Chương 3 – Nhân đức tín thác
Bạn có tín thác vào Thiên Chúa không? Một trong những lời cầu nguyện đẹp nhất bạn có thể dâng lên là lời nguyện sùng kính Lòng Thương Xót Chúa: “Lạy Chúa Giêsu, con tín thác vào Chúa.” Còn bạn thì sao? Và nếu có, điều đó ảnh hưởng thế nào đến đời sống của bạn? Bạn tín thác ra sao? Niềm tín thác của bạn sâu đến mức nào? Bạn đã đạt tới mức độ tín thác hiện tại bằng cách nào? Đó chỉ là vài câu hỏi thiết yếu bạn cần đặt ra, nếu muốn để đức khiêm nhường dẫn mình đến nhân đức quan trọng thứ hai trên hành trình nên thánh: tín thác.
Nếu bạn tín thác vào Thiên Chúa cách sâu xa, thì bạn đang sống một đức tin sống động. Tuy nhiên, một đức tin sống động không chỉ dừng lại ở việc tin rằng Thiên Chúa hiện hữu, mà còn là phó thác trọn vẹn cuộc đời cho Ngài. Thật vậy, ngay cả ma quỷ cũng tin có Thiên Chúa (x. Gc 2,19). Đức tin sống động là tin đến mức phó thác trọn vẹn cuộc đời mình cho Ngài. Bạn trao phó toàn thể con người mình cho Thiên Chúa, tin tưởng vào sự quan phòng và sự dẫn dắt của Ngài.
Từ khiêm nhường đến tín thác
Vậy, nói cách cụ thể, người ta sống sự tín thác vào Thiên Chúa như thế nào? Giả sử bạn đã chọn đón nhận đức khiêm nhường. Khi đó, bạn sẽ dần trút bỏ những lo sợ và bất an phát sinh từ việc quá bận tâm đến suy nghĩ của người khác về mình, để rồi tập nhìn nhận chính bản thân theo cái nhìn của Thiên Chúa, và đặt phẩm giá cũng như giá trị đời mình trên nền tảng của sự thật ấy. Bạn bắt đầu được giải thoát khỏi ước muốn được đề cao và tâng bốc cách hời hợt, để rồi dần biết ước muốn thiện ích của tha nhân hơn cả lợi ích của chính mình. Bạn đang trở nên vô vị lợi trong suy nghĩ, hành động và cả những ước muốn của mình. Điều đó thật tốt, và là nền tảng cho hành trình nên thánh. Tuy nhiên, những tâm tình khiêm nhường ấy mới chỉ là nền móng cho bước tiếp theo trên hành trình thiêng liêng. Đức khiêm nhường chuẩn bị bạn để thực hiện một chọn lựa dứt khoát: đặt trọn niềm tín thác nơi một mình Thiên Chúa mà thôi. Khi khiêm nhường lớn lên, thì sự tín thác vào Thiên Chúa cũng phải lớn lên. Vậy làm sao để bạn tiến thêm bước này, trao phó hoàn toàn niềm tín thác của mình cho Thiên Chúa? Làm sao một tâm hồn đã từ bỏ tính ích kỷ lại quay về với Thiên Chúa trong một hành vi phó thác?
Trước hết, để phó thác cho Thiên Chúa, bạn cần đón nhận một chân lý nền tảng: bạn không thể làm được điều gì tốt lành nếu không có Thiên Chúa. Đó là sự thật. Hiểu được điều này là nền tảng để sống đức tín thác. Chính Thiên Chúa, và chỉ một mình Ngài, là nguồn mạch của mọi điều tốt lành trong cuộc sống. Không có Ngài, bạn chỉ còn lại tội lỗi và một cuộc đời khốn khổ. Đôi khi thật khó tin rằng bạn hoàn toàn bất lực trong việc làm điều thiện nếu không có ân sủng của Thiên Chúa. Tuy nhiên, sự thật là không một ân ban, tài năng hay phẩm chất nào nơi bạn đủ để tự mình sống tốt và sinh hoa trái. Bằng sức riêng, bạn không thể bước đi trên con đường nên thánh.
Bạn có tin điều đó không? Tin vào chân lý này đòi hỏi một hình thức đức tin căn bản nhất: đức tin thụ động. Tuy nhiên, chỉ tin thôi thì chưa đủ. Đức tin còn phải được sống cách tích cực trong đời sống.
Chúng ta hãy bắt đầu bằng việc tìm hiểu hai cấp độ của đức tin, để rồi biết cách đón nhận cả hai. Dù điều này có vẻ mang tính lý thuyết hơn là thực hành, nhưng hiểu về đức tin là điều thiết yếu để có thể sống đức tin.
Đức tin chủ động và thụ động
Đức tin có thể được hiểu theo hai chiều kích: thụ động và chủ động. Trước hết, “đức tin thụ động” đủ để dẫn bạn đến xác tín rằng Thiên Chúa là nguồn duy nhất của mọi điều tốt lành trong đời bạn. Có đức tin thụ động nghĩa là bạn biết và tin vào chân lý này mà không nghi ngờ. Đây là một chân lý tốt đẹp cần được khám phá, và là bước khởi đầu thiết yếu để tiến tới một niềm tín thác sâu xa hơn. Đáng tiếc là nhiều người không nắm bắt được chân lý này. Vì thế, hãy bắt đầu từ bước này và suy niệm về chân lý ấy trong chính cuộc đời bạn.
