Giới thiệu: “Phanxicô, hãy đi và sửa nhà của Ta đang sụp đổ”
Một ngày vào năm 1205, chàng trai trẻ - con của một thương gia buôn vải giàu có ở Assisi – đang bồn chồn tìm kiếm mục đích thực sự của đời mình, bước vào nhà thờ San Damiano hư hại nặng nề ở ngoại ô thị trấn. Tại đây đã xảy ra một biến cố làm thay đổi hoàn toàn hướng đi của cậu, thay đổi đời sống của Giáo Hội và cả thế giới trong mức độ nào đó. Đoạn tường thuật sau đây được trích trong cuốn tiểu sử Cuộc đời thánh Phanxicô do Bonaventura viết:
Một ngày kia, khi ra ngoài đồng vắng để suy tư, Phanxicô đi ngang qua nhà thờ San Domiano. Ngôi thánh đường này lúc ấy sắp sụp đổ vì quá cũ. Được Thần Khí thúc đẩy, ngài bước vào bên trong để cầu nguyện.
Quỳ gối trước ảnh Chúa Chịu Nạn, ngài cầu nguyện và được tràn đầy một nguồn an ủi lớn lao. Trong khi đôi mắt đẫm lệ đang chăm chú ngước nhìn Thánh Giá Chúa thì đôi tai của ngài bỗng nghe được một giọng nói phát ra từ Thánh Giá ba lần: "Phanxicô, hãy đi sửa lại nhà của Ta, như Con thấy đó, nhà Ta sắp sụp đổ rồi".
Phanxicô bàng hoàng run rẩy khi nghe tiếng nói lạ lùng như thế, vì lúc ấy chỉ có một mình ngài trong nhà thờ. Trong khi trái tim ngài cảm nhận sức mạnh của lời thần linh, thì ngài rơi vào tình trạng xuất thần. Sau khi hồi tỉnh, ngài chuẩn bị để vâng lệnh đã truyền và suy nghĩ cách sửa chữa ngôi nhà thờ vật chất, mặc dù lời Chúa phán với ngài chủ ý nói về Giáo Hội mà Chúa Kitô đã chuộc bằng máu của chình mình, như Chúa Thánh Thần về sau cho ngài biết…”.1
Thiên Chúa truyền lệnh Phanxicô Assisi sửa chữa Giáo Hội đang bị đổ nát vì sự tích trữ của cải quá mức, vì tìm kiếm vinh quang trần tục, vì sự thiếu hiểu biết và vô đạo đức lan rộng trong hàng giáo sĩ và hàng loạt các vấn đề khác. Được biến đổi sâu sắc bởi trải nghiệm thần bí này, thánh Phanxicô đã thay đổi hoàn toàn hướng đi của cuộc đời ngài. Ngài bắt đầu dành nhiều giờ cầu nguyện trong những hang động vắng và những nhà nguyện ở vùng quê để tìm cách nhận ra ý Chúa. Ngài bắt đầu chiêm ngưỡng vẻ đẹp của Thiên Chúa trong thiên nhiên, nơi mà từng bông hoa, ngọn cỏ, từng chú chim nhỏ đều nói với ngài về tình yêu và vinh quang vô biên của Thiên Chúa. Ngài cũng bắt đầu quan tâm đến những người nghèo quanh mình, đặc biệt những người cùi sống lang thang ở ngoại thành. Ngài đã sớm thu hút nhiều đồ đệ. Họ cùng nhau khởi xướng một cuộc cách mạng nhẹ nhàng nhưng triệt để trong Giáo Hội. Khí giới của họ đơn sơ nhưng sắc bén: sự nghèo khó theo Tin Mừng, sự giản dị, khiêm tốn và tình yêu phổ quát. Các nhà sử học ngày nay phần lớn đồng tình rằng cuộc cách mạng khiêm tốn do người nghèo ở Assisi và những người theo ngài khởi xướng đã góp phần quan trọng vào việc canh tân Giáo Hội trong những thế kỷ sau đó. Thánh Phanxicô thực sự là một con người được Chúa quan phòng nâng đỡ để canh tân nhà Chúa vào thời bấy giờ.
