12. Tổng đại diện của Don Bosco

Đức Lêô XIII can thiệp

Năm 1884 trôi qua bắt đầu tai họa đối với Don Bosco, ngài yếu dần do những cuộc du hành của năm trước. Vào tuổi 68, một cách xác đáng, ngài không phải là một người già, nhưng có chứng cớ rõ ràng rằng sức khỏe của ngài đã tới tận đáy. Nhọc mệt, những vấn đề và đau khổ luân lý đã làm ngài sa sút. Theo bác sĩ của ngài, "từ khoảng 1880 trở đi, thân xác Don Bosco hầu như đã thành một tủ thuốc di động.”[191]

Sau điểm tâm ngày 31 tháng Giêng, ngài đến tập viện tại San Benigno để cử hành lễ Thánh Quan thày Phanxicô Salê. Chính ở đó ngài mệt nhọc tột độ khiến cha tập sư, Giulio Barbaris, lo lắng rất nhiều; ngài nói cho chúng ta rằng khi huấn từ tối ngày 1 tháng Hai, ngài khiến các tập sinh chú ý, khi thêm rằng đã đến lúc dường như phải làm một sự cam kết lạ thường với Thiên Chúa để giữ cho con người thánh thiện này sống. Đáp lại điều này, dường như Lu-y Gamerro, một thanh niên cao lớn 24 tuổi, đã dâng mạng sống mình cho Don Bosco. Cha Barberis nói, sự hy sinh của cậu được chấp nhận, vì cậu qua đời sau đó ít ngày.[192] Trong tháng đó, sau này Don Bosco lại chịu cơn bệnh cuống phổi tấn công nặng nề và họ sợ cho mạng sống của ngài. Ít lâu sau ngài lại hồi phục, nhưng chẳng mấy chốc, chính Đức Giáo Hoàng bắt đầu lo lắng về tình trạng của ngài.

Ngày 9 tháng Năm 1884, cuối cùng Don Bosco được Đức Lêô XIII ban cho cuộc triều yết, sau nhiều ngày mong chờ lời mời ấy. Cha Lemoyne ở với ngài và ngài hy vọng được ban cho những đặc ân vốn sẽ làm cho việc cai quản Tu hội Salêdiêng thành đúng thể thức. Đức Giáo Hoàng giữ sự cởi mở quen làm, thậm chí tỏ ra nồng ấm hơn với ngài; tuy thế, Đức Giáo Hoàng sửng sốt vì ngài mệt nhọc tột độ. Lập tức ngài bắt đầu mạnh mẽ thúc đẩy Don Bosco phải nghỉ ngơi và để cho người khác làm việc đó, hầu ngài có thể lo cho chính mình. "Con không khỏe mạnh; con cần nghỉ và được chăm sóc. Con cần một ai đó bên cạnh con; một ai có thể nắm giữ những truyền thống của con, và giữ cho sống động nhiều điều vốn không được viết ra.”[193] Hồng y Nina, Vị hồng y bảo trợ những người Salêdiêng, cùng một ý kiến như thế. Đức Giáo Hoàng nói cho ngài: "Don Bosco cố làm quá nhiều." Vì thế, vào năm 1884, trong tâm trí của nhiều vị thẩm quyền trong Giáo hội, Don Bosco không còn có thể một mình điều khiển như vị Tổng quyền của những người Salêdiêng nữa. Ngài có thể chết bất kỳ lúc nào. Điều gì sẽ xảy ra cho tu hội ngài đã thành lập? Liệu ngài đã không liều vì đồng nhất chặt chẽ với nó sao? Nghĩ đến việc ngài nghỉ hưu, ít nhất là phần nào đó, và về một người kế vị quả là khôn ngoan.