Khi bạn đã tin rằng Thiên Chúa là nguồn duy nhất của mọi điều tốt lành trong đời mình, bạn cần tiến tới một đức tin “chủ động”. Có một đức tin “chủ động” nghĩa là bạn để cho điều mình tin – vốn hiện diện nơi trí khôn – thấm nhập vào ý chí và cuối cùng là vào chính những khát vọng của mình. Nói cách khác, bạn phải để cho điều mình tin thực sự biến đổi con người mình. Bạn cần tự do chọn để Thiên Chúa làm chủ cuộc đời bạn và sinh hoa trái tốt lành trong đời bạn.
Hoa trái của việc tin vào Thiên Chúa và phó thác bản thân cho Ngài là sự biến đổi kỳ diệu nơi tâm hồn bạn. Thiên Chúa đi sâu vào tâm hồn bạn, làm chủ và hướng dẫn bạn từng ngày theo thánh ý Ngài. Sống trọn vẹn niềm tín thác như thế sẽ làm trổ sinh nhiều hoa trái tốt lành trong đời bạn, và giúp bạn đón nhận cũng như trao ban lòng thương xót của Thiên Chúa.
Để hiểu rõ hơn việc một hành vi tín thác có thể biến đổi con người bạn thế nào, cần lưu ý thêm một điểm: việc tin và phó thác cho Thiên Chúa không phải là điều bạn có thể tự mình làm được. Chính Thiên Chúa phải là Đấng làm chủ và biến đổi bạn. Chỉ nhờ hành động của Ngài mà bạn mới thực sự có thể tín thác. Bạn cần làm phần của mình, nhưng chính Thiên Chúa làm chủ cuộc đời bạn và biến đổi bạn, để bạn được ân sủng Ngài hướng dẫn.
Để làm rõ hơn, ta hãy dùng một hình ảnh so sánh. Giả sử bạn cầm trong tay một hạt giống. Bạn biết hạt giống ấy có khả năng trở thành một bông hoa xinh đẹp nếu được gieo trồng và chăm sóc. Tuy nhiên, hạt giống sẽ không thể đạt tới tiềm năng của nó nếu không được gieo xuống đất. Hơn nữa, chỉ gieo thôi thì chưa đủ. Nó còn phải lớn lên và trổ hoa thì mới đạt tới vẻ đẹp trọn vẹn của mình. Bạn có thể gieo hạt và vun trồng, nhưng bạn không thể làm cho nó lớn lên. Việc lớn lên là điều Thiên Chúa thực hiện qua sự quan phòng mà Ngài đã đặt sẵn trong chính bản tính của hạt giống. Đức tin cũng vậy. Chúng ta cần tin rằng Thiên Chúa là nguồn duy nhất của mọi điều tốt lành trong đời mình; nhưng nếu không tích cực phó thác cho Ngài, ngày này qua ngày khác, từng giây từng phút, để Ngài làm chủ cuộc đời mình, thì đức tin của chúng ta giống như một hạt giống chưa được gieo xuống. Sự phó thác trọn vẹn giống như việc đặt hạt giống vào lòng đất và để Thiên Chúa hành động, làm cho hạt giống đức tin ấy sinh hoa kết quả. Nếu bạn làm phần của mình, Thiên Chúa sẽ làm phần của Ngài và làm cho ân sủng của Ngài nở rộ trong đời bạn. Vì thế, việc cầm hạt giống trong tay giống như việc tin vào Thiên Chúa; việc gieo trồng và tưới nước giống như việc phó thác cho Ngài; còn việc lớn lên và trổ hoa là điều chỉ một mình Thiên Chúa có thể thực hiện. Tuy nhiên, Thiên Chúa luôn trung tín và sẽ làm cho “hạt giống” ấy được biến đổi, nếu bạn làm phần của mình.
Lời mời gọi phó thác trọn vẹn
Sự tín thác bắt đầu khi Thiên Chúa lên tiếng với bạn, bạn nhận ra tiếng Ngài và bắt đầu đáp lại. Như thế, chính Thiên Chúa là Đấng khởi xướng bằng cách ngỏ lời mời gọi bạn. Phần đáp trả của bạn phải hoàn toàn là một chọn lựa tự do. Tuy nhiên, đồng thời đó cũng hoàn toàn là điều Thiên Chúa thực hiện qua lời mời gọi và ân sủng của Ngài. Sự tín thác không thể đạt tới nếu thiếu nỗ lực cộng tác trọn vẹn giữa bạn và Thiên Chúa.