Vào buổi chiều ngày 13/03/2013, khi mặt trời mùa đông đang lặn xuống trên bầu trời trong trẻo của kinh đô vĩnh cửu, đông đảo dân chúng tụ họp tại quảng trường thánh Phêrô đã ngây ngất. Làn khói trắng bay lên từ ống khói Nhà nguyện Sistina cùng với chuông nhà thờ vang lên liên hồi. Mọi người đang chứng kiến một khoảnh khắc lịch sử: việc bầu chọn Giáo Hoàng mới. Ngay sau đó, quảng trường rộng lớn chật kín người từ các đường phố lân cận đổ về và các đội truyền hình bắt đầu ổn định ở vị trí thuận lợi. Mọi cặp mắt hướng về ban công giữa mặt tiền uy nghi của Vương cung Thánh đường thánh Phêrô, lúc đó phủ thảm nhung đỏ, là nơi vị tân Giáo Hoàng sẽ xuất hiện.
Vài phút sau, một người mặc đồ trắng, tuy ngại ngùng nhưng mỉm cười thật tươi bước ra ban công. Có một sự im lặng ngỡ ngàng. Ngài không phải là một trong số những ứng viên của vị trí Giáo Hoàng (papabili) mà các tờ báo và kênh truyền thông đã bàn tán trong những ngày trước mật nghị Hồng y. Vị Giáo Hoàng mới đắc cử, Jorge Mario Bergoglio, tổng Giám Mục của Buenos Aires, được biết đến nhiều ở các khu ổ chuột tại thủ đô Argentina hơn là trên các phương tiện truyền thông quốc tế. Và sau đó đám đông vỗ tay như sấm dậy và bắt đầu hô lớn “Phanxicô”, “Phanxicô”, cái tên thân thương mà tân Giáo Hoàng đã chọn cho mình.
Nhiều người xem việc Đức Thánh Cha Phanxicô được chọn là một sự can thiệp thánh thiêng nhằm “tái xây dựng” Giáo Hội Công Giáo sau hàng loạt bê bối và tai nạn. Theo một số người, đó là những vấn đề dẫn đến sự từ chức của Đức Giáo Hoàng tiền nhiệm Biển Đức XVI. Còn vị tân Giáo Hoàng sẽ là Phanxicô mới để xây dựng lại ngôi nhà của Thiên Chúa đang bị hư hoại. Đức Phanxicô đã không làm mọi người thất vọng. Ngài đã bắt đầu thực hiện một loạt cải cách lớn trong Giáo Hội cách nghiêm túc và can trường, và nhanh chóng gặt hái một số kết quả tích cực.
Tuy nhiên, ít người nhận ra rằng sứ mệnh của Đức Phanxicô không chỉ là xây dựng “ngôi nhà” Giáo Hội mà còn là xây dựng ngôi nhà rộng lớn hơn nhiều, ngôi nhà chung của tất cả nhân loại.
“Phanxicô, hãy đi và sửa nhà của Ta đang sụp đổ”
Thông điệp Laudato Si’ có tiêu đề phụ đầy ý nghĩa: “về việc chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta”. Thông điệp không chỉ quan tâm đến “môi trường” mà còn về số phận của chính ngôi nhà của chúng ta. Thật vậy, chương mở đầu có tựa đề: “Điều gì đang xảy ra với ngôi nhà chung của chúng ta”.
Ngày nay, ngôi nhà hành tinh của chúng ta đang rơi vào cảnh hư hoại. Chúng ta đang đối diện với một thách thức toàn cầu chưa từng có, liên quan đến sự bền vững của ngôi nhà chung của chúng ta, đặt ra câu hỏi về tương lai của nền văn minh nhân loại. Bộ phim kinh dị về sự hủy diệt hành tinh đang diễn ra ngay trước mắt chúng ta, mà như chúng ta biết thì hành tinh này là nơi cư trú duy nhất của biết bao sự sống đa dạng trong toàn vũ trụ. Chúng ta sắp hết thời gian rồi, chúng ta đang ở giờ thứ mười một rồi. Có vẻ như chúng ta đang bị phạt với một thế giới nóng lên, nhiệt độ gia tăng, băng tan và đường bờ biển ngập lụt trong những thập niên và thế kỷ tới. Có lẽ chúng ta cũng đang kết án các thế hệ tương lai bằng ngôi nhà chung bị đổ nát.
