32. Giáo dục hằng ngày trong gia đình

Một tác giả vô danh đã viết những hàng sau đây:

Tôi chưa hề một lần nào bị kết án vì tội gian ác. Thế nhưng, cũng vì tôi mà những mạng sống đã bị thiệt hại, tàu đã bị đắm chìm, thành phố bị thiêu hủy thành đống tro tàn, cuộc chiến bị thất bại nặng nề, nhà thờ bị đóng cửa.

Tôi chưa hề đánh đập ai, cững không có thói quen ăn nói hỗn xược. Thế nhưng, cũng vì tôi mà bao già đình bị tan nát, tình bạn bị sứt mẻ, lạnh nhạt, tiếng cười dòn dã của trẻ thơ im bặt, những bà mẹ phải ngậm đắng nuốt cay, anh chị em không còn muốn nhìn mặt nhau nữa và biết bao cha mẹ đã thác xuống mồ trong thảm sầu.

Tôi không theo đuổi con đường tội ác. Thế nhưng, cũng vì tôi mà bao tài năng đã thành uổng phí, lịch thiệp trở thành thất bại, và hứa hẹn hạnh phúc chỉ gặt hái được những cay đắng và điêu tàn.

Tôi không phải là tiếng kêu inh ỏi làm chói tai ai cả, mà chỉ là im lặng nặng nề, cũng không có lý gì để tự hào. Tôi không có món quà nào khác để trao tặng ngoại trừ xót xa và khổ đau. Có lẽ bạn cũng không biết tôi là ai, tên tôi là gì, nhưng chắc hẳn bạn đã có lần quen biết tôi rôi. Tên tôi là gì ư? Là sao lãng, là cẩu thả và bỏ bê!

Các bạn thân mến, những lời tự thú vô danh trên đây cho chúng ta thấy cái tai hại của sự sao lãng, của những thói quen cẩu thả và của tính lười biếng bỏ bê. Ngược lại nó cũng đủ làm chúng ta hiểu được tầm quan trọng của sự quan tâm, chú ý trong những điều nhỏ nhặt và tầm thường nhất.

Thật vậy, Don Bosco đã rất có lý khi khuyên bảo các cộng tác viên của ngài, hãy sống gần gũi các học sinh và luôn quan tâm đến các bạn trẻ bao có thể. Lời khuyên bảo này xem ra thật đơn giản, nhưng lại là một trong những điểm then chốt trong phương pháp giáo dục của ngài. Đối với Don Bosco, sự gần gũi, mối quan tâm giữa cha mẹ, thầy giáo và con em là điều quan trọng không thể nào bỏ qua, cũng không thể nào thay thế được.

Trẻ em cần đến sự hiện diện của người trưởng thành bên cạnh để được hướng dẫn, chỉ bảo, để trao đổi những cảm nghĩ, để chia sẻ những tâm tình khi vui, lúc băn khoăn lo lắng, đau buồn, trước những điều ngạc nhiên mới lạ đầy phấn khởi và thách đố.

Rachel Carson, một nhà tâm lý giáo dục với nhiều kinh nghiệm đã viết:

Nhiều cha mẹ quá bận tâm lo lắng cho con cái được đầy đủ hết mọi nhu cầu. Họ làm việc đầu tắt mặt tối để con cái không phải thiếu thốn gì. Thế nhưng khi tối đến và lúc ngày tàn, họ lại cảm thấy vừa kiệt sức vừa trống rỗng vì như bị thất bại nặng nề. Họ bắt đầu ngày mới với những ước vọng và những việc phải làm, để rồi phải kết thúc với những chán nản ê chề. Tại sao thế? Đâu là điểm sai lầm?

Họ đã quên rằng đối với con cái, cung cấp các nhu cầu vật chất mà thôi chưa đủ, chúng cần cần đến tình thương và sự quan tâm của cha mẹ để được phát triển cách trọn vẹn. Nếu cha mẹ chỉ hài lòng với việc lo cơm ăn, áo mặc, sách vở và tiền học, và cả đến những món đồ chơi, những thứ giải trí đắt tiền cho con cái mà thôi, họ sẽ phải gặt hái thất bại nặng nề. Điều con cái cần hơn cả là sự hiện diện và quan tâm của cha mẹ đến những gì liên quan đến đời sống của chúng. Chúng cần được cha mẹ đồng hành với trên những nẻo đường của cuộc sống, nhất là trong những bước đường khi mới chập chững bước vào đời.