Chẳng hạn, hãy nghĩ đến một người phải trải qua một năm dài đầy thử thách sau một tai nạn xe nghiêm trọng. Giữa những tháng ngày nằm viện triền miên, tâm hồn người ấy không khỏi bị giằng co bởi tuyệt vọng, giận dữ, hoài nghi và nhiều nỗi u uất khác. Tuy nhiên, đồng thời, nếu người ấy biết mở lòng đón nhận ân sủng của Thiên Chúa, người ấy sẽ nghe được một lời mời gọi dịu dàng từ Ngài, thúc đẩy niềm tín thác vào Ngài sâu xa hơn. Chính trong những giây phút ấy, con người phải đưa ra một chọn lựa: Liệu tôi có phó thác bản thân cho ân sủng của Thiên Chúa và đón nhận lời mời gọi của Ngài không? Liệu tôi có đáp lại Ngài và thưa “xin vâng” trước tiếng gọi Ngài đang đặt vào lòng tôi không? Hay tôi sẽ khép kín chính mình trong sự tự thương hại và oán trách? Một đức tin chủ động, trong những hoàn cảnh như thế, trở thành lời đáp trả dành cho Thiên Chúa và biến những thử thách thành những hồng ân rạng ngời. Vì thế, khi bạn gặp thử thách trong cuộc đời, hãy mở tai lòng để lắng nghe tiếng nói dịu dàng của Thiên Chúa, để Ngài ngỏ lời với bạn, mời gọi bạn phó thác, và để chính những đấu tranh của bạn được biến đổi nhờ ân sủng của Ngài. Việc bạn chọn phó thác cho Thiên Chúa ngay giữa cơn thử thách ấy làm cho chọn lựa của bạn thêm mạnh mẽ và đầy công phúc. Trong hoàn cảnh này, những đau khổ và dằn vặt nội tâm lại có tác dụng nâng chọn lựa tín thác vào Thiên Chúa lên tới chiều sâu thẳm. Chính đau khổ mà con người phải đối diện lại được biến đổi thành ân sủng. Vì vậy, điều quan trọng là phải nhận ra rằng: những thử thách trong đời mở ra cho ta những cơ hội phi thường để nên thánh. Giữa những đau khổ đang trải qua, mỗi lần bạn chọn phó thác sâu xa hơn cho Thiên Chúa, là mỗi lần chọn lựa ấy mang một giá trị lớn lao, bởi chính khi đó bạn được mời gọi vượt thắng tận căn khuynh hướng khép kín trong nỗi đau của mình, tính ích kỷ và cả những tổn thương sâu thẳm nơi bản thân. Hãy nghĩ thêm về một người có cuộc sống đang diễn ra khá thuận lợi. Người ấy cũng được Thiên Chúa mời gọi mỗi ngày hướng về Ngài sâu xa hơn và sống tâm tình phó thác. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng lời mời gọi dịu dàng của Thiên Chúa trong những lúc này tinh tế hơn rất nhiều và đòi hỏi một sự lắng nghe nhạy bén hơn đối với tiếng nói của Ngài. Tại sao vậy? Bởi vì động lực duy nhất để tín thác vào Thiên Chúa trong những lúc này chính là đức tin tinh tuyền. Người đang sống trong hoàn cảnh thuận lợi sẽ không bị bất cứ áp lực bên ngoài nào thúc đẩy phải nhận ra lời mời gọi ấy. Trái lại, họ được mời gọi phó thác chỉ vì chính việc phó thác. Lời mời gọi này thậm chí có thể bao hàm việc từ bỏ một số “điều tốt” mà họ đang có trong cuộc sống. Tuy nhiên, việc từ bỏ những “điều tốt” mang tính bề mặt ấy là để chọn lấy điều tốt hơn nữa: một đời sống đức tin và bác ái sâu xa hơn. Hình thức phó thác này trước mặt Thiên Chúa cũng có giá trị lớn lao. Nó khác với việc phó thác do những thử thách của cuộc đời thúc đẩy, nhưng vẫn đem lại nhiều ân sủng, nhất là vì chọn lựa ấy được thực hiện trong tự do lớn lao, không do một động lực trực tiếp nào khác ngoài tình yêu dành cho Thiên Chúa.
Chẳng hạn, hãy hình dung bạn đang có một cuộc hôn nhân tốt đẹp và một gia đình êm ấm. Công việc của bạn mang lại nguồn thu nhập dồi dào, và bạn vẫn không ngừng thăng tiến trong sự nghiệp. Bạn đang sống “giấc mơ Mỹ”, và mọi sự dường như đều tốt đẹp. Thế nhưng, sâu thẳm trong lòng, bạn nhận ra rằng cuộc sống không chỉ dừng lại ở thứ thành công ấy. Bạn cảm nhận rằng Thiên Chúa còn muốn nhiều hơn cho bạn và cho cả gia đình bạn. Bạn bắt đầu nghe thấy tiếng nói dịu dàng của Ngài, mời gọi bạn bước vào một đời sống phó thác triệt để hơn. Vì thế, bạn quyết định đáp lại và khởi sự phó thác sâu xa hơn cho thánh ý Thiên Chúa, chỉ vì lòng yêu mến Ngài. Bạn xác tín dâng hiến cho Thiên Chúa tất cả, sẵn sàng và tự nguyện buông bỏ bất cứ điều gì Ngài có thể đòi hỏi nơi bạn. Xét theo cái nhìn thế gian, đây là một chọn lựa đầy mạo hiểm. Thiên Chúa có thể sẽ đòi hỏi nơi bạn điều gì?
Điều cốt yếu cần suy xét không phải là Thiên Chúa sẽ đòi hỏi nơi bạn điều gì; nhưng đúng hơn, là liệu bạn có sẵn sàng và tự nguyện trao hiến cho Ngài ngay cả khi chưa biết Ngài sẽ xin bạn điều gì hay không. Chìa khóa chính là lòng tín thác. Bạn có đủ tin tưởng để cho Thiên Chúa dẫn dắt không? Và nếu như, thoạt đầu, lời mời gọi dịu dàng của Ngài dường như chưa thể hiểu được, bạn có sẵn sàng đón nhận thánh ý Ngài và mỗi ngày thưa “xin vâng” không? Đối với người biết trao phó tất cả, nhất là khi cuộc sống đang thuận lợi, tương lai sẽ trở nên tràn đầy phúc lành theo một cách tốt đẹp hơn nhiều so với mọi điều có thể tưởng tượng. Có thể không phải theo tiêu chuẩn thế gian, nhưng chắc chắn là tốt đẹp hơn, vì sẽ trổ sinh những hoa trái tốt lành từ một đời sống chan chứa ân sủng.