Thực sự chúng ta đang chơi một canh bạc liều lĩnh với ngôi nhà chung của chúng ta, và cuối cùng với chính số phận và sự sống còn của chúng ta. Hành động của chúng ta hôm nay sẽ quyết định tương lai không chỉ của thế hệ hiện tại mà còn của các thế hệ tương lai. Như Sean McDonagh cho biết “nếu thế hệ này không hành động, thì không có thế hệ tương lai nào có thể khắc phục được những thiệt hại mà thế hệ hiện này đã gây ra cho hành tinh”.2 Chúng ta thực sự đang sống trong một thời điểm nguy cấp và quan trọng đối với khả năng sinh sống trên hành tinh và tương lai của nhân loại.
Trong bối cảnh này, Đức Thánh Cha Phanxicô đã vào cuộc. Ngài đặt mình trong sự sẵn lòng lắng nghe lệnh truyền của Chúa, cũng như thánh Phanxicô trước đây nhiều thế kỷ, để “đi và sửa nhà cho Chúa”. Trong Thông điệp Laudato Si’, Đức Phanxicô kêu gọi Giáo Hội Công Giáo, các cộng đoàn Kitô giáo trên thế giới, các tín đồ của các tôn giáo khác và tất cả những người thành tâm thiện chí hãy tha thiết bắt đầu chăm sóc ngôi nhà chung đang sụp đổ của chúng ta.
Đức Phanxicô là vị Giáo Hoàng đầu tiên dành trọn một Thông điệp – một trong những hình thức cao nhất của huấn quyền, chỉ sau Tông hiến – cho vấn đề chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta. Đức Phanxicô, với tầm mức đạo đức cao cả và những phẩm chất độc đáo của một nhà lãnh đạo được nhiều người yêu mến và có sức lôi cuốn, được công nhận rộng khắp là người “có uy quyền trong uy quyền”3, đã sẵn sàng cống hiến vai trò lãnh đạo của mình trong nỗ lực giải quyết và đáp ứng cuộc khủng hoảng ngôi nhà chung của chúng ta. Tuy nhiên, ngài không đơn độc, ngài có được đông đảo các chứng nhân hậu thuẫn. Chính ngài xác nhận trong Thông điệp: “những suy tư của biết bao khoa học gia, triết gia, thần học gia và các nhóm dân sự đã làm phong phú cho những suy tư của Hội thánh về những vấn đề này”. (7)
Trong phần mở đầu Thông điệp, Đức Thánh Cha đề cập đến một số nhân chứng nổi bật trong các cộng đoàn Kitô hữu về việc quản lý ngôi nhà chung. Ngài bắt đầu với Huấn quyền của các vị tiền nhiệm, từ Đức Thánh Cha Phaolô VI, người đã đề cập đến “mối ưu tư về sinh thái” như “một hậu quả đau thương” của những hành động thiếu kiểm soát của con người (4). Đức Phaolô VI đã từng lên tiếng vào năm 1971: “Do tình trạng khai thác thiên nhiên thiếu cân nhắc, nhân loại rơi vào nguy cơ hủy diệt thiên nhiên và trở thành nạn nhân của sự suy thoái này”.4 (4)
Đức Thánh Cha Gioan Phaolô II đặc biệt nhạy cảm về các vấn đề sinh thái và đã công bố thánh Phanxicô Assisi là mẫu mực của các nhà sinh thái học vào năm 1979.5 Đức Gioan Phaolô II đã để lại một di sản phong phú về giáo huấn liên quan đến tương quan của nhân loại với thế giới tự nhiên.6 Đức Thánh Cha Phanxicô đã tóm tắt ngắn gọn giáo huấn ấy trong phần dẫn nhập của Laudato Si’:
Thánh Gioan Phaolô II quan tâm hơn nữa về vấn đề này. Trong Thông điệp đầu tiên của mình, ngài cảnh báo rằng con người có vẻ như “không thấy một ý nghĩa nào khác của môi trường thiên nhiên ngoài nhu cầu sử dụng và tiêu thụ trước mắt”.7 Sau đó, Ngài kêu gọi sự hoán cải sinh thái.8 Ngài cũng cho thấy có rất ít nỗ lực “bảo vệ những điều kiện đạo đức cho nền sinh thái nhân loại đích thực”.9 Việc phá hủy môi trường nhân loại là cực kỳ nghiêm trọng, không chỉ vì Thiên Chúa đã ủy thác thế giới cho chúng ta là những người nam và nữ, nhưng vì sự sống con người chính là món quà cần được bảo vệ khỏi mọi hình thức hạ giá khác nhau. Mọi nỗ lực để bảo vệ và thăng tiến thế giới của chúng ta sẽ kèm theo những thay đổi sâu sắc trong “lối sống, mô hình sản xuất và tiêu thụ và cả cơ cấu quyền lực đang thống trị xã hội ngày nay”.10 (5)
Chúng ta cũng nhắc lại Sứ điệp quan trọng của thánh Giáo Hoàng Gioan Phaolô II trong ngày Thế giới Hòa Bình năm 1990 “Bình an với Thiên Chúa là Đấng Tạo Hóa, Hòa Bình cho mọi thụ tạo”, trong đó phần đầu của tài liệu hoàn toàn bàn về vấn đề sinh thái. Trong văn kiện ngắn gọn và sâu sắc này, ngài đã mô tả cuộc khủng hoảng sinh thái là vấn đề đạo đức và kêu gọi thay đổi lối sống cách tận căn để vượt qua cơn khủng hoảng này.
Đức Thánh Cha Biển Đức XVI luôn có tiếng nói kiên định trong việc bảo vệ công trình sáng tạo trong triều Giáo Hoàng của mình và xứng đáng với danh hiệu “Giáo Hoàng xanh”.11 Ngài không chỉ dừng lại ở những cử chỉ mang tính tượng trưng như lắp đặt hệ thống điện mặt trời trên mái nhà Phaolô VI là khán phòng chính của Vatican, mà trong nhiều dịp khác nhau, ngài đã can thiệp để bảo vệ thế giới tự nhiên. Đức Phanxicô xác nhận cách tiếp cận toàn diện của Đức Thánh Cha Biển Đức XVI về vấn đề sinh thái khi trích dẫn: “Ngài [Biển Đức XVI] nhận định rằng không thể phân tích thế giới bằng cách tách riêng một trong các khía cạnh của nó, vì “cuốn sách thiên nhiên là một và không thể phân chia”, và bao gồm môi trường, cuộc sống, tính dục, gia đình, các mối quan hệ xã hội,…”. (6) Theo Đức Thánh Cha Biển Đức, “việc lạm dụng công trình sáng tạo bắt đầu khi chúng ta không còn nhận ra điều gì cao hơn bản thân, khi chúng ta không thấy gì khác ngoài chính mình”.12 (6) Rowan Williams, cựu Tổng Giám Mục Anh giáo của Canterbury, cho rằng Laudato Si’ một phần là sự phát triển tự nhiên của chủ nghĩa nhân văn Kitô giáo trong thần học của Đức Thánh Cha Biển Đức XVI, đặc biệt trong Caritas in Veritate.13
Trong phần mở đầu Laudato Si’, Đức Phanxicô chứng minh sự đóng góp ý nghĩa của Đức Thượng phụ Đại kết Batôlômêô I, người được công nhận là “Thương phụ xanh” vì sự dấn thân cho những vấn nạn sinh thái gần một phần tư thế kỷ qua.14 Việc lãnh đạo của Đức Thượng phụ Đại kết trong các vấn đề sinh thái không chỉ được Đức Phanxicô công nhận mà còn tán thành và trích dẫn nữa. Đức Thánh Cha dành hai đoạn để trình bày một số trực giác sinh thái quan trọng của Đức Batôlômêô như khái niệm tội sinh thái, nhu cầu hoán cải, nguồn gốc tâm linh và cội rễ thần học của vấn đề, tầm quan trọng của sống khắc khổ trong việc ứng phó với khủng hoảng sinh thái. Đức Thánh Cha giữ lại những lời dạy rất quan trọng của Đức Thượng Phụ về khái niệm tội sinh thái, cụ thể là việc lạm dụng công trình sáng tạo thực sự là một tội chống lại nhân loại và chống lại chính Đấng Tạo Hóa. Vì “phạm tội chống lại thế giới tự nhiên là tội chống lại chính chúng ta và chống lại Thiên Chúa”.15 (8)