Vào tháng Chín, nguy cơ ấy dường như cận kề. Vào ngày 14 cuộc tĩnh tâm đang tiến hành tại Valsalice, và Don Bosco phải cấp tốc trở về Valdocco, vì chân ngài sưng vù lên, buộc ngài phải nằm liên tục. Thư ký của ngài, cha Lemoyne, nghĩ nó là sự bộc phát của sự nhiễm trùng da do vi khuẩn, nhưng sự sưng vù ấy có thể có những nguyên do khác nữa ấy là anaemia (thiếu máu), suy tim hay căn bệnh phổi nghiêm trọng. Trong bất kỳ trường hợp nào, những kẻ chung quanh ngài nghĩ rằng họ đang mất ngài. Ngày 19 họp Tu Nghị Bề trên, do cha Rua chủ tọa, đã không mất giờ khi thảo luận không chỉ đề tài về cái chết sắp tới của ngài, mà cả đến đám tang và chôn cất nữa.[194] Theo biên bản của cuộc họp, "Cha Rua nói rằng, bởi vì Don Bosco ốm yếu, chúng ta không thể không xét đến một hậu quả buồn thảm có thể xảy ra. Nghĩ đến đám tang có thể xảy ra và tổ chức nó ra sao cũng như nơi chôn táng quả thật thích hợp. Chúng ta có thể xin phép chính quyền để chôn ngài trong nhà thờ Nguyện xá.” Còn đối với chính Don Bosco, tâm trí ngài rõ ràng mở rộng tới cái chết gần kề của mình. Ngài đã bắt đầu viết chúc thư thiêng liêng của mình năm 1884 ấy, nhưng chính trong tháng Chín, ngài hoàn tất phần hai, trong đó ngài thanh thản nói đến cái chết của mình.[195]

Chính trong ít tuần này, bị buồn phiền vì bóng tối của những điềm gở đau thương, đến nỗi Đức ông Đaminh Jacobini, thư ký của Bộ Truyền Bá Đức tin, viết nhân danh Đức Lêô XIII cho Hồng y Tổng Giám mục của Turin, Gaetano Alimonda, vốn ngược với vị tiền nhiệm, là một người bạn tốt của Don Bosco. Phần thứ nhất của lá thư liên quan đến cha Cagliero, phần thứ hai đến việc Don Bosco nghỉ hưu và việc chỉ định một người kế vị. Nhờ Hồng y Alimonda ân cần giúp đỡ, Đức Giáo hoàng muốn là, vì lợi ích của Tu hội, ta nên yêu cầu Don Bosco chỉ định hoặc người kế vị - có nghĩa là nhường địa vị của chính ngài như Bề Trên Tổng quyền của những người Salêdiêng - hoặc một người đại diện có quyền kế vị. Đây là bản dịch của phần quan trọng đó:

“Đức Thánh Cha truyền lệnh con nhân dịp này phải viết cho Đức Hồng y về một đề tài rất quan trọng. Ngài thấy rằng vào ngày đó Don Bosco đã suy giảm sức khỏe và sợ cho tương lai của Tu hội đó. Vì thế, ngài muốn Đức Hồng y, dùng sự tinh tế của mình như lối tiếp cận tốt nhất, để nói cho Don Bosco và thuyết phục ngài chỉ định người mà ngài nghĩ là thích hợp nhất để kế vị ngài hay có tước vị đại diện với quyền kế vị. Trong hai trường hợp, Đức Thánh Cha sẽ dành cho chính mình sự chỉ định, theo như ngài phán đoán là khôn ngoan nhất. Hơn nữa, ngài muốn rằng Đức Hồng y phải hành động ngay về vấn đề này, vốn có hệ quả quan trọng cho phần ích của Tu hội đó.”[196]

Dường như rất có thể là Đức Hồng y đã đến thăm Don Bosco vào ngày 10 tháng Mười, ngày nhận được sứ điệp này. Trong bất kỳ trường hợp nào, khi ban Thượng Cố vấn họp ngày 23 tháng Mười, Don Bosco chia sẻ những ước muốn của Đức Lêô XIII với các hội viên, và hỏi họ tiến hành ra sao. Hội nghị xin chính ngài chỉ định vị điều hành/kế vị và gởi tên người đó cho Đức Giáo Hoàng, và họ chắc rằng Đức Giáo Hoàng sẽ lập tức phê chuẩn quyết định của ngài. Don Bosco chọn Micae Rua; tuy nhiên, ngài không trở thành Bề Trên Tổng quyền ngay, nhưng đơn giản là vị đại diện của ngài. Vì Don Bosco không dự tính nghỉ hưu hoàn toàn, nhưng ngài ưa chuộng giải đáp thứ hai của Đức Lêô XIII. Dường như trong trí lòng ngài không có tên nào khác để kế vị ngài như thủ lãnh của Tu hội Salêdiêng. Ngài gởi câu trả lời đến Hồng y Alimonda, và qua Hồng y bảo trợ Nina ân cần giúp đỡ, chuyển nó đến Đức Giáo Hoàng ngày 27 tháng Mười Một sau đó.[197]