Hãy thử nhìn vào một ví dụ so sánh. Giả sử con gái bạn cần phải phẫu thuật, và bạn mua cho cháu một món quà như một sự an ủi. Hoàn cảnh cháu phải nằm viện trở thành một dịp để bạn bày tỏ tình yêu của mình qua món quà ấy. Nhưng nếu, vào một ngày nào đó trong năm, bạn lại chủ động tặng con một món quà mà không vì lý do đặc biệt nào, chỉ đơn giản để tự do diễn tả tình yêu của mình, không bị thúc đẩy bởi bất cứ yếu tố nào bên ngoài, thì sao? Hành động tặng quà nào sẽ chạm đến con bạn hơn? Và hành động nào diễn tả tình yêu của bạn cách trọn vẹn hơn? Cả hai đều tốt, và mỗi hoàn cảnh đều mang lại những phúc lành riêng theo cách của nó. Tuy nhiên, hành vi yêu thương được tự do chọn lựa và đến cách bất ngờ lại có một giá trị lớn lao, chính vì không có động lực nào khác ngoài tình yêu. Việc phó thác cho Thiên Chúa cũng vậy. Khi động lực duy nhất của sự phó thác và tín thác là tình yêu dành cho Thiên Chúa, thì hành vi ấy mang một giá trị lớn lao.
Điểm quan trọng cần rút ra ở đây là: dù cuộc sống của bạn đang đầy đau khổ, đang rất thuận lợi, hay ở vào một trạng thái nào đó ở giữa, thì khả năng để bạn phó thác trọn vẹn hơn cho Thiên Chúa vẫn luôn rất lớn. Dù bạn đang ở trong hoàn cảnh nào, việc đáp lại lời mời gọi của Thiên Chúa để trao phó cuộc đời mình cho Ngài và đón nhận thánh ý chí thánh của Ngài luôn mang một giá trị hết sức lớn lao.
Phân định thánh ý Thiên Chúa
Một yếu tố quan trọng trong việc tín thác vào Thiên Chúa là nhận biết thánh ý của Ngài. Nếu bạn không biết Thiên Chúa đang mời gọi bạn điều gì, thì thật khó để thưa “xin vâng” trước lời mời gọi dịu dàng của Ngài. Nhưng thánh ý Thiên Chúa dành cho bạn là gì? Làm sao bạn biết Ngài muốn gì nơi bạn? Trong đời sống, bạn được mời gọi thưa “xin vâng” với điều gì? Đó là những câu hỏi quan trọng cần được trả lời nếu bạn muốn sống một đời sống đức tin năng động và phó thác.
Đức Giêsu nói trong Tin Mừng theo thánh Matthêu: “Cứ xem họ sinh hoa quả nào thì biết họ là ai” (Mt 7,16a). Trong đời sống cá nhân của bạn, việc phân định thánh ý Thiên Chúa cũng diễn ra như thế. Một cách rất hữu ích để nhận ra thánh ý Ngài là nhìn vào những hoa trái tốt lành phát sinh từ mỗi chọn lựa của bạn. Đây là một nguyên tắc phân định rất đáng ghi nhớ. Vậy chúng ta cần tìm những hoa trái nào? Thư của thánh Phaolô gửi tín hữu Galát cho chúng ta thấy những hoa trái tốt lành phát sinh khi ta sống theo thánh ý Thiên Chúa: bác ái, hoan lạc, bình an, nhẫn nhục, nhân hậu, quảng đại, trung tín, hiền hòa và tiết độ (x. Gl 5,22-23).
Nếu bạn nhận thấy những hoa trái tốt lành ấy hiện diện trong đời sống mình, đó có thể là dấu chỉ cho thấy bạn đang bước đi trong thánh ý Thiên Chúa. Ngược lại, nếu bạn không thấy những hoa trái ấy, hoặc nhận ra những hệ quả không phát xuất từ Thiên Chúa phát sinh từ các chọn lựa của mình, thì hãy thận trọng và hiểu rằng những gì bạn đang làm chưa đi theo thánh ý Thiên Chúa.
Nhưng hãy cẩn trọng! Đôi khi bạn có thể nhầm lẫn những hoa trái thiêng liêng đích thực với những cảm giác thỏa mãn chóng qua. Một ví dụ rõ ràng là có người cảm thấy việc trả thù mang lại phần nào sự thỏa mãn. Họ có thể thích thú khi làm điều gì đó để trả đũa người đã làm tổn thương mình. Thậm chí, họ còn biện minh đó là sự công minh của Thiên Chúa, và tự cho mình là đúng, biện minh rằng việc trả đũa là điều chính đáng. Tuy có thể xuất hiện một thứ khoái cảm méo mó nào đó trong những hành vi như thế, nhưng khi bạn thực sự nhận ra các hoa trái đích thực của Thánh Thần, bạn sẽ không còn nhầm lẫn chúng với những hình thức giả tạo và những khoái cảm lệch lạc ấy. Thánh Phaolô liệt kê những việc làm trái ngược sau đây như là dấu chỉ cho thấy chúng ta không sống theo thánh ý Thiên Chúa: dâm ô, ô uế, phóng đãng, thờ ngẫu tượng, phù phép, hận thù, tranh chấp, ghen tương, nóng giận, ích kỷ, bất hòa, bè phái, ganh tị, chè chén say sưa, truỵ lạc và những điều tương tự (x. Gl 5,19-21). Nếu những điều này xuất hiện trong đời sống bạn, thì điều đó cho thấy bạn đang không đi theo đúng thánh ý Thiên Chúa.
