Kết luận: “Sự nhiệt tâm lo việc nhà Chúa thiêu đốt tôi”
Trong chương II của Tin Mừng theo thánh Gioan, có một câu được các môn đệ gán cho Chúa Giêsu khi Người đuổi những người đổi tiền và buôn bán ra khỏi đền thờ Giêrusalem: “Sự nhiệt tâm lo việc nhà Chúa thiêu đốt tôi” (Ga 2,17). Trước đó, Chúa Giêsu nói với những người làm ô uế nơi thánh: “Đừng biến nhà Cha tôi thành nơi buôn bán” (Ga 2,16).
Trong đoạn Tin Mừng trên, có nhiều cách giải thích khác nhau về “ngôi nhà” mà Chúa Giêsu chịu nhiệt tâm thiêu đốt. Người Do Thái hiểu đó là đền thờ. Các môn đệ, sau khi Chúa Giêsu sống lại, đã hiểu đó là thân xác của Người. Ngày nay, chúng ta có thể và có lẽ nên hiểu ngôi nhà này là ngôi nhà hành tinh chung của chúng ta. Chính ngôi nhà chung này ngày nay đang bị cướp phá và xúc phạm.
Ngôi nhà chung của chúng ta cũng là nhà của chính Thiên Chúa, được Thánh Thần Thiên Chúa thấm nhập ngay từ buổi bình minh của công cuộc tạo dựng và là nơi Con Thiên Chúa cắm lều trong mầu nhiệm Nhập Thể cao cả. Chính trong ngôi nhà chung này mà Thiên Chúa cùng cư ngụ với nhân loại và chúng ta được trao phó trách nhiệm quản lý, như sách Sáng Thế xác định. Thật vậy, khủng hoảng sinh thái đương thời cho thấy chúng ta không có khả năng nhận biết thế giới vật chất thấm nhuần sự hiện diện của Thiên Chúa. Chúng ta đã đổi tầm nhìn cao cả về thế giới vật chất như nơi ở của chính Thiên Chúa và được thánh hóa bởi mầu nhiệm Nhập Thể của Con Thiên Chúa với quan điểm cơ học một chiều của thời Hiện Đại. Theo đó, thế giới vật chất bị thu gọn thành nhà kho tài nguyên thuần túy cho con người tiêu dùng, chỉ là bất động sản để đầu cơ trên thị trường. Chính nhận thức giản lược về thế giới vật chất tạo điều kiện cho cả hệ thống kinh tế vật chất và tân tự do, được hỗ trợ bởi công nghệ hiện đại, tàn phá hành tinh quê hương của chúng ta. Do tình trạng ô nhiễm đất, không khí và nước trên hành tinh, chúng ta đã làm suy thoái ngôi nhà chung của chúng ta, cũng là nhà của chính Thiên Chúa. Chúng ta đã biến nơi ở thiêng liêng này thành cái chợ.
Trong tình huống khẩn cấp của hành tinh đang sụp đổ, chúng ta cần phải được thiêu đốt một lần nữa với lòng nhiệt tâm dành cho ngôi nhà chung của chúng ta.
Thông điệp Laudato Si’ của Đức Thánh Cha Phanxicô thắp lửa nhiệt tâm chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta. Đó là trách nhiệm lớn lao mà chúng ta phải gánh vác, đặc biệt với những thành viên dễ bị tổn thương trong ngôi nhà chung của chúng ta, những nạn nhân trước hết và bất công của sự xuống cấp ngôi nhà chung. Chúng ta cũng nợ các thế hệ tương lai điều đó. Một trong những câu hỏi mạnh mẽ nhất được Đức Phanxicô nêu ra trong Thông điệp và vang dội bên tai chúng ta, ngay cả sau khi chúng ta đã đặt bản văn sang một bên, đó là: “Chúng ta muốn để lại thế giới như thế nào cho những người đến sau chúng ta, cho con em chúng ta đang lớn lên?” (160) Đức Thánh Cha tiếp tục cảnh báo chúng ta: “Việc để lại một hành tinh có thể sống được cho các thế hệ tương lai, trước hết và trên hết, tùy thuộc vào chúng ta. Vấn đề này ảnh hưởng chúng ta cách sâu xa, vì nó đi liền với ý nghĩa tối hậu của cuộc lữ hành trần thế của chúng ta”. (160)
Khủng hoảng sinh thái đương đại gây nguy hiểm cho khả năng cư trú trong ngôi nhà hành tinh của chúng ta chắc chắn là thách thức lớn nhất mà nhân loại phải đối mặt. Ngày nay chúng ta nhận thức được mức độ nghiêm trọng của khủng hoảng, nhờ sự đóng góp của “nhiều khoa học gia, triết gia, thần học gia và các nhóm dân sự” (7) như chính Đức Phanxicô nhìn nhận trong Thông điệp. Lịch sử sẽ đánh giá Thông điệp Laudato Si' đã có những đóng góp quan trọng về lãnh vực này.