Trong khi đó, Đức Lêô XIII đã diễn tả những tình cảm của mình cho cha Cagliero nhân dịp triều yết dành cho ngài ngày 5 tháng Mười Một. Ngài đã đặt Cagliero làm Giám mục và chỉ định ngài là Đại diện Tông Tòa ở vùng Bắc và Trung Patagonia, và sau khi nói cho ngài về sứ vụ của mình, ngài nói ngài cảm thấy quan tâm về điều sẽ xảy ra cho công cuộc của Don Bosco khi Đấng Sáng lập qua đời. Lắc đầu, Ngài diễn đạt: "Don Bosco đã già cả. Phải nỗ lực hết sức nắm bắt tinh thần của ngài hầu giữ cho sống động và chuyển giao nó cho người khác cách nguyên vẹn. Không có điều này, bước tiến của Tu hội sẽ mau chóng dừng lại. Đừng để mất giờ. Bao lâu Đấng Sáng lập còn sống, biết tinh thần chân chính của Tu hội thì dễ dàng hơn. Đức Giáo Hoàng kết luận: "điều này đòi phải có một vị đại diện có khả năng".

Tước vị "Tổng Đại diện" trở thành chính thức

Suốt năm 1885, cha Rua tiếp tục thực thi vai trò của mình là vị Phó Tổng Bề trên, hàng tháng gởi thư cho các Giám đốc của những nhà khác nhau. Ngài tỏ ra quan tâm rất đặc biệt đến những Giám đốc mới ở Paris, Charles Bellamy, vốn nhận không dưới 16 lá thư từ ngài trong suốt năm đó.[198] Trong những lá thư của mình, cha đề nghị những cuộc tĩnh tâm cho học sinh và chuyển tin tức về Don Bosco hay những hành trình truyền giáo, v.v. Tháng Tư, Don Bosco sai ngài như vị kinh lược ngoại thường các nhà Salêdiêng và Con Đức Mẹ Phù Hộ ở Trung Ý và Sicily. Mọi nơi ngài được tiếp đón nồng ấm. Trái với những cuộc thăm viếng ngài thực hiện giữa năm 1874 và 1876 cho các nhà ở Piedmont và Liguria, ngài không làm cho mình quan tâm đến những chi tiết về tài sản - điều đó thuộc thẩm quyền của Giám tỉnh, do quyền. Như chúng ta thấy từ những ghi chú ngài để lại khi thăm viếng những trung tâm ở Spezia và Lucca, trách nhiệm chính của ngài là bảo đảm rằng mỗi cơ sở chu toàn vai trò của mình như một chỗ giáo dục những em nội trú lẫn những học sinh ban ngày.[199]

Việc quyết định thời gian cho cuộc thăm viếng Sicily thì không may nhất. Việc các Salêdiêng được kỳ vọng tới Catania làm bùng nổ lên phe chống giáo sĩ địa phương. Tờ báo La Gazzetta di Catania chộp lấy một câu chuyện mới đây để đặt công chúng vào thế cảnh giác. Một bé gái được chấp nhận do các nữ tu Salêdiêng vào trong nhà họ tại Bronte, rồi được gởi tiếp tới nhà mẹ tại Nizza Monferrato, bị xoay ra không ổn về tâm thần, và theo dõi một thời gian ngắn trong bệnh viện tâm thần ở Turin, cô đã được gởi về lại gia đình. Bồn chồn do những kinh nghiệm của mình, cô đã ngu xuẩn bắt đầu truyền bá những chuyện hoang tưởng tinh quái, mà một nhà báo từ La Gazzetta lấy làm trọng, làm chúng thành một bi kịch của những nữ tu thật sự với một cốt chuyện đầy tưởng tượng mang tính lăng nhục. Nó nhại "những nữ tử của Don Bosco" và công kích lại những người đã trao phó trường nữ sinh của Bronte cho những "những kẻ bạo tàn dưới lốt chiên ngoan". Sự khuấy động đến tột đỉnh khi cha Rua đến. Ngài hành sử bình thản, thu nhặt những thông tin thích đáng và soạn một lời minh tỏ có chứng cớ tài liệu rõ ràng, để tờ Gazzetta chú ý. Mặc dù vậy, tờ báo tiếp tục làm cho chiến dịch của mình không giảm bớt. Nó xuất bản tờ tường trình của cha Rua trong một tập san giáo sĩ L’Amico della Verità ngày 27 tháng Tư cho dân chúng ở Catania học biết sự thật.[200]

Cha Rua trở lại Turin với những tình cảm lẫn lộn về công việc tại Magliano Sabina, không xa Rôma. Tu Nghị Bề trên đối diện vấn đề này trong buổi họp của mình ngày 12 tháng Sáu 1885. Don Bosco muốn những người Salêdiêng rút ra; cha Rua và những thành viên ban cố vấn theo một quan điểm khác, nhìn trước những phản ứng tiêu cực về phía các vị thẩm quyền Rôma. Một sự mâu thuẫn hiển nhiên. Don Bosco cuối cùng nói: "Các con muốn làm gì thì làm", nhưng ngài tiên đoán "một tai ương" có thể tới. Ít năm sau những lời ngài nói thành sự thật khi toàn bộ các Salêdiêng dọn đi khỏi đó.