Một nguyên tắc quan trọng khác trong việc phân định thánh ý Thiên Chúa là nhìn lại nhân đức khiêm nhường và nhận ra cách mà sự khiêm nhường định hình những ước muốn của bạn. Lý tưởng mà nói, nếu những ước muốn của bạn được thấm nhuần tinh thần khiêm nhường, bạn sẽ có thể mau mắn và dễ dàng bước theo thánh ý Thiên Chúa chỉ bằng cách đi theo những ước muốn ấy. Tuy nhiên, những ước muốn chỉ thực sự là một tiêu chuẩn tốt để phân định thánh ý Ngài khi bạn sống trong sự khiêm nhường. Khi bạn khiêm nhường — nghĩa là được giải thoát khỏi tính ích kỷ và nỗi sợ, và chân thành khao khát điều tốt cho người khác — thì bạn có thể dễ dàng tín thác rằng bất cứ ước muốn nào trong lòng mình cũng hiệp với thánh ý Thiên Chúa. Trái lại, khi bạn vẫn còn vật lộn với tính kiêu ngạo và ích kỷ, thì những ước muốn của bạn thường không phải là một kim chỉ nam đáng tin cậy.
Cầu nguyện – nguồn mạch lớn nhất của sự phân định
Nguồn mạch quan trọng nhất của việc phân định và phó thác chính là cầu nguyện. Không thể nhận ra thánh ý Thiên Chúa và phó thác cho Ngài nếu không có một đời sống cầu nguyện sống động mỗi ngày. Một đời sống cầu nguyện sống động không chỉ đơn thuần là đọc kinh. Dĩ nhiên, việc đọc kinh là điều tốt: cầu xin cho nhu cầu của bản thân và của người khác, tham dự các kinh nguyện chung, phụng vụ và những hình thức tương tự. Tuy nhiên, “đời sống cầu nguyện” còn hàm chứa một chiều sâu vượt xa hơn thế.
Một đời sống cầu nguyện nghĩa là bạn đã dần hình thành thói quen đối thoại với Thiên Chúa qua năm tháng, đến mức việc ấy trở thành hơi thở liên lỉ của tâm hồn, nguồn nâng đỡ nội tâm và nền tảng cho mọi chọn lựa trong cuộc sống. Điều đó có nghĩa là việc suy niệm hằng ngày, sự phó thác trung tín, một đời sống luân lý lành mạnh và việc chọn sống thánh thiện đã tác động sâu xa nơi bạn, đến độ bạn đang sống một mối tương quan sống động và đích thực với Thiên Chúa Ba Ngôi trong từng ngày sống. Một đời sống cầu nguyện cũng có nghĩa là bạn dần nhận ra tiếng nói của Thiên Chúa và quen thuộc với những thúc đẩy nội tâm của Ngài. Điều này không thể học được trong một sớm một chiều, cũng không đến chỉ bằng việc xin Thiên Chúa lên tiếng. Trái lại, đó là điều lớn lên cách từ từ, như hoa trái của một mối tương quan yêu thương bền bỉ với Ngài.
Để dễ hiểu, hãy nghĩ đến hai người trẻ đang “phải lòng” nhau. Ban đầu, họ chưa đủ hiểu nhau để có thể nắm bắt những tâm trạng, lời nói hay thái độ của người kia. Việc giao tiếp thường gặp khó khăn, và cảm xúc có thể làm mối tương quan trở nên căng thẳng. Nhưng ngược lại, hãy so sánh với một đôi vợ chồng đã sống với nhau hơn 60 năm trong một tình yêu bền vững và sự thấu hiểu sâu sắc. Nhiều khi, họ không cần nói nhiều mà vẫn hiểu nhau. Thậm chí, trong một nghĩa nào đó, họ còn hiểu người bạn đời của mình hơn cả chính bản thân mình. Sự hiểu biết như thế cần thời gian, sự gắn bó và tình yêu. Năm tháng trôi qua, mối tương quan ấy ngày càng sâu đậm và trưởng thành.
Cũng vậy, trong tương quan với Thiên Chúa và việc phân định thánh ý Ngài. Lúc đầu, một Kitô hữu mới có thể chưa hiểu rõ Thiên Chúa đang nói gì và tại sao Ngài nói như vậy. Nhưng theo năm tháng, khi người ấy kiên trì cầu nguyện sâu xa mỗi ngày, đời sống cầu nguyện — được đặt nền trên tình yêu hỗ tương — sẽ giúp tâm hồn dần dần hiểu Thiên Chúa và đường lối của Ngài cách dễ dàng hơn. Phần Thiên Chúa, Ngài đã hiểu chúng ta cách trọn vẹn. Còn chúng ta, chính là những người cần một đời sống cầu nguyện để hiểu Thiên Chúa và thánh ý Ngài ngày càng sâu xa hơn. Vì thế, trong một đời sống phó thác với lòng tin tưởng, không gì có thể thay thế việc cầu nguyện hằng ngày với Thiên Chúa, được trung thành sống ngày này qua ngày khác, năm này qua năm khác.