Ngoài huấn quyền của những vị tiền nhiệm gần nhất và của “Đức Thượng phụ xanh” Batôlômêô I, còn có một nguồn quan trọng khác mà Đức Thánh Cha Phanxicô tham khảo cách sâu rộng, đó là kho tài liệu phong phú và đa dạng từ nghị quyết của các Hội đồng Giám Mục Công Giáo trên khắp thế giới trong vài thập kỷ qua về vấn đề suy thoái sinh thái hiện nay và về tầm quan trọng của việc chăm sóc thiên nhiên. Kể từ những năm 1980, nhiều Hội đồng Giám Mục trên khắp thế giới đã đưa ra các tuyên bố về tình trạng xuống cấp của ngôi nhà hành tinh của chúng ta và về các mối nguy hiểm sinh thái cụ thể ở các khu vực tương ứng. Trong Thông điệp về việc chăm sóc công trình sáng tạo, Đức Phanxicô để cho huấn quyền của Giáo Hoàng được nuôi dưỡng từ những lời dạy của các Giám Mục anh em trên khắp thế giới – gọi là “huấn quyền khu vực”.16 Đây là điều hoàn toàn chưa từng có trong quá khứ và phản ánh mong muốn của Đức Thánh Cha trong việc xây dựng một Giáo Hội hiệp hành và có sự tham gia nhiều hơn. Laudato Si’ có trích dẫn từ 21 hội đồng Giám Mục quốc gia và khu vực, trải rộng khắp năm châu.
Như vậy, Thông điệp Laudato Si’ của Đức Thánh Cha Phanxicô được rút ra từ những nguồn suy tư khổng lồ về sinh thái trong các cộng đồng Công Giáo, Kitô giáo và trong các tôn giáo khác,17 và trong phạm vi rộng lớn của khoa học thực nghiệm, nhân văn và xã hội. Đó là cách tiếp cận phù hợp cho một Thông điệp mong muốn đối thoại với tất cả những người có thiện chí về số phận của ngôi nhà hành tinh của chúng ta.
Nguồn tài liệu phong phú và đa dạng của Laudato Si’ làm cho nó trở thành một tài liệu toàn diện và rộng mở, điều nghiên một loạt các vấn đề, từ biến đổi khí hậu đến thần học sáng tạo và từ các khu ổ chuột đến các rạn san hô. Đây là Thông điệp dài nhất cho đến nay và đề cập đến nhiều vấn đề sinh thái, xã hội, chính trị, kinh tế, thần học, nhân chủng học, văn hóa và các vấn đề liên quan. Thực sự, Thông điệp này mang lại rất nhiều điều khiến cho việc đọc và áp dụng nó không hề dễ dàng chút nào. Mục tiêu của tập sách này là tập hợp lại thành nhóm dễ tiếp cận hơn những nội chung chính của Thông điệp mang tính đột phá của Đức Thánh Cha Phanxicô về việc chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta, bằng cách trình bày “mười Điều Răn Xanh” của Thông điệp.
Các nội dung chính của Thông điệp có thể được tóm tắt bằng “mười điều răn xanh” của Đức Thánh Cha Phanxicô như sau:
I. Trái đất, ngôi nhà chung của chúng ta đang gặp nguy hiểm. Hãy chăm sóc nó.
II. Hãy lắng nghe tiếng kêu của người nghèo là nạn nhân đáng thương của cuộc khủng hoảng ngôi nhà chung của chúng ta.
III. Tái khám phá quan điểm thần học về thế giới tự nhiên như một Tin Mừng.
IV. Nhận thức rằng việc lạm dụng Tạo Thành là tội sinh thái.
V. Nhìn nhận gốc rễ nhân bản sâu xa của cuộc khủng hoảng ngôi nhà chung của chúng ta.
VI. Phát triển hệ sinh thái toàn diện vì tất cả chúng ta đều có liên quan và phụ thuộc lẫn nhau.
VII. Học cách cư trú mới trong ngôi nhà chung của chúng ta và quản lý nó cách trách nhiệm hơn thông qua một nền kinh tế mới và một nền văn hóa chính trị mới.
