Kinh nghiệm của sự phân định
Nguyện xá đã có một định nghĩa riêng, và ngày nay, nó được hiểu như một chuyển động hai chiều. Tôi không nói rằng tất cả mọi nguyện xá đều thực hiện được chuyển động kép ấy.
Nguyện xá là nơi quy tụ thể lý có khả năng hình thành nên một Cộng đoàn giới trẻ rộng lớn, với những vùng biên mở rộng, được sinh động bởi một nhóm, mà nhóm này ý thức hơn cả về đích điểm cần đạt đến và về sức năng động. Và Nguyện xá là nơi có khả năng làm cho các đề xuất giáo dục được liên tục và sáng tạo ra nhiều hoạt động.
Nguyện xá cũng có một chuyển động đi ra, đi đến để tìm kiếm những người trẻ như Don Bosco đã làm, ngài đã đi đến rất nhiều công trường để hỏi người trẻ, nếu họ muốn, họ có thể đến Nguyện xá vào ngày chủ nhật. Không thể giáo dục trên đường phố bằng hình thức cụ thể, trừ khi trong trường hợp khẩn cấp và bằng sự can thiệp mang tính chữa trị. Việc giáo dục cũng đòi hỏi có môi trường nào đó không đóng kín, nơi đó có thể ra vào. Nhưng việc tìm kiếm người trẻ là điều cần phải làm. Rất nhiều người đã làm điều đó, ví dụ như trong những trường học của nhà nước, họ tận dụng giờ học môn tôn giáo để có thể tiếp cận đầu tiên. Một số người khác chiêu dụ bằng cách lập nhiều chi nhánh Nguyện xá, với những trung tâm nhỏ, đặt ở đây hay ở kia. Chắc chắn, nếu ngày hôm nay một Nguyện xá chỉ giới hạn mình trong việc ở lại trong khoảng không gian thể lý riêng, và nếu Nguyện xá không có khả năng thu hút, thì nó sẽ trở nên một cơ chế hoàn toàn không phù hợp trước thực tại của giới trẻ».325
Tôi muốn khởi đầu bài suy tư này bằng việc trích dẫn những lời đầy ý nghĩa của Don Vecchi, bởi vì, cần thiết phải đặt hoàn cảnh của người trẻ làm trọng tâm của tất cả nghiên cứu và sự chia sẻ của chúng ta. Tổng tu nghị 22 đã cống hiến cho Hội Dòng một tiêu chuẩn lý tưởng, giúp cho việc tái đọc lại tính đa dạng của sự hiện diện, của các công cụộc, bằng một cái nhìn mới: ‘Những người trẻ nam và nữ, cách riêng những em nghèo hơn, là sự giàu có và là gia sản lớn lao nhất mà Thiên Chúa trao phó cho chúng ta. Giới trẻ là nơi chốn/địa điểm thần học, là đất thánh nơi mà Thiên Chúa nói với chúng ta, và mời gọi chúng ta hoán cải, để sống ơn đoàn sủng của sự tiên liệu như một giao ước được đổi mới với Ngài và với tất cả những người đồng trách nhiệm trong sứ mệnh giáo dục’.326 Tiêu chuẩn này, trong dòng lịch sử, đã biểu tỏ sự phong phú, và ngày hôm nay, nó có thể hướng dẫn chúng ta trong tiến trình tái đẩy mạnh Nguyện xá-Trung tâm trẻ, thăng tiến mọi hiện diện giáo dục. Tiêu chuẩn Nguyện xá có thể được phác họa bằng việc chỉ ra một vài yếu tố-chìa khóa, nhưng, điều sinh động, nâng đỡ và tạo nền tảng phải là con người đầy sức sống và năng hoạt giữa những thanh thiếu niên như Don Bosco và Maria Domenica Mazzarello. Những người trẻ có quyền để nhận từ các thế hệ đi trước những điểm chắc chắn để giúp chúng chọn lựa, và trên những điểm đó, xây dựng đời sống chúng, giống như một cây non, cần sự nâng đỡ vững chắc cho đến khi rễ của nó phát triển và trở nên một cây to lớn có khả năng sản sinh hoa trái.