Được biến đổi nhờ cầu nguyện
Đời sống cầu nguyện chính là môi trường giúp bạn gặp gỡ Thiên Chúa và đụng chạm đến thánh ý Ngài một cách trực tiếp hơn bất cứ cách nào khác. Tuy nhiên, đời sống cầu nguyện không chỉ nhằm để phân định thánh ý Thiên Chúa. Cầu nguyện còn phải trở thành nền tảng cho mọi chọn lựa và mọi hành động trong đời sống. Khi bạn đã gặp gỡ Thiên Chúa và thánh ý Ngài trong cầu nguyện, thì bạn được mời gọi để cho toàn bộ đời sống hằng ngày của mình được biến đổi nhờ những cuộc gặp gỡ ấy. Chính cầu nguyện phải trở thành nguồn mạch cho mọi chọn lựa của bạn, vì cầu nguyện là mối dây sống động, nối kết bạn với thánh ý Thiên Chúa. Việc lắng nghe Ngài, đáp lại thánh ý Ngài và để Ngài biến đổi cuộc đời bạn — đó chính là hoa trái của một đời sống cầu nguyện đích thực. Cầu nguyện biến đổi bạn, bởi trong cầu nguyện, Thiên Chúa làm chủ cuộc đời bạn. Điều đó hình thành nơi bạn lòng tin tưởng và phó thác.
Vấn đề mà nhiều người gặp phải là họ chỉ đọc kinh cách rời rạc. Họ đi lễ mỗi Chúa nhật. Họ cố gắng sống ngay thẳng về mặt luân lý. Nhưng họ lại chưa thực sự gặp gỡ Thiên Chúa qua cầu nguyện mỗi ngày. Việc đọc kinh, tham dự Thánh lễ Chúa nhật và sống ngay lành là điều rất đáng quý. Tuy nhiên, như thế vẫn chưa đủ. Mỗi người cần có một khoảng thời gian riêng mỗi ngày, chỉ để cầu nguyện mà thôi. Đây thường là một thói quen khó hình thành. Thật dễ để những bận rộn hằng ngày lấy mất phần quan trọng nhất trong ngày sống. Người ta có thể trôi qua ngày này, tuần nọ, tháng kia, thậm chí cả cuộc đời mà không thực sự kết hiệp với Thiên Chúa một cách sâu xa và trọn vẹn. Tuy nhiên, điều này không thể thiếu nếu bạn muốn nên thánh.
Để dễ hiểu, hãy nghĩ đến đời sống hôn nhân: những người bạn đời mỗi ngày dành thời gian để trò chuyện, chia sẻ, lắng nghe và thấu hiểu nhau, dần dần xây dựng một nền tảng vững chắc cho mối tương quan nâng đỡ lẫn nhau. Điều này càng đúng hơn khi những gì họ chia sẻ được thực hiện trong một tinh thần cầu nguyện. Khi lời nói trở nên gay gắt, thô lỗ và đầy chỉ trích, sự hiệp nhất trong hôn nhân bắt đầu suy yếu. Ngược lại, khi những cuộc trò chuyện hằng ngày thấm đượm sự chân thành, tôn trọng, bác ái, xót thương và thấu hiểu, thì con tim họ ngày càng xích lại gần nhau. Khi một đôi vợ chồng sống với nhau qua nhiều năm tháng và kiên trì vun đắp những cuộc đối thoại sâu sắc như thế từng ngày, sự thân mật và tình yêu họ dành cho nhau trở nên mạnh mẽ và có sức nâng đỡ họ. Mối tương quan của chúng ta với Thiên Chúa cũng vậy. Khi ta hình thành thói quen mỗi ngày trò chuyện, lắng nghe và tìm hiểu tâm trí cũng như con tim của Ngài, mối dây gắn bó với Ngài trở nên bền vững và có sức biến đổi, đến mức đời sống cầu nguyện trở thành nền tảng cho toàn bộ cuộc sống của chúng ta.
Sống một đời sống cầu nguyện không chỉ là ơn gọi dành riêng cho các linh mục và tu sĩ. Mọi người đều được mời gọi cầu nguyện và trở nên quen thuộc với tiếng nói dịu dàng, đầy sức mời gọi của Thiên Chúa vang lên nơi thẳm sâu tâm hồn qua cầu nguyện. Nếu muốn nên thánh, bạn không thể xem đây chỉ là một lựa chọn. Và nếu bạn thực sự hiểu giá trị của sự thánh thiện, bạn sẽ khao khát đời sống cầu nguyện hằng ngày này với tất cả tâm hồn mình.
Nếu đời sống cầu nguyện hằng ngày của bạn chưa phải là nơi bạn thực sự gặp được tiếng nói của Thiên Chúa, thì đây là lúc thích hợp để bạn bắt đầu điều chỉnh. Hãy khởi sự bằng việc dành riêng một khoảng thời gian mỗi ngày để ở một mình, không bị phân tâm bởi bất cứ điều gì khác. Ngay cả khi bạn chỉ bắt đầu với năm phút mỗi ngày, điều đó vẫn rất tốt. Ai trong chúng ta cũng có thể tìm được năm phút mỗi ngày cho một điều quan trọng như cầu nguyện.
Cầu nguyện, tự bản chất, là một cuộc đối thoại cần trở nên liên lỉ. Thời gian bạn dành riêng cho việc cầu nguyện mỗi ngày cần thấm vào mọi khía cạnh khác của ngày sống bạn. Điều này trước hết đòi bạn sẵn lòng sống chân thành với Thiên Chúa, để Ngài có thể đem lại trật tự cho cuộc đời bạn. Ngài biết rõ từng chi tiết trong đời bạn; nhưng khi bạn mang những điều ấy đến với Ngài trong cầu nguyện, bạn mở lòng để lắng nghe điều Ngài muốn nói về chúng, và để Ngài bước vào, hướng dẫn và làm chủ những thực tại ấy. Điều này đòi thời gian và sự kiên trì. Vì thế, bước đầu tiên là chọn lựa cách đơn sơ: bắt đầu đối thoại với Chúa mỗi ngày. Sau đây là một cách tiếp cận căn bản giúp bạn khởi sự đời sống cầu nguyện.