Như chúng ta có thể thấy, suốt những tháng này Don Bosco luôn hiện diện, dù biết rõ chính ngài không còn có thể thực thi những trách nhiệm của mình nữa. Như người ta nói nếu cha Rua đã đảm trách, ngài có thể đơn giản hiến mình để tìm kiếm những quỹ từ các ân nhân, hoặc bằng thư từ hay bằng những cuộc thăm viếng cá nhân.[201] Dù sao đi nữa, ngài dành giờ để cống hiến cho vị Phó Bề trên của mình tước hiệu chính thức là Tổng Đại diện. Hẳn nhiên, nó làm ngài đau đớn khi tưởng nghĩ bất kỳ ai khác hơn là chính mình như nhân vật chủ chốt của Tu hội mình. Liệu nhân vật này, rất khác biệt với ngài, lại không tạo cho nó một hình ảnh khác biệt hay sao? Cuối cùng, mãi cho đến ngày 24 tháng Chín 1885 ngài mới lấy bước quyết định này. Dịp đó là một buổi họp làm nên lịch sử (historic) của Tu Nghị Bề trên, khi bước tiến hành theo giáo luật được tuân theo và cha Rua được tuyên bố là Đại diện và kế vị ngài.

Ngày đó, Don Bosco phải nói lên hai tuyên bố.[202] Tuyên bố thứ nhất liên quan đến chính mình, nay con người mà ngài thường là chỉ còn một nửa thôi, và cần một sự thay thế. Tuyên bố thứ hai liên quan đến vị Tổng Đại diện, vốn sẽ đảm trách tất cả các trách nhiệm chính ngài đã thực thi cho đến lúc đó, và tất cả đều đóng góp vào sự hưng thịnh của Tu hội. Dù vậy ngài thâm tín rằng trong tất cả những vấn đề ngài sẵn lòng tìm kiếm những khóe nhìn của ngài và sẽ làm việc chỉ vì sự thiện của Tu hội Salêdiêng, hầu lúc ngài chết không có gì sẽ bị thay đổi. Vị Đại diện phải lo sao cho những truyền thống, rất quý báu của Tu hội, được nguyên vẹn. Chính Đức Thánh Cha đã mạnh mẽ khuyên dạy thế. Don Bosco chỉ ra: các truyền thống thì không giống như các Quy luật. Chúng dạy chúng ta làm thế nào để giải thích và đem chúng ra thực hành. Phải làm mọi sự để bảo đảm và chuyển giao những truyền thống đó một cách toàn vẹn cho những người sẽ đến sau ngài, sau khi ngài chết.

Don Bosco tiếp tục: "Vị Tổng Đại diện của cha trong Tu hội sẽ là cha Micae Rua. Đức Thánh Cha viết cho cha trước tiên qua Đức ông Jacobini cũng nghĩ như thế. Vì ngài muốn giúp đỡ Don Bosco trong mọi cách thức có thể được, ngài xin cha, theo ý cha, ai là người sẽ thay thế cha. Cha trả lời cha chọn cha Rua vì ngài đã là một trong những người đầu tiên trở thành phần tử của Tu hội, đang thực thi điều này cách trách nhiệm suốt vài năm qua, và sự chỉ định của ngài phải được mọi hội viên tiếp nhận cách tốt đẹp. Qua Hồng y Alimonda, Đức Thánh Cha mới đây trả lời chấp nhận sự chọn lựa của cha. Từ nay trở đi, cha Rua sẽ thế chỗ cha hoàn toàn. Điều chính cha không thể làm, ngài sẽ làm. Ngài có đủ mọi năng quyền của Bề Trên Cả: chấp nhận các hội viên, trao áo dòng, các ủy viên, v.v. Tuy nhiên, sự chỉ định này đòi buộc rằng ngài phải ở sát cạnh cha; vì thế ngài phải bỏ vai trò Phó Bề trên của Tu hội. Như vậy, dùng đến năng quyền được ban cho cha trong Quy luật, cha bổ nhiệm cha Celestinô Durando, đang là cố vấn lo các trường học làm Phó Bề trên của Tu hội..."