Điểm sáng tích cực của vấn đề này là nhận thức của chúng ta về khủng hoảng ngôi nhà chung có thể trở thành cơ hội để chăm sóc nó cách có trách nhiệm hơn và xây dựng một gia đình chung công bằng và huynh đệ hơn. Như Đức Phanxicô viết trong Thông điệp: “Mặc dù thời kỳ hậu công nghiệp có thể được nhớ đến như một trong những thời kỳ vô trách nhiệm nhất trong lịch sử, song cũng có lý do để hy vọng rằng nhân loại trong buổi bình minh của thế kỷ 21 sẽ được nhớ đến vì đã quảng đại gánh vác hết những trọng trách của thời kỳ này”. (165)
Điều hết sức quan trọng là nguyên nghĩa ban đầu của từ crisis (khủng hoảng) trong tiếng Hy Lạp không có nghĩa tiêu cực như hiện nay trong tiếng Anh và các ngôn ngữ hiện đại khác.305 Nguyên thủy nó có nghĩa là một “cơ hội” thuận lợi sau một trở ngại nghiêm trọng, để tạm dừng và nhìn lại cuộc hành trình đã đi qua, để tạo một hướng đi hoàn toàn mới. Thật vậy, khủng hoảng mang lại thay đổi thực sự. Theo hướng này, cuộc khủng hoảng ngôi nhà chung của chúng ta, với tất cả những viễn cảnh nghiệt ngã của nó, mang đến tia hy vọng cho nhân loại bước vào một kairos mới. Khủng hoảng có thể đồng thời mang đến một cơ hội lịch sử để xây dựng lại ngôi nhà hành tinh chung của chúng ta và hàn gắn những tương quan thân ái đã rạn nứt giữa toàn thể nhân loại với phần còn lại của cộng đồng sinh vật. Như Giáo sư Myles Allen của Đại học Oxford viết trong Lời nói đầu của tập sách này, Đức Phanxicô trong Laudato Si’ mang đến cho chúng ta nguồn cảm hứng và la bàn đạo đức để cùng nhau bước vào hành trình này.
Việc ứng phó với khủng hoảng ngôi nhà chung có thể là một trải nghiệm “đại kết” thực sự có thể tái tạo “ngôi nhà” (oikos + monos) cho toàn thể nhân loại. Điều quan trọng là chúng ta phải cùng nhau hành động ngay bây giờ vì vấn đề này vô cùng cấp bách. Đối mặt với khủng hoảng ngôi nhà chung, đã đến lúc phải thực hiện “một khởi đầu mới”. Đức Phanxicô lặp lại thách thức can trường mà Earth Charter (Hiến chương Trái đất) đặt ra vào đầu thiên niên kỷ mới.