Kinh nghiệm của sự phân định
Tôi đề xuất tiêu chuẩn nguyện xá khởi đi từ sự phân định mà Thánh Gioan Bosco và thánh nữ Maria Mazzarello đã dùng, để hướng quyết định của các ngài thành hành trình ơn gọi. Trong cùng một cách như thế, tôi vạch ra yếu tố đặc trưng đầu tiên của tiêu chuẩn Nguyện xá, được đặt nền trên sự chọn lựa ơn gọi rõ ràng, tiêu chuẩn này có hiệu lực không chỉ cho các SDB và FMA, mà còn cho các thành phần khác trong gia đình salêdiêng và cho những nhà giáo dục đời, các sinh động viên nam nữ.
Trong việc suy tư về những tiêu chuẩn làm nên chất lượng cho bất cứ sự hiện diện salêdiêng nào, điều quan trọng và cần thiết là phải xem xét những tiêu chuẩn ấy từ quan điểm của cái Là hơn là cái Làm. Lời kêu mời từ bên trong «tôi cảm thấy mình như đang ở giữa một đám rất đông thanh thiếu niên mà chúng muốn tôi giúp đỡ» đã thúc đẩy Don Bosco khai sinh ra Nguyện xá. Chúng ta không tìm thấy một văn bản nào khác của Don Bosco, phác họa một cách rõ ràng hơn sức năng động của cõi lòng của ngài và lòng nhiệt huyết của ngài cho phần rỗi những người trẻ.
Trong cuốn hồi ký Nguyện xá, Ngài kể lại cuộc sống của ngài, và tại đây, chúng ta có thể tìm thấy chiều kích nội tâm và thiêng liêng cấu thành nên toàn bộ chất liệu của Nguyện xá: từ cuốn hồi ký Nguyện xá vạch ra các tiêu chuẩn để định hướng cho mỗi thể loại hiện diện. «Chỉ trong một tiến trình nội tâm tích cực về sự biện phân, về sự trao hiến toàn thân, về đời sống đối thần ( Đức tin, Đức Cậy, Đức Mến), về sự Vâng phục và không dính bén một cách mạnh mẽ và toàn diện, [ Don Bosco] mới có thể tìm thấy chiều kích hiệu nghiệm của ngài, được nhập thể trong bối cảnh của thời điểm đó; sự sáng suốt của ngài trong việc đọc những hiện tượng xã hội, trong việc tìm kiếm những giải pháp mục vụ, sự rộng mở dễ dạy và đa diện của ngài có khả năng sáng tạo ra nhiều hình thức, hoạt động và cách thức phù hợp trước rất nhiều đòi hỏi mục vụ và xã hội».327
Như thế, Chúng ta có thể nói rằng tiêu chuẩn Nguyện xá là chính con người Don Bosco, được nhào nặn bởi Đức Ái đáng mến và ân cần, có khả năng mở ra những kênh thông truyền hiệu nghiệm và thôi thúc tình thương và sự sẵn sàng. Những tiêu chuẩn tuôn trào từ kinh nghiệm của Valdocco và sau này từ kinh nghiệm của Mornese, chúng không chỉ là gia sản quý giá để bảo tồn, nhưng chúng đòi hỏi phải được diễn tả ra trong hiện tại. Don Bosco đã ý thức về việc Ngài là người phát họa những đường nét đầu tiên về điều gì đó rất lớn lao. Thật thế, ngài đã nói: «các con hãy mang đến đích điểm Công cuộc mà Cha đã khởi sự: Cha phác họa, còn chúng con tô màu. Hiện tại nó mới chỉ là hạt mầm…».328 Lời đáp trả đầu tiên và căn bản của Don Bosco dành cho người trẻ chính là con người của ngài. Tại Valdocco mọi sự đơn giản và thiếu thốn, tuy nhiên ở đó đã có Ngài, đã có Don Bosco. Đây là tất cả những gì mà mọi người đều biết và đều tìm kiếm. “Chúng ta hãy đi với Don Bosco”, đây là câu nói diễn tả tất cả. Phong cách của ngài là phong cách bao trùm tất cả kinh nghiệm sống của Ngài.