VIII. Giáo dục hướng tới quyền công dân sinh thái bằng cách thay đổi lối sống.
IX. Thực hành linh đạo sinh thái dẫn đến sự hiệp thông với tất cả các thụ tạo của Thiên Chúa.
X. Chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta bằng cách vun trồng các nhân đức sinh thái như ca tụng, biết ơn, chăm sóc, công bằng, lao động, tiết độ và khiêm tốn.
Mười Điều Răn Xanh của Laudato Si’ có thể được hiểu rõ nhất theo phương pháp luận ‘Xem - Xét - Làm’ thông dụng trong Giáo Hội từ Công đồng Vatican II. Chúng tôi sẽ trình bày tóm tắt mười điều răn xanh được liệt kê ở trên trong khuôn khổ ‘Xem - Xét - Làm’. Đây có thể là một dạng quan điểm ‘ba chiều’ về Thông điệp giúp chúng ta hiểu tài liệu sâu hơn.
Hai điều răn xanh đầu tiên của Laudato Si’ liên quan đến việc ‘Xem’ tình hình bấp bênh của ngôi nhà chung của chúng ta. Đây chính là mục tiêu chương đầu của Thông điệp với tựa đề: ‘Điều gì đang xảy ra với ngôi nhà chung của chúng ta’. Ở đây, Đức Phanxicô nói về hai tiếng kêu: tiếng kêu của trái đất và tiếng kêu của người nghèo. Ngài bắt đầu bằng việc mô tả hiện trạng vật lý cuộc khủng hoảng ngôi nhà chung của chúng ta. Thông điệp sử dụng bằng chứng khoa học để xem xét tình trạng hiện tại của thế giới – những thực tế được nhiều thành viên nổi tiếng của cộng đồng khoa học thừa nhận ngay trong phản ứng ban đầu của họ đối với văn kiện này. Thông điệp trình bày cụ thể về những thách thức mà ngôi nhà chung của chúng ta đang phải đối mặt: ô nhiễm và biến đổi khí hậu, mất đi sự đa dạng sinh học, cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên bao gồm nước, suy giảm chất lượng cuộc sống con người và suy thoái xã hội. Điều răn xanh thứ hai nói về tiếng kêu của người nghèo. Khủng hoảng sinh thái không chỉ là vấn đề vật lý mà còn là khủng hoảng đạo đức sâu sắc. Chính xác là như vậy vì những tác động bất công của khủng hoảng đối với người nghèo và cac cộng đồng trên toàn thế giới. Do đó, các vấn đề sinh thái cần được xem xét trong khuôn khổ đạo đức của công bằng sinh thái.
Ba điều răn xanh tiếp theo liên quan đến việc 'Xét' tình hình bấp bênh của ngôi nhà chung của chúng ta. Điều răn xanh thứ ba đưa ra tiêu chuẩn thần học để đánh giá khủng hoảng ngôi nhà chung của chúng ta. Đức Thánh Cha Phanxicô mời gọi chúng ta nhìn thế giới từ góc độ tôn giáo, nhận ra "Tin Mừng sáng tạo" trong thế giới tự nhiên, đó cũng là tiêu đề chương II của Thông điệp. Như Đức Phanxicô cho thấy, đối với những người tin, thế giới không chỉ là tự nhiên mà là Tạo Thành. Thế giới của chúng ta thực sự là 'Tin Mừng' biểu lộ tình yêu, vẻ đẹp và vinh quang của Đấng Tạo Hóa. Điều này càng rõ hơn trong điều răn xanh thứ tư khi Đức Phanxicô mô tả việc phá hủy ngôi nhà chung của chúng ta là 'tội', rút ra từ giáo huấn phong phú của Đức Thượng phụ Đại kết Batôlômêô. Tội sinh thái là phá vỡ tương quan với thế giới tự nhiên, với anh em đồng loại và với Đấng Tạo Hóa. Thông điệp kêu gọi nhân loại hoán cải. Sự hoán cải bắt đầu bằng việc nhìn nhận trách nhiệm của con người trong việc làm nhơ uế ngôi nhà chung của chúng ta, như được đề cập trong điều răn xanh thứ năm. Thật vậy, chương III của Thông điệp có tựa đề: ‘Những gốc rễ nhân bản của khủng hoảng sinh thái’. Những gốc rễ sâu xa nhất của khủng hoảng có thể được tìm thấy trong chủ thuyết hiện đại duy con người, theo đó con người đặt mình vào trung tâm của vũ trụ, chiếm đoạt quyền tối cao của Đấng Tạo Hóa và tàn nhẫn bóc lột phần còn lại của Tạo Thành.