Như chưa từng có trước đây trong lịch sử, định mệnh chung đang mời gọi chúng ta tìm kiếm một khởi đầu mới... Hãy làm cho thời đại của chúng ta được công nhận trong lịch sử là thời đại đánh thức lòng kính trọng đối với sự sống, quyết tâm mạnh mẽ để đạt được sự bền vững, tăng tốc đấu tranh cho công lý và hòa bình, hân hoan cử hành sự sống”.306 (207)
Laudato Si’ với tất cả những cảnh báo nghiêm túc mà Đức Thánh Cha đưa ra và tán thành về tình trạng đáng báo động của ngôi nhà chung “là một công trình thấm nhuần niềm hy vọng Kitô giáo”,307 như Ashley Beck nhận định. Theo Đức Phanxicô, “nhân loại vẫn có khả năng cùng nhau xây dựng ngôi nhà chung” (13), “mọi người nam nữ vẫn có khả năng can thiệp tích cực” (58), và “tất cả sẽ không hư mất. Con người, trong khi có thể làm điều tồi tệ nhất, cũng có khả năng vượt lên chính mình, trở lại để chọn lựa điều tốt đẹp, và thực hiện một khởi đầu mới, bất kể điều kiện tinh thần và xã hội của họ.” (205)
Nền tảng thực sự cho niềm hy vọng của chúng ta dựa trên niềm tin rằng chúng ta được tình yêu và sức mạnh của Chúa đỡ nâng trong nhiệm vụ xây dựng lại ngôi nhà chung của chúng ta. Đức Thánh Cha Phanxicô viết như sau:
Thiên Chúa, Đấng mời gọi chúng ta dấn thân quảng đại và trao ban tất cả, sẽ ban cho chúng ta ánh sáng và sức mạnh cần thiết để tiếp tục cuộc hành trình. Thiên Chúa của sự sống, Đấng yêu thương chúng ta vô cùng, luôn luôn hiện diện ở trung tâm của thế giới này. Ngài không bỏ rơi chúng ta, Ngài không bỏ mặc chúng ta đơn độc, vì Ngài đã tháp nhập vĩnh viễn với trái đất của chúng ta, và tình yêu Ngài thúc bách chúng ta tìm kiếm những cách thế mới để tiến bước. Xin chúc tụng Chúa! (245)
Thật ý nghĩa khi Thông điệp Laudato Si’ được ban hành vào ngày Lễ Hiện Xuống năm 2015, một ngày mà các Kitô hữu trên toàn thế giới tưởng niệm công việc của Chúa Thánh Thần trong công trình tạo dựng và cứu chuộc. Như các thế hệ tín hữu đã cầu nguyện nhiều thế kỷ, ngày nay chúng ta cũng khẩn cầu: “Xin sai Thánh Thần Chúa đến và canh tân bộ mặt trái đất” (Tv 104, 30). Chúng ta cầu xin cùng một Thần Khí đã bay là là trên mặt nước nguyên thủy vào bình minh của tạo dựng, Thần Khí đã ngự trên Đức Maria lúc Nhập Thể, Thần Khí đã đưa Đức Giêsu ra khỏi vuốt tử thần, sẽ đốt lên lòng nhiệt thành chăm sóc ngôi nhà hành tinh chung nơi nhiều tâm hồn. Nhờ đó, chúng ta có thể trở thành “những dòng kênh cho Thiên Chúa tưới gội trái đất, bảo vệ mọi thụ tạo và làm cho công lý và hòa bình được triển nở”, như Đức Phanxicô đã mời gọi trong sứ điệp Phục sinh Urbi et Orbi đầu tiên của ngài năm 2013. Chúng ta kết thúc với lời nguyện kết thúc Thông điệp của Đức Thánh Cha Phanxicô.
Lạy Cha, chúng con ngợi khen Cha, cùng với muôn loài thụ tạo
Cha đã dựng nên bằng đôi tay quyền năng của Cha.
Tất cả thuộc về Cha, mang dấu ấn và tình yêu dịu dàng của Cha.
Chúng con chúc tụng Cha! (Laudato Si’!)
Lạy Chúa Giêsu,
nhờ Ngài muôn vật được tác tạo.
Ngài đã được tác thành trong cung lòng Mẹ Maria là mẹ của chúng con, và trở thành một phần của trái đất này,
Ngài chăm chú nhìn thế giới bằng cặp mắt nhân loại.
Hôm nay Ngài vẫn sống trong mỗi thụ tạo,
trong vinh quang phục sinh của Ngài.
