươi đẹp muôn màu sắc, với điều kiện là phải chịu khó cày sâu cuốc bẫm để vun trồng. Người ta thường nói, nhu cầu là mẹ của các phát minh. Trong môi trường xã hội ngày nay, sống là một cuộc chạy đua không ngừng. Những cuộc phát minh về mọi mặt, chẳng hạn như vi tính càng ngày càng tiến những bước rất xa. Chỉ cần dừng lại trong giây lát là thấy mình bị bỏ lại xa sau mọi người rồi.

Óc sáng tạo là khả năng có thể huấn luyện được. Mỗi đứa trẻ đều có mầm mống óc sáng tạo, nhưng có được phát triển hay không phần lớn tuỳ thuộc vào những điều kiện thuận tiện bên ngoài, môi trường sống và phương cách giáo dục em được hấp thụ.

Sau đây là những mách bảo cụ thể giúp phát triển một cách trực tiếp hoặc gián tiếp óc sáng tạo của các em.

1. Các phụ huynh nên dành mỗi ngày một ít thời giờ để ở gần và lắng nghe con cái. Thái độ lắng nghe của cha mẹ giúp con cái cởi mở tâm hồn và diễn tả những gì chúng muốn nói ra. Chúng cần có người biết chia sẻ những cảm nghĩ, tâm tình, những lo sợ băn khoăn. Những đứa trẻ thông minh thường rất thích xem hình và đọc sách. Được dịp tiếp xúc với sách vở, được gỉai thích hướng dẫn quả là điều giúp phát triển óc sáng tạo rất hữu hiệu. Khi còn bé nhỏ các em thích xem hình ảnh và tập nói lên những gì mắt các em trông thấy. Lớn lên, các em thích được đối thoại, được có người biết nghe để trao đổi ý tưởng và để được hướng dẫn chỉ bảo cho.

2. Củng cố sự an bình nơi tâm hồn các em và khi có thể, cho các em được tham dự, góp ý vào những vấn đề nho nhỏ nhưng có liên quan trực tiếp đến các em. Trong các gia đình các trẻ em thường chỉ được quan tâm đến việc có đủ cơm ăn áo mặc và được đi học, nhưng rất ít khi được lưu tâm tới tầm quan trọng về bản vị của các em. Vì thế, càng cảm thấy mình được coi trọng với tất cả cái độc nhất vô nhị của mình, đứa trẻ càng cảm thấy an tâm vững dạ và thêm tự tin trước những gì được giao phó cho em trong cuộc sống. Để được như thế, các em cần được khích lệ trước những hoàn cảnh mới lạ, những thách đố của cuộc sống, khích lệ các em tham gia vào các sinh hoạt nhóm của các bạn cùng lứa tuổi. Ngay cả khi đối xử với các em, đừng đối xử với các em như đối xử với những trẻ em khờ dại, không biết gì, chỉ vì các em còn nhỏ dại.

3. Vun trồng và cổ võ sự bén nhạy của các em. Sự bén nhạy tâm hồn là yếu tố căn bản của óc sáng tạo. Huấn luyện cho các em biết nghe âm nhạc, biết ngạc nhiên trước vẻ đẹp của thiên nhiên, cây cỏ, hoa lá, biết nhìn ngắm màu sắc, hình ảnh v.v... Hãy nói với các em về những điều tốt lành, kể cho các em nghe những câu chuyện hay, đầy hấp dẫn, thú vị, gây hứng khởi, hơn là sợ hãi.

4. Khích lệ các em đừng a dua, chạy theo những gì người khác làm, nói hoặc cho là hay, là phải, nhưng huấn luyện các em biết có cái nhìn riêng, biết có lập trường, biết nhận định điều hay lẽ phải tùy theo sự hiểu biết của mình. Các bạn trẻ thường bị ảnh hưởng sức ép của đồng bạn rất nhiều. Lắm khi các em không dám nghĩ và cũng không có can đảm đi ngược lại với ý kiến, cảm nghĩ và cách hành động của chúng bạn để khỏi bị cô lập hóa, để khỏi bị cho ra rìa, mặc dù các em biết rõ đó là điều không hay cũng không tốt lành gì. Vì thế biết can đảm đi ngược chiều gió, biết giữ vững lập trường trước những điều có giá trị, quả là một thách đố lớn đối với các bạn trẻ thuộc mọi lứa tuổi, nhất là ở tuổi vị thành niên.

Ca dao Việt Nam có câu: “Ở bầu thì tròn, ở ống thì dài”, hoặc là “gần mực thì đen, gần đèn thì sáng” để nói lên ảnh hưởng rất tai hại và cũng rất xây dựng của bạn bè. Chính vì thế, là phụ huynh và thầy dạy cần hướng dẫn và giúp con em biết chọn bạn mà chơi!

5. Dạy các em biết quan tâm đến chất lượng của việc làm hơn là thành công và những lời khen ngợi bên ngoài. Thi đua là phương tiện hữu hiệu giúp phát triển năng khiếu; thế nhưng, tính hiếu thắng với bất cứ giá nào sẽ rất dễ đưa đến sự cạnh tranh, ganh tỵ, và là nguyên nhân của mọi xung khắc, hiềm khích. Sở dĩ như thế là vì chúng ta quá đặt nặng giá trị những tước hiệu danh vọng bên ngoài hơn là giá trị nhân bản của mình. Do đó, những phát triển cũng chỉ nhắm đến chiều ngang nhưng lại thiếu chiều sâu.

6. Sau cùng, cần phải huấn luyện trẻ em trưởng thành trong sự thành thật với chính mình. Thiếu thành thật với chính mình là bước đầu dẫn đưa đến sự dối trá người khác để rồi tự tạo cho mình một bản lãnh giả dối. Sự dối trá này đòi hỏi sự dối trá khác để che đậy, cứ như thế những mắt xích dối trá này sẽ nối theo những mắt xích dối trá khác để tự xiềng xích chính mình. Trái lại óc sáng tạo càng phát triển mạnh ở đâu có tự do nội tâm, tâm hồn thanh thản và sự thật.

-----------

Cf  * FERRERO Bruno, Pane, amore e fantasia, in Genitori Felici con il sistema di Don Bosco, LDC (1997) p. 105 - 107;

   *  CAVANAUGH Brian, Sower’s seeds aplenty. Fourth Planting, Paulist Press (1996) N. 71.