Dẫn nhập

“Laudato Si, mi Signore - Lạy Thiên Chúa của con, xin chúc tụng Chúa”, câu mở đầu Bài ca Vạn Vật của thánh Phanxicô và là tựa đề Thông điệp của Đức Thánh Cha Phanxicô về việc bảo vệ ngôi nhà chung, gói trọn toàn bộ cõi lòng biết ơn sâu xa của tôi khi hoàn thành cuốn sách này. Tôi cảm nhận được niềm vui và nỗi đau khi làm việc với những vấn nạn sinh thái trong gần một phần tư thế kỷ. Kể từ khi tôi bắt đầu dạy về Vũ trụ học cho các sinh viên đại học trong những năm đầu thập niên 1990, tôi đã bận tâm cách riêng đến tình trạng ngôi nhà hành tinh của chúng ta ngày càng mong manh, với làn sóng những cảnh báo dồn dập của cộng đồng khoa học trong những thập kỷ vừa qua. Trong những năm này, tôi đã cố gắng chuyển trao cho sinh viên của mình không những cảm thức kinh ngạc và thán phục trước sự cao cả và hùng vĩ của vũ trụ mênh mông vô tận, mà còn khơi dậy nơi họ một mối quan tâm sâu xa đến tình trạng ngôi nhà chung ngày xuống cấp. Vì vậy, Thông điệp Laudato Si của Đức Thánh Cha Phanxicô về việc chăm sóc ngôi nhà chung đảm bảo cho đường hướng của tôi. Nó đáp ứng các thách đố lớn lao của nhân loại ngày nay mặc dù chúng ta giả vờ như không nhìn thấy từ lâu. Trong Tông huấn Laudate Deum mới đây, Đức Thánh Cha lại một lần nữa lên tiếng ngôn sứ về việc chăm sóc ngôi nhà chung và chăm sóc cho nhau, đặc biệt cho những người khốn khổ đang sống giữa chúng ta. Như Đức Thánh Cha nhận định “chúng ta chưa đáp trả thỏa đáng” và “thế giới quanh ta đang sụp đổ và có lẽ đang tiến gần đến điểm tan vỡ” (Laudate Deum, 2).

Tôi muốn chúc tụng Thiên Chúa, vì ngay từ Thánh lễ khai mạc triều Giáo Hoàng, Đức Thánh Cha Phanxicô đã khẳng định việc bảo vệ Tạo Thành, bảo vệ ngôi nhà chung, bảo vệ nơi sinh sống của chúng ta, nhất là của người nghèo và đau khổ, chính là sứ vụ của Đức Giám Mục Roma. Tôi chúc tụng Thiên Chúa vì những vị tiền nhiệm của ngài, Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II và Biển Đức XVI cũng thường xuyên đề cập đến những vấn đề sinh thái và góp phần mở đường cho Laudato Si’. Tôi chúc tụng Thiên Chúa vì các vị lãnh đạo tôn giáo trên thế giới, cách riêng Đức Thượng phụ Đại kết Batôlômêô I là tiếng nói rõ ràng và quyết liệt trong việc bảo vệ công trình tạo dựng của Thiên Chúa trong những năm này. Tôi chúc tụng và tạ ơn Thiên Chúa vì biết bao nhà khoa học, các học giả, các nhà lãnh đạo cộng đồng, các phong trào môi trường, các nhà hoạt động cấp cơ sở và rất nhiều người khác đã cống hiến sức lực không mệt mỏi trong suốt thời gian qua để nhắc nhở chúng ta về sự cần thiết phải chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta đang trong tình trạng nguy cấp trước khi quá muộn.

Laudato Si’ là Thông điệp dài nhất trong số các Thông điệp của Đức Thánh Cha. Nó đề cập đến nhiều vấn đề từ biến đổi khí hậu đến thần học sáng tạo, từ các khu ổ chuột đến các rạn san hô. Rất nhiều vấn nạn đề cập trong Thông điệp khiến người ta e ngại đi sâu vào tài liệu dù ngôn ngữ dễ hiểu và văn phong khá thân thiện. Tập sách này là một nỗ lực nhỏ bé để tổng hợp những ý tưởng chính trong Thông điệp mang tính đột phá của Đức Thánh Cha Phanxicô. Nó được tổng hợp lại thành “10 Điều Răn Xanh” cho việc chăm sóc ngôi nhà chung. Những Điều răn xanh này dựa theo dàn ý chính sáu chương của Thông điệp và được sắp xếp theo sơ đồ phương pháp “Xem – Xét – Làm” được sử dụng nhiều trong khoa học xã hội.

Tập sách này trình bày các chủ đề chính của Laudato Si’ với một số điểm bổ túc từ Tông huấn Laudate Deum. Đây không phải là bản đánh giá hay bình luận về Thông điệp như thường có trong các diễn đàn khác. Ở đây, tôi chỉ cố gắng cung cấp một số hướng dẫn giúp hiểu rõ Thông điệp hơn. Tôi cũng cố gắng phác họa bối cảnh rộng hơn trong những suy tư của Đức Thánh Cha Phanxicô rút ra từ khoa học sinh thái và các cuộc thảo luận về môi trường. Tôi trích dẫn nhiều từ Thông điệp để Đức Thánh Cha Phanxicô trò chuyện trực tiếp với độc giả.

Tôi muốn bày tỏ lòng biết ơn đến Giáo sư Myles Allen, Trưởng nhóm Biến đổi Khí hậu thuộc viện Biến đổi Môi trường danh tiếng của Đại học Oxford đã sẵn sàng viết lời giới thiệu tập sách này. Tôi nhận thấy giáo sư Allen và nhiều nhà khoa học khác mà tôi có cơ hội tương tác thời gian qua đều có sự kính trọng sâu xa đối với Đức Thánh Cha Phanxicô, đánh giá cao và biết ơn sự lãnh đạo luân lý của ngài trong việc đối diện với thách đố quan trọng của nhân loại hôm nay.

Tôi ước mong tập sách này có thể góp phần nhỏ bé trong việc thắp lên trong lòng nhiều người sự nhiệt thành chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta.

“Lạy Chúa, xin gởi tới sinh khí của Ngài và đổi mới mặt đất này” (Tv 104,30)

Lễ Chúa Phục Sinh

Ngày 20 tháng 04 năm 2025