Chúng con chúc tụng Chúa!
Lạy Chúa Thánh Thần,
Nhờ ánh sáng của Ngài,
Ngài hướng dẫn thế giới đến với tình yêu của Thiên Chúa Cha
và đồng hành với tạo thành khi nó rên siết trong đau đớn.
Ngài cũng ngự trong tâm hồn chúng con
và khơi lên trong chúng con ước muốn điều thiện hảo.
Chúng con chúc tụng Chúa!
Lạy Thiên Chúa Ba Ngôi,
cộng đoàn tuyệt hảo của tình yêu vô biên,
xin dạy chúng con biết chiêm ngắm Ngài,
trong vẻ đẹp của vũ hoàn,
và trong mọi sự đang loan báo về Ngài.
Xin gia tăng tâm tình ngợi khen và cảm tạ của chúng con
vì tất cả mọi sự Ngài đã dựng nên.
Xin ban cho chúng con đặc ân được tháp nhập với muôn loài.
Lạy Thiên Chúa tình yêu,
xin cho chúng con thấy vị trí của chúng con trong thế giới này
như là những dòng kênh chuyển trao tình yêu của Ngài
cho tất cả mọi loài thụ tạo trên trái đất,
vì không một loài nào bị lãng quên trong ánh mắt của Ngài.
Xin soi sáng cho những ai đang nắm giữ quyền lực và của cải
để họ xa tránh thái độ vô tâm,
để họ yêu mến thiện ích chung,
thăng tiến người yếu đuối,
và chăm sóc cho thế giới mà chúng con đang sống,
trong đó, người nghèo và trái đất đang than khóc.
Ôi lạy Thiên Chúa,
xin bao phủ chúng con bằng quyền năng và ánh sáng của Ngài,
xin giúp chúng con biết bảo vệ mọi sự sống,
biết chuẩn bị cho một tương lai tốt đẹp hơn,
cho nước Chúa trị đến,
vương quốc của công lý, hoà bình, tình yêu và thiện hảo.
Chúng con chúc tụng Chúa! Amen.
***
Hội Luật gia Việt Nam
Nhà xuất bản Hồng Đức
65 Tràng Thi - Quận Hoàn Kiếm - Hà Nội
Email: nhaxuatbanhongduc65@gmail.com
Điện thoại: 024.39260024 Fax: 024.39260031
Chịu trách nhiệm xuất bản
Giám đốc Phạm Thị Mai
Chịu trách nhiệm nội dung
Tổng biên tập Lý Bá Toàn
Biên tập: Phan Thị Ngọc Minh
Sửa bản in: Nt. Maria Bianca Yến, Nt. Anna Bích Uyên, Nt. Maria Ngọc Anh
Trình bay: Nt. Maria Thái Hiền, Nt. Maria Lành
Đối tác liên kết: Nguyễn Mai Thanh Huyền
31 Hải Thượng Lãn Ông, Phan Rang – Tháp Chàm, Ninh Thuận
In 1000 cuốn, khổ 14.5 x 20.5 cm
tại Xí nghiệp in, văn phòng phẩm, bao bì Fahasa; lô B26/II – B27/II đường số 5 khu CN Vĩnh Lộc, Bình Hưng Hòa B, Bình Tân, TPHCM
Số XNĐKXB: 1282-2025/CXBIPH/10-47/HĐ ngày 16/4/2025;
Số QĐXB của NXB: 852/QĐ-NXBHĐ cấp ngày 21/4/2025.
In xong và nộp lưu chiểu năm 2025.
Mã số sách tiêu chuẩn quốc tế (ISBN) 978-604-613-961-4
Chú thích
305 Xem Joshtrom Isaac Kureethadam, Creation in Crisis: Science, Ethics, Theology (New York: Orbis Books, 2014), 373.
306 Earth Charter, The Hague (29/6/2000).
307 Xem Ashley Beck, “Prophecy and Hope: An Initial Appraisal of Laudato Si’,” The Pastoral Review 11/5 (2015), 7.