Khi bắt đầu cầu nguyện, hãy khởi đi từ điều đang chiếm trọn tâm trí bạn trong ngày hôm ấy. Có thể đó là một niềm vui bạn đang trải qua, hoặc một điều khiến bạn lo lắng, hay vừa là niềm vui vừa là gánh nặng. Dù là điều gì, hãy bắt đầu từ chính điều đó. Từ đó, hãy hướng lòng mình về Trái Tim Thiên Chúa và đơn sơ đặt niềm vui hay gánh nặng ấy trước mặt Ngài. Đừng tìm kiếm câu trả lời hay đòi hỏi một phản hồi nào, chỉ cần trao cho Ngài điều đang chiếm trọn tâm trí và cõi lòng bạn.
Rất thường khi cầu nguyện, chúng ta mong có câu trả lời ngay lập tức và trở nên thiếu kiên nhẫn. Nhưng Thiên Chúa thường không hành động theo cách đó. Ngài nhiều khi thinh lặng, để chúng ta học biết phó thác mọi sự cho Ngài cách sâu xa hơn. Khi mỗi ngày bạn đặt chính mình cùng với những thao thức hay niềm vui trước mặt Ngài, đừng mong đợi một câu trả lời tức thì. Hãy tín thác nơi Ngài. Hãy trao phó chính mình cho Ngài và cứ để mọi sự như thế. Hãy tỉnh thức và kiên nhẫn chờ đợi Thiên Chúa cất tiếng, mời gọi bạn phó thác cho Ngài. Nếu Ngài lên tiếng, đó là một ân huệ. Nếu bạn chỉ gặp thinh lặng, hãy hiểu rằng điều đó là tốt nhất cho bạn trong giây phút ấy. Hãy để mình lớn lên trong sự kiên nhẫn và tiếp tục đặt cuộc đời mình trong tay Ngài, chờ đợi những thúc đẩy dịu dàng của Ngài.
Nếu bạn kiên trì thực hành điều này mỗi ngày, bạn sẽ dần nhận ra rằng Thiên Chúa thực sự đáp lại bạn theo những cách vượt trên lời nói. “Câu trả lời” của bạn sẽ đến theo cách chỉ mình Thiên Chúa mới có thể nói. Quan trọng hơn hết, bạn sẽ dần học sống tâm tình phó thác khi mỗi ngày biết đặt trước mặt Chúa chính những điều chạm đến và tác động sâu xa nhất nơi tâm hồn mình.
Sau khi dành một khoảng thời gian thinh lặng để đặt những thao thức hay niềm vui hằng ngày trước mặt Thiên Chúa, bạn có thể thực hành nhiều hình thức cầu nguyện khác. Lần chuỗi Mân Côi, đọc các kinh nguyện, suy niệm một đoạn ngắn Tin Mừng hay cầu nguyện bằng những lời kinh truyền thống — tất cả đều rất hữu ích. Hãy tìm cho mình một nhịp cầu nguyện phù hợp. Nếu bạn chưa biết điều gì là tốt nhất cho mình, hãy thử nhiều cách khác nhau cho đến khi bạn cảm thấy được lôi cuốn bởi một hình thức nào đó. Nhưng hãy nhớ: đọc kinh không đồng nghĩa với cầu nguyện. Khi đọc kinh hay suy niệm Lời Chúa, hãy để điều đó phát xuất từ chính cõi lòng bạn và trở thành một cuộc đối thoại chân thành với Thiên Chúa. Bạn không cần đọc thật nhiều kinh, điều bạn cần là cầu nguyện. Thực vậy, một lời cầu nguyện được dâng lên cách trọn vẹn còn quý hơn nhiều lời kinh chỉ được đọc bằng môi miệng.
Một yếu tố quan trọng khác trong cầu nguyện là thinh lặng. Đừng sợ thinh lặng. Chẳng hạn, khi bạn đang cầu nguyện và có một điều gì đó chạm đến bạn, hãy dừng lại một chút, nếm cảm, suy gẫm và lắng nghe Thiên Chúa trong thinh lặng. Lắng nghe Ngài không nhất thiết là nghe được một câu trả lời. “Lắng nghe” trong cầu nguyện đơn giản là thái độ chú tâm vào Thiên Chúa khi Ngài tỏ mình ra. Cầu nguyện không phải là suy nghĩ, nhưng là hiện diện trước Thiên Chúa. Đúng vậy, chúng ta lắng nghe khi Ngài muốn nói với ta một điều gì đó; nhưng khi Thiên Chúa thinh lặng, điều đó có nghĩa là Ngài muốn thông ban điều gì đó sâu xa hơn. Có những lúc, lời nói là không đủ. Trong những giây phút ấy, Thiên Chúa chỉ muốn bạn ở lại trong sự hiện diện của Ngài và cảm nhận tình yêu của Ngài. Vì thế, trong thời gian cầu nguyện mỗi ngày, hãy biết nhận ra những lời mời gọi dịu dàng để dừng lại và chìm sâu trong sự hiện diện của Ngài. Hình thức cầu nguyện này sẽ mang lại cho mối tương quan của bạn với Thiên Chúa một chiều sâu vượt xa điều bạn có thể hiểu hết.