Ngay từ khi còn nhỏ, ngài đã khởi sự một loại nguyện xá ngày lễ với những bạn trẻ thôn quê, bạn của ngài, như Ngài đã kể lại trong Hồi ký Nguyện xá. Ngài bắt đầu Nguyện xá từ Moncucco, sau đó là tại nhà ở Moglia, rồi ở Chieri... Nguyện xá và hệ thống giáo dục dự phòng trước khi là một cơ sở giáo dục và cơ chế, thì chúng đã là thái độ sâu thẳm nơi con người, là chọn lựa căn bản, là cách thức sáng tỏ và rõ ràng của sự hiện hữu, của hoạt động theo cách giáo dục và của tương quan hỗ tương.
Ở Valdocco cũng như ở Mornese, mối bận tâm sâu xa đó là giúp đỡ người trẻ sống và học biết tương quan giữa chúng trong thái độ kính trọng và trân trọng lẫn nhau, giúp cho có thể hội nhập vào trong xã hội như một Kitô Hữu tốt và công dân lương thiện, giúp định hướng đời sống của chúng vào việc tìm kiếm sự thật, cái đẹp, và lòng nhân hậu, cách đặc biệt tìm kiếm niềm hạnh phúc ở đây, tại trần gian này, để tìm thấy hạnh phúc thực thụ đến từ Thiên Chúa của sự sống tròn đầy. Trong phương pháp sư phạm salêdiêng, những đề xuất của công cuộc đầu tiên của Hội Dòng salêdiêng và của Hội Dòng Con Đức Mẹ Phù Hộ - Nguyện xá - chứa đựng tầm nhìn Nhân học sáng rõ, được cắm rễ sâu trong sự nhập thể cứu chuộc Của Đức Kitô.
Tầm nhìn sáng rõ này đã cho phép tạo nên một môi trường giáo dục, nơi đó cuộc gặp gỡ với Đức Giêsu trong đời sống hằng ngày và sự hiện diện của Ngài trong đời sống của người trẻ nghèo, được nảy nở cách mãnh liệt, và không cần đến nhiều phương cách thiêng liêng lớn lao, tầm nhìn này dần biến đổi cuộc sống của người trẻ, đồng thời giải phóng những năng lượng có khả năng biến đổi xã hội từ bên trong.
Chúng ta biết rõ rằng việc nhân bản hóa chân thực hàm chứa sự chú tâm đến nhân vị trong tất cả các chiều kích, và điều này có nghĩa là, trong mỗi hiện diện giáo dục, đảm bảo cho người trẻ điều mà Don Bosco đã đảm bảo cho chúng rồi ngay từ thời khai sinh: “Cha muốn chúng con hạnh phúc ở đời này và cả ở đời sau’ và Maria Mazzarello đã chỉ rõ cho Petronilla khi cắt nghĩa cho cô về sứ mệnh mà Thiên Chúa đã mời gọi: “tuy nhiên, với mục đích cốt lõi, chúng ta phải nhớ rõ, đó là lôi kéo các thanh thiếu nữ ra khỏi những nguy hiểm, làm cho chúng trở nên tốt và cách đặc biệt là dạy chúng nhận biết và yêu mến Chúa”.329
Chú thích
325 VECCHI Gioan - DI CICCO Carlo, Những người bảo vệ/canh gác giấc mơ với ngón tay trên chuột, Leuman, elledici 1999, 207- 208.
326 HỘI DÒNG CON ĐỨC MẸ PHÙ HỘ, Điều cao cả nhất chính là tình yêu. Nghị quyết của Tổng Tu Nghị 22, Roma, 18 tháng 9- 15 tháng 11 năm 2008, Hội Dòng FMA, 2008, số 31.
327 GIRAUDO Aldo, Hội thảo về Nguyện xá, Mestre, 9-10 tháng 11 năm 2002.
328 Memorie biografiche di Don Bosco, cuốn 11, S. Benigno Canavese, Liberia salesian, TORINO, SEI 309.
329 CAPETTI Giselda, Hồi Sử Của Hội Dòng Con Đức Mẹ Phù Hộ, cuốn 1, Roma, Hội Dòng FMA 96- 97.