Năm điều răn xanh còn lại liên quan đến 'Làm', sau khi đã xem và xét khủng hoảng nặng nề của ngôi nhà chung của chúng ta. Đức Phanxicô dành ba chương cuối của Thông điệp để thảo luận về các cách thức và phương tiện ứng phó với khủng hoảng. Cụ thể trong điều răn xanh thứ sáu, ngài lập luận rằng chúng ta cần cách tiếp cận toàn diện để hiểu, đánh giá và ứng phó với khủng hoảng ngôi nhà chung. Đức Phanxicô dành toàn bộ một chương cho khái niệm sinh thái toàn diện. Điều răn xanh thứ bảy nhấn mạnh đến cách thức mới để ở lại trong ngôi nhà chung và quản lý nó cách có trách nhiệm. Điểm này được bàn đến trong chương V của Thông điệp “Các đường hướng hành động”. Đức Thánh Cha nói đến tầm quan trọng của việc cùng nhau hành động ở cấp quốc tế, quốc gia và địa phương để bảo vệ ngôi nhà chung. Ngài cũng kêu gọi một nền kinh tế mới và trật tự chính trị mới để phục vụ công ích. Trong chương cuối của Thông điệp, Đức Phanxicô thảo luận hai nội dung cơ bản là giáo dục sinh thái và linh đạo sinh thái, đây là những điều quan trọng đối với việc chăm sóc ngôi nhà chung. Ngài thúc đẩy nền giáo dục sinh thái có khả năng thiết lập giao ước mới giữa nhân loại và thế giới tự nhiên. Ngài cũng nói về sự đa dạng của các bối cảnh giáo dục công dân sinh thái như trường học, gia đình, truyền thông, giáo lý, các nhà đào luyện… Trong Thông điệp, ngài vạch ra những đường nét của linh đạo sinh thái cho thời đại chúng ta, một nền linh đạo có tính nhập thể sâu sắc và có tầm nhìn Bí tích về thế giới tự nhiên thấm nhuần sự hiện diện của Thiên Chúa. Như Đức Thánh Cha xác định: toàn bộ Tạo Thành đều mang dấu ấn của Chúa Ba Ngôi, vì tận cùng đó là công trình tay Chúa làm ra, được tạo dựng và duy trì nhờ tình yêu vô biên của Người.
Điều răn xanh cuối cùng của Laudato Si’ liên quan đến các nhân đức sinh thái mà chúng ta cần vun trồng để trở thành những người quản lý sáng tạo và có trách nhiệm đối với ngôi nhà chung của chúng ta. Thông điệp không có một phần riêng về nhân đức sinh thái, nhưng nhắc đến nhiều lần trong toàn bộ văn kiện. Chúng là những biển báo chỉ đường cho chúng ta chăm sóc ngôi nhà hành tinh chung. Chúng ta sẽ nêu bật bảy nhân đức sinh thái trong tài liệu này: ca tụng, biết ơn, chăm sóc, công bằng, lao động, tiết độ và khiêm nhường.
Bây giờ chúng ta bắt đầu hành trình nghiên cứu và suy tư về Laudato Si’, Thông điệp của Đức Thánh Cha Phanxicô về việc chăm sóc ngôi nhà chung của chúng ta, qua phần trình bày chi tiết về từng điều răn xanh được đề cập ở trên.