Nếu bạn xây dựng được thói quen cầu nguyện này mỗi ngày, dù chỉ dành một khoảng thời gian ngắn ở bên Ngài, bạn sẽ dần cảm nghiệm rằng Ngài đang hướng dẫn và làm chủ cuộc đời bạn. Bạn sẽ dễ dàng tín thác nơi Ngài hơn, bởi chính Ngài là Đấng ban ơn giúp bạn làm được điều đó. Lòng tín thác của bạn nảy sinh từ việc ở lại trong sự hiện diện của Ngài. Khi bạn mở rộng tâm hồn cho Ngài và đối thoại với Ngài cách sâu xa, bạn sẽ nhận ra rằng mình thực sự tin tưởng Ngài, và trong những giây phút cầu nguyện, bạn đang dần phó thác cho Ngài dưới tác động của chính Ngài. Điều này đặc biệt diễn ra trong những lúc thinh lặng cầu nguyện. Cách Ngài “ngỏ lời” với bạn chính là khi Ngài bước vào trí khôn và ý chí của bạn, rồi từ từ chiếm lấy chúng. Bạn sẽ ngày càng tin tưởng Ngài và yêu mến Ngài cách sâu xa hơn. Đó là lòng tín thác. Đó là sự phó thác.
Lòng tín thác trong Kinh Thánh
Từ đây, chúng ta hãy hướng về Kinh Thánh để tìm ánh sáng soi dẫn về lòng tín thác. Những đoạn Lời Chúa sau đây cần được đọc cách chậm rãi và trong tâm tình suy niệm. Hãy trở lại với chúng nhiều lần và để Thiên Chúa nói với bạn qua những lời ấy.
Phúc thay kẻ đặt niềm tin vào Đức Chúa;
và có Đức Chúa làm chỗ nương thân
Người ấy như cây trồng bên dòng nước,
đâm rễ sâu vào mạch suối trong,
Mùa nóng có đến cũng chẳng sợ gì,
lá trên cành vẫn cứ xanh tươi,
Gặp năm hạn hán cũng chẳng ngại,
và không ngừng trổ sinh hoa trái. (Gr 17, 7-8)
Hãy hết lòng tin tưởng vào Đức Chúa,
chớ hề cậy dựa vào hiểu biết của con.
Hãy nhận biết Người trong mọi đường đi nước bước,
Người sẽ san bằng đường nẻo con đi. (Cn 3,5-6)
Ôi lạy Đấng Tối Cao,
trong ngày con sợ hãi, con tin tưởng vào Ngài.
(Tv 56, 3b-4)
Ngay từ buổi sớm mai, xin cho con nghiệm thấy tình thương của Chúa,
vì con vẫn tin cậy nơi Ngài.
Xin chỉ dạy con đường lối phải theo,
vì con nâng tâm hồn lên cùng Chúa. (Tv 143,8)
“Thầy bảo thật anh em: nếu anh em có lòng tin lớn bằng hạt cải thôi, thì dù anh em có bảo núi này: ‘Rời khỏi đây, qua bên kia!’ nó cũng sẽ qua, và sẽ chẳng có gì mà anh em không làm được.” (Mt 17,20b)
“Anh em đừng xao xuyến! Hãy tin vào Thiên Chúa và tin vào Thầy.” (Ga 14,1)
“Vì vậy Thầy bảo cho anh em biết: đừng lo cho mạng sống: lấy gì mà ăn; cũng đừng lo cho thân thể: lấy gì mà mặc. Mạng sống chẳng trọng hơn của ăn, và thân thể chẳng trọng hơn áo mặc sao? Hãy xem chim trời: chúng không gieo, không gặt, không thu tích vào kho; thế mà Cha anh em trên trời vẫn nuôi chúng. Anh em lại chẳng quý giá hơn chúng sao?” (Mt 6, 25-26)
Nhưng người ấy phải cầu xin với lòng tin không chút do dự, vì kẻ do dự thì giống như sóng biển bị gió đẩy lên vật xuống. (Gc 1,6)
Lý do khiến chúng ta được mạnh dạn trước mặt Thiên Chúa, đó là: Người nhậm lời chúng ta, khi chúng ta xin điều gì hợp ý Người. (1 Ga 5,14)
Những đoạn Kinh Thánh này cho chúng ta thấy nhiều điều về lòng tín thác nơi Thiên Chúa. Trước hết, những ai tín thác vào Ngài là những người thực sự khôn ngoan. Họ khôn ngoan vì đã nhận ra rằng chính Thiên Chúa — và chỉ mình Ngài — là nguồn mạch của mọi điều thiện hảo trong cuộc sống.
Những đoạn này cũng mặc khải rằng Thiên Chúa có một kế hoạch trọn hảo cho cuộc đời bạn và Ngài sẽ không bao giờ làm bạn thất vọng. Bạn không cần sợ hãi khi bước theo Ngài, bởi hoa trái của sự tín thác trọn vẹn luôn tốt đẹp hơn bất cứ điều gì bạn có thể tự mình hoạch định.
Sau cùng, những đoạn này cho thấy rằng tín thác vào Thiên Chúa đem lại một sự tự do sâu xa. Khi Thiên Chúa làm chủ cuộc đời bạn, những gánh nặng lo âu và bất an dần tan biến. Tâm hồn khiêm nhường và tín thác không còn bị cuốn theo những xáo trộn của cuộc sống; trái lại, luôn được bình an, bất kể điều gì xảy đến.