Don Bosco kết thúc bằng cách xin thư ký của Hội đồng soạn thảo một thư luân lưu để thông tri cho mọi nhà trong Tu hội về việc chỉ định cha Rua làm Tổng Đại diện. Thư luân lưu đó được in và đề ngày mồng 8 (sắp tới) tháng Mười Hai,[203] và chính Don Bosco đảm trách việc phân phát đó.

Ở Nguyện xá, Don Bosco làm cho việc chỉ định đó thành một biến cố long trọng vào ngày 8 tháng Mười Hai. Ngài chắc chắn có mặt tại bàn ăn trong phòng ăn cộng thể, một điều mà ngài đã lâu rồi không thực hành vì lên xuống cầu thang khó khăn. Đối với ngài cũng thật hiếm khi ngài chủ sự chầu Thánh Thể, nhưng hôm đó ngài đã chủ sự. Khi ngài chầm chậm bước từ phòng thánh ra, những người trong cộng đoàn đã đứng lên ghế để nhìn thấy ngài. Buổi tối đó ngài huấn đức cho các Salêdiêng trong chỗ của ca đoàn tại Thánh đường Mẹ Phù Hộ các Giáo Hữu, như ngài quen làm mỗi năm vào ngày đó. Trước khi nói, ngài xin cha Francesia, Giám tỉnh của những nhà Piedmont đọc thư luân lưu công bố sự chỉ định. Ngài không bình luận gì thêm, nhưng ca ngợi sự tốt lành của Mẹ, Đấng chúc phúc và che chở toàn thể sứ mệnh Salêdiêng. Ngài nhìn lại những thăng trầm của Nguyện xá từ thời thành lập. Sự đối nghịch giữa quá khứ và hiện tại nêu bật con đường dài họ đã trải qua và báo trước tương lai tốt đẹp.

Ngày 9 tháng Mười Hai, thư luân lưu được gởi đến ba Giám tỉnh khác ở Âu châu và hai ở Châu Mỹ. Trong mắt của toàn Gia đình Salêdiêng, cha Micae Rua nay là Vị Tổng Đại diện hợp pháp của Don Bosco và họ tin ngài là người kế vị được bổ nhiệm của Don Bosco.

Sự chỉ định cha Rua không chỉ được ai nấy tán thành tiếp nhận, nhưng còn với sự nhiệt tình thật sự. Bằng chứng về điều này ta tìm thấy nơi số lá thư từ Pháp và châu Mỹ gởi về và được giữ trong công hàm Salêdiêng. Chúng ta trích dẫn như một thí dụ phản ứng của Charles Bellamy ở Paris, được đề ngày 15 tháng Mười Hai 1885. Ngài viết cho cha Rua như sau: "Lễ Mẹ Vô Nhiễm đã luôn là ngày của niềm vui cho Tu hội chúng ta. Năm nay Mẹ tốt lành của chúng ta đã tặng cho chúng con một tin vui mà tất cả các người Salêdiêng đã nhận như món quà quý báu nhất, thân thiết nhất và được ước ao nhất: Con muốn nói đến cha được chỉ định chính thức vào vai trò đòi hỏi nhưng ngọt ngào như người cha của Tu hội chúng ta. Ồ! chúng con đã tạ ơn Đức Mẹ biết bao vì điều này và chúng con đã hứa hết tâm đứng về phía cha, như đứng về phía Don Bosco rất thân yêu của chúng ta, những người con vâng phục và nhiệt thành của cha!"

Chúng ta có thể trích dẫn những người Salêdiêng ở Ý, khởi đi với những người bạn đồng trang của ngài trước kia; trích dẫn Gioan Cagliero, vị hồng y tương lai là đủ rồi. Những tình cảm của ngài diễn đạt tình cảm của những người khác. "Tôi là bạn của ngài như thiếu niên, như một tư giáo và như một linh mục, rồi như các Giám đốc và thành viên của Tu Nghị Bề trên, và tôi có thể xác minh rằng vào mỗi giai đoạn đời sống, ngài luôn là kẻ thứ nhất giữa những người bằng nhau (primus inter pares), thứ nhất trong nhân đức, thứ nhất trong công việc, thứ nhất trong học hành và hy sinh, cũng như ngài luôn là thứ nhất trong tình yêu thánh thiện và mạnh mẽ dành cho Don Bosco và cho giới trẻ, vì họ ngài không là gì khác hơn sự nhiệt thành, chăm sóc và tình yêu hiền phụ.”[204]