Chú thích
1 Bonaventura, Leggenda maggiore (Đời sống thánh Phanxicô Assisi), Fonti francescane (Padua: Editrici francescane, 2004), 1038.
2 Seán McDonagh, The Death of Life: The Horror of Extinction (Dublin: Columba Press, 2004), 151.
3 Daniel R. DiLeo, “Laudato Si’, Interest, and Engagement: An Account via Catholic Public Theology and Authority,” Environment: Science and Policy for Sustainable Development 57/6 (2015), 7
4 Đức Giáo Hoàng Phaolô VI, Tông thư Bát Thập niên (1971), 21: AAS 63 (1971), 416-417
5 Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II, Tông thư Inter Sanctos (1979): AAS 71 (1979), 1509-10
6 Xem Marybeth Lorbiecki, Following St. Francis. John Paul II’s Call for Ecological Conversion (New York: Rizzoli Ex Libris, 2014)
7 Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II, Thông điệp Redemptor Hominis (1979), 15: AAS 71 (1979), 287
8 Cf. Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II, Catechesis (17/01/2001), 4: Insegnamenti 41/1 (2001), 179.
9 Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II, Thông điệp Centesimus Annus (1991), 38: AAS 83 (1991), 841
10 Ibid., 58: AAS 83 (1991), 863.
11 Xem Woodeene Koenig-Bricker, Ten Commandments for the Environment: Pope Benedict XVI Speaks Out for Creation and Justice (Notre Dame (IN): Ave Maria Press, 2009), 1-10.
12 Đức Giáo Hoàng Biển Đức XVI, Nói chuyện với các giáo sĩ của Giáo phận Bolzano-Bressanone (6/8/2008): AAS 100 (2008), 634
13 Rowan Williams, “Embracing Our Limits: The Lessons of Laudato Si’,” Commonweal (9 October 2015), 13.
14 Thảo luận về bối cảnh đại kết của Thông điệp, xem phần đóng góp của John Chryssavgis, Cố vấn Thần học cho Đức Thượng Phụ Đại kết về các vấn đề môi trường: “Đức Thánh Cha Phanxicô’ Laudato Si’: A Personal Response, An Ecumenical Reflection,” Phromena 31 (2016), 17-21.
15 Nói chuyện tại Santa Barbara, California (8/11/1997); cf. John Chryssavgis, On Earth as in Heaven: Ecological Vision and Initiatives of Ecumenical Patriarch Batôlômêô (New York: Bronx, 2012).
16 Clemens Sedmark, “Traditional Concerns, New Language? Reflections on Laudato Si’,” The Heythrop Journal 58 (2017), 942
17 Thật đáng khích lệ khi các cộng đồng tôn giáo ngày càng chung tay bảo vệ công trình tạo dựng của Chúa. Việc công bố Laudato Si’ được tiếp nối bằng những tuyên bố quan trọng trong lĩnh vực chăm sóc tạo thành từ các truyền thống tôn giáo lớn. Xem Thư của các giáo sĩ Do Thái về Khủng hoảng khí hậu được công bố vào tháng 6 năm 2015 và được hơn 330 bậc thầy Do Thái ký; Tuyên bố của Hồi giáo về Biến đổi khí hậu toàn cầu được công bố vào tháng 8 năm 2015 tại Hội nghị quốc tế về Biến đổi khí hậu của Hồi giáo ở Istanbul; Tuyên bố của Phật giáo về Biến đổi khí hậu gửi đến các lãnh đạo thế giới do Tổ chức Phật giáo toàn cầu về Biến đổi khí hậu ban hành vào tháng 10 năm 2015; Tuyên bố của Kỳ Na giáo (Jain) về Khủng hoảng khí hậu do Liên đoàn Kỳ Na giáo ở Bắc Mỹ ban hành vào tháng 10 năm 2019; Bhumi Devi Ki Jai! Tuyên bố của Hindu về Biến đổi khí hậu được công bố vào tháng 11 năm 2015 và Al-Mizan: Giao ước cho Trái đất, do Tổ chức Hồi giáo về Sinh thái và Khoa học Môi trường công bố vào tháng 2 năm 2024.