Đường lối giáo dục của Don Bosco rất thích hợp với những nhu cầu căn bản của tuổi trẻ. Nó dựa trên sự chung sống giữa cha mẹ, con cái và nội dung phong phú giá trị của cuộc sống dưới mái gia đình. Có những giây phút trong ngày, tuy ngắn ngủi nhưng đượm thắm tình thương và giá trị giáo dục. Quan trọng hơn cả là những giờ phút sau đây:

1. Dùng bữa chung với nhau. Trong xã hội chạy đua hiện nay, nhất là tại các quốc gia tấn tiến và kỹ nghệ hóa, các bữa ăn chung trong gia đình càng ngày càng trở nên lỏng lẻo, vội vã. Một số gia đình trong các bữa cơm tối, thay vì là lúc gia đình đoàn tụ để trao đổi và chia sẻ cách thoải mái những kinh nghiệm của một ngày sắp tàn, lại là lúc họ trở nên xa lạ với nhau vì sự hiện diện của những thần tượng trên màn ảnh vô tuyến truyền hình. Không thiếu chi những gia đình các bữa ăn gia đình chỉ còn được giữ lại trong những dịp đại lễ hàng năm mà thôi.

Làm thế nào có thể cổ võ giá trị giáo dục của những bữa cơm hằng ngày trong gia đình?

Trước hết phải là một quyết định được mọi người trong gia đình xác tín về tầm quan trọng của nó và chấp nhận bổn phận có mặt trong gia đình như vậy. Nếu không thể thực hiện được mỗi ngày, thì ít ra là một số ngày nào đó thích hợp với nhu cầu tương đối của mọi người.

Để bầu khí bữa ăn được vui tươi luôn, nên tránh những lời ra lệnh, quở mắng, chỉ trích giữa bàn ăn, trước mặt mọi người, dễ gây nên những tổn thương tình cảm rất khó chữa lành.

Tốt hơn nên tắt vô tuyến truyền thanh và nhất là vô tuyến truyền hình trong bữa ăn để cho con cái hiểu rằng những giờ phút chia sẻ với nhau trong gia đình quan trọng hơn những giờ phút ngồi thụ động trước màn ảnh vô tuyến truyền hình.

Tạo cơ hội và gợi những đề tài hấp dẫn, thích hợp để tất cả mọi phần tử trong gia đình, cả những em bé, có thể lên tiếng phát biểu, chia sẻ, kể cho nhau và biết lắng nghe nhau. Mỗi gia đình nên có những thói quen tốt, những kinh quen đọc trước và sau bữa ăn, những phân công và trách nhiệm nho nhỏ, tùy theo khả năng của mình, chẳng hạn như dọn bàn, sắp chén đĩa, bưng nước, rửa chén v.v... Những công tác tầm thường và tuy nhỏ bé này sẽ xiết chặt mối giây liên hệ làm cho mỗi người cảm thấy mình có chỗ đứng, và biết mình thuộc về gia đình.

2. Đọc sách trong gia đình. Xã hội hưởng thụ của hình ảnh ngày nay làm cho tuổi trẻ dễ trở nên nông cạn. Hình ảnh này tiếp nối hình ảnh khác hiện ra trước mắt và thoáng qua trong đầu óc các em như chớp nhoáng làm cho các em không còn có thời giờ để dừng lại, để suy tư nữa. Trái lại, nên tập cho các em biết đọc sách để có dịp dừng lại để suy tư hơn, và đi sâu nhiều hơn. Chữ viết là dụng cụ gợi ý, gợi hình rất sắc bén và làm nảy sinh óc tưởng tượng phong phú hơn là những hình ảnh sẵn có được nhồi vào trong đầu óc các em.

Việc huấn luyện đọc sách bắt đầu từ việc đọc sách cho con cái nghe và sau đó là đọc chung với con cái. Với gương sáng của cha mẹ, dần dà con cái cũng sẽ cảm thấy sự hứng thú tự đọc lấy cho mình.

3. Cầu nguyện chung trong gia đình. Khi con cái còn nhỏ dại, vấn đề tương đối đơn giản và dễ dàng. Nhưng với thời gian, nó rất dễ bị sao lãng rồi có khi bị quên lãng luôn, chính là lúc cần sưởi ấm bầu khí gia đình và cần được củng cố chiều kích thiêng liêng trong gia đình để có thể đối phó với những thách đố và đe dọa từ bên ngoài. Ngày nay trong các phong trào canh tân và thăng tiến gia đình người ta cũng rất quan tâm đến việc khích lệ cả gia đình đi dự lễ chung với nhau trong ngày chủ nhật và các ngày lễ trọng.

-----------

Cf  * FERRERO Bruno, Tre piccoli grandi momenti, in Genitori Felici con il sistema di Don Bosco, LDC (1997) p. 130 - 132;

   *  CAVANAUGH Brian, Sower’s seeds aplenty. Fourth Planting, Paulist Press (1996) N. 88.