Cha Rua được 48 tuổi. Hai mươi năm đã qua như vị Phó Bề trên đã in dấu lên ngài với một vẻ nghiêm khắc, không như một đặc điểm tự nhiên, nhưng như một điều bị đòi buộc do loại trách nhiệm cố hữu thuộc vai trò đó. Một khi trở thành vị Đại diện của Don Bosco, ngài vất bỏ hết điều đó và nỗ lực hết sức tái tạo nơi chính mình tình cha của vị thánh đó. Sự thay đổi thật hiển nhiên. Các hội viên vốn kính trọng ngài nhiều nay tỏ cho ngài tình yêu con thảo. Cha Ceria, một chứng nhân tận mắt từ những thời gian xa xôi, có lời bình giải thích đáng trong cuốn tiểu sử ngài viết về cha Rua: "Bất kỳ ai đã không sống qua những năm đó không thể hiểu đầy đủ điều chúng tôi đang nói ở đây, bởi vì họ không kinh nghiệm thực tại về một Don Bosco sống động đối với những Salêdiêng đó.”[205] Này đây chúng tôi có nó.

Với Don Bosco ở Tây Ban Nha

Ngày 1 tháng Ba 1986, thư ký của Don Bosco, Charles Viglietti ghi chú trong sử biên niên của mình: "Hôm nay Don Bosco nói: 'đói quá, sói cũng phải chui khỏi hang' và cùng cách ấy cha cảm thấy bối rối, hom hem và uể oải, để đảm trách một hành trình nữa và có lẽ phải đi xa tới tận Tây Ban Nha. Chúng ta đã coi xem khi nào khởi hành". Như thế, vị thánh đã nhắm đến Tây Ban Nha, ở đó ngài đã có hai cơ sở (Utrera ở Andalusia và Sarria ở Catalonia) và ở đó ngài có thể trông mong những ân nhân quảng đại.[206]

Sự thật là đối với những người chung quanh Don Bosco, căn cứ trên tình trạng ngài kiệt sức và nhiều đau ốm, hành trình được dự phóng này là không thể tin được. Tuy nhiên, ngay sau trưa ngày 12 tháng Ba, được thư ký Viglietti tháp tùng, ngài rời Turin và tới Riviera ở Ý và nhà Salêdiêng ở Sampierdarena, gần Genoa. Cuộc hành trình sẽ chia thành từng chặng, với những trạm dừng dài ngắn khác nhau trong chuyến đi mà từ đó ngài có thể quyên góp tiền cho công cuộc của mình và cho Thánh đường và nhà trọ Sacro Cuore (Thánh Tâm) ở Rôma. Theo lộ trình dọc theo Riviera, các nhà du hành của chúng ta ở tại Varazze ngày 16 và Alasio ngày 17, từ đó họ ngang qua Pháp và ở Nice vào ngày 20, Cannes ngày 27 và rồi ở Toulon ngày 29, và Marseilles ngày 31.

Ở Turin có nhiều thái độ hoài nghi về kết quả của hành trình tới Tây Ban Nha. Ngày 28 tháng Ba, Giuse Lazzaro viết cho Giám mục Cagliero: "nhân loại mà nói, căn cứ vào tình trạng sức khỏe của Don Bosco, thật khó mà nghĩ như thế được." Tuy nhiên, tin tức từ Pháp lại kể một câu chuyện khác hẳn: loại công việc khổ nhọc này, khi đối diện với công chúng biểu lộ sự ngưỡng mộ, chẳng những không làm Don Bosco yếu đi, mà dường như lại tăng sức cho ngài. Ngài được ghi nhận là kiên trì. Vì vậy cha Rua quyết định đi theo ngài ở Marseilles, và ngày 2 tháng Tư ngài ở bên Don Bosco tại Nguyện xá Thánh Lêô. Để nắm bắt một kiến thức nào đó về Tây Ban Nha, ngài mang theo với mình một cuốn văn phạm sơ cấp, nhỏ, cuốn sách nhỏ Don Bosco y su Obra do Đức ông Spinola và cuốn Gương Chúa Giêsu được dịch sang tiếng Tây Ban Nha. Ngài tiến bộ nhanh chóng đến nỗi một khi vượt qua biên giới, ngài đã biết tiếng Tây Ban Nha đủ để làm việc.

Tại Marseilles Don Bosco cho phép người ta thực hiện sự phòng ngừa nào đó để bảo đảm cuộc hành trình của ngài, nhưng bất kỳ xảy ra gì ngài sẽ thăm bạn hữu của mình qua dãy Pyreneés. Ngày 4 tháng Tư, Viglietti thông tin cho Lemoyne: "Cha chúng ta đầy can đảm, bất chấp tình trạng yếu đau của mình..."

Để mang đến một sự thoải mái tối đa, cha Rua quyết định rằng khi rời Marseilles ngày 7 tháng Tư, họ sẽ di chuyển bằng phòng hành khách riêng trong xe lửa từ Pháp tới Tây Ban Nha. Thực thế, điều này đưa Don Bosco, cha Rua và Viglietti, thư ký, đến Port-Bou, biên giới Pháp/Tây Ban Nha, ngày 8 lúc 4 giờ sáng. Giám đốc nhà tại Sarrìa, cha Gioan Tẩy giả Branda, đã ở đó, đợi họ. Họ đổi xe lửa và có thể tiếp tục hành trình của mình tới Barcelona trong một toa xe dành riêng.

Những nhà du hành đó được phục vụ chút giải khát và Don Bosco tiếp nhận. Trái lại, cha Rua cố ý giữ chay để dâng Thánh Lễ tại Barcelona, nên đã từ chối. Chính trong phần hành trình này mà cha Rua một cách trùng khớp được kéo vào trong một cuộc đối thoại nào đó. Trước ngày 6 tháng Hai, cha Giám đốc, Branda, đã kinh nghiệm một thị kiến dài trong đó, hẳn nhiên lúc đó Don Bosco ở Turin, đã xuất hiện ngay bên cửa phòng ngài ngủ lúc nửa đêm, nêu danh một sư huynh và hai trẻ là có tội về một thái độ tục tĩu, và rồi cùng ngài bước đi qua những nhà ngủ tại Sarrìa. Tối đó, dường như, Don Bosco cùng lúc ở Turin và Sarrìa. Ngài đã từng biết điều đó không? Khi họ du hành từ Port Bou, cha Branda đi vào toa xe lửa của ngài và bắt đầu hỏi ngài về vấn đề vô luân đó. Ngài cho Don Bosco bản tường trình của mình về việc xảy ra đó; song Don Bosco chỉ đơn giản đáp lại: "Hãy tiếp tục", nhưng không cho thêm ánh sáng nào hơn. Đoạn ngài thiếp ngủ. Cha Branda rời đi và vào toa xe kế tiếp ở đó ngài kể câu chuyện của mình cách chi tiết cho cha Rua, và ngài đã cẩn thận ghi chú lại.[207]

Lịch sử chính thức của Salêdiêng (Lemoyne năm 1913 và Ceria năm 1937) không nghi ngờ về sự hiện diện hai nơi này; nhưng để có sự hiện diện hai nơi chân chính, như chính cha Branda nghiêm chỉnh xác định trong nhiều trường hợp, thì cần Don Bosco phải hoàn toàn ý thức về điều đó. Không may, đối với thị kiến của cha Branda, chúng ta không có bằng chứng đáng tin rằng ngài đã ý thức về bất kỳ hành trình bằng tâm trí nào từ Turin đến Barcelona vào tháng Hai, 1886.[208]

Cha Rua đầy ngạc nhiên khi chứng kiến thành phố Barcelona đón chào Don Bosco. Tại những trạm ga ở Pháp, Don Bosco đã tìm thấy bạn hữu và ân nhân. Ở Barcelona, ngài được những người có thẩm quyền dân sự cũng như Giáo hội chúc mừng: chính quyền thành phố đó đại diện Hoàng hậu nhiếp chính, và vị Tổng Đại diện đại diện Giám mục (vắng nhà vì thăm viếng mục vụ). Những vị lãnh đạo của Hiệp hội Công giáo và những chức sắc khác nhau cũng ở đó. Cả những người mến mộ lẫn những người tò mò cũng hiện diện trong đám đông. Bị nhiệt tình lôi cuốn, cha Ceria viết: "Hàng ngàn người từ mọi trình độ xã hội đều đổ tới nhà ga để xem Don Bosco." Nghi thức ngoại giao được những ủy viên chính thức khác nhau tuân giữ thích đáng. Thư ký Viglietti bình luận, những người quyền cao chức trọng theo thủ tục đúng cách. Những cộng tác viên lỗi lạc, nam cũng như nữ, dễ nhận ra. Giữa họ là Dorothy Chopitea, được những người khác kính trọng, đã rất mãn nguyện vì đón Don Bosco, cha Rua, và cha thư ký Viglietti trong chính cỗ xe của bà. Sau Thánh Lễ, được cha Rua cử hành, và một bữa ăn tại nhà bà, những nhà du hành của chúng ta thẳng đường tới nhà Salêdiêng tại Sarrià. Họ trú lại đó suốt thời gian ở Barcelona từ 8 tháng Tư tới 6 tháng Năm. Chính ở đó Don Bosco tiếp vô số khách mà thường không có sự chọn lựa song đến theo nhóm chỉ để nhận phép lành của ngài. Tất cả ra về - người sùng đạo cũng như kẻ tò mò - với ảnh của Mẹ Phù Hộ các Giáo Hữu. Chính từ đó ngài dự những cuộc tiếp tân để ca ngợi ngài được những người giàu có sắp xếp, hoặc trong những thánh đường nguy nga hay những đại sảnh lộng lẫy.

Đang khi đó cha Rua bắt đầu tiếng Tây Ban Nha, khiến Don Bosco ngạc nhiên nhiều; Don Bosco đã hỏi xem ngài đã học một ít câu mỗi ngày. Ngài trả lời: "Hơn một tí nữa, cha à." Don Bosco nói: "Hoan hô con, con sẽ giúp cha bớt bối rối." Thực vậy, ngài thường hành xử như người giải thích của Don Bosco ở đâu một cuộc đối thoại quan trọng cần đến tài khéo ngôn ngữ mà không Salêdiêng nào khác có thể mang lại. Một lá thư ngài viết ngày 9 tháng Tư cho Gioan Bonetti minh họa tốc độ phi thường của việc ngài học ngôn ngữ. Ngài bắt đầu lá thư bằng tiếng Tây Ban Nha, rồi sau khi viết xong một đoạn, ngài trách mình: "Này, cha coi, tôi thường nói Tây Ban Nha đến nỗi tôi không để ý rằng tôi đang viết cho cha bằng ngôn ngữ ấy. Tôi biết cha đã ở đây, nhưng cha không dùng ngôn ngữ đó nhiều, bởi vì cuộc thăm viếng của cha quá ngắn. Tôi sẽ tiếp tục viết bằng tiếng Ý để không phí giờ của cha." Vị Phó Tổng Bề trên, cha Durando, đôi khi viết cho các nhà về cuộc thăm viếng tới Tây Ban Nha, với những tin tức thâu gom từ thư ký Viglietti, nhưng tên của cha Rua chỉ được nhắc đến trong một thư luân lưu, đề ngày 5 tháng Năm. Ở đó ngài viết: "Cha không được quên cho anh em hay biết về cha Rua rất yêu mến của chúng ta. Suốt thời gian Don Bosco ở Tây Ban Nha, giữa nhiều trách nhiệm khác nhau, ngài luôn là vị đại diện và sự hỗ trợ chân thật của Don Bosco, bất chấp giá ngài phải trả trong làm việc hay mệt nhọc. Ngài giảng bằng tiếng Tây Ban Nha trước một cộng đoàn lớn trong nhà thờ chúng ta tại Sarria, đó hẳn làm nhiều anh em ngạc nhiên." Đó là ngày thứ hai Phục sinh, ngày 26 tháng Tư.[209]

Như ta có thể kỳ vọng, cha Rua luôn tháp tùng Don Bosco tại những cử hành tôn vinh ngài, dù trong nhà ở Sarria hay tại những buổi tụ họp khác ở Barcelona.[210] Ngài ở bên cạnh Don Bosco trong những dịp sau: 14 tháng Tư, tại trường cao đẳng dành cho những Người Nữ của Thánh Tâm; 15 tháng Tư, tại một buổi gặp mặt ban tối của Hội Công giáo tại Barcelona khi ngài long trọng được nhận là một thành viên danh dự; ngày 17 tháng Tư, tại một bữa tiệc tôn vinh ngài do cha Narciso Pascual khoản đãi; 21 tháng Tư, khi ngài cử hành Thánh Lễ tại Nguyện đường riêng của Nữ hầu tước de Comillas; ngày 24 tháng Tư, tại Kinh Chiều, trong nguyện đường riêng của cha Narciso Pascual; 29 tháng Tư, thăm viếng Oscar Pascual, chủ tịch ngân hàng Barcelona; 30 tháng Tư, tại một cuộc huấn đức cho các Cộng tác viên Salêdiêng tại thánh đường Nuestra Senora de Belen; 1 tháng Năm tại Thánh Lễ Don Bosco dâng trong cùng thánh đường trên; 2 tháng Năm, tại bữa tối được Tổng Giám mục Barcelona khoản đãi; 3 tháng Năm tại buổi tiếp tân hoành tráng ở dinh thự của cha Lu-y Marti Codola; ngày 4 tháng Năm, một bữa tối với gia đình Pons, tại trường cao đẳng của dòng Tên và trong nhà thương được Dorothy Chopitea thành lập; 5 tháng Năm, tại buổi thăm viếng Nữ Hầu tước de Comillas và tại một lễ nghi trong thánh đường Nuestra Senora de la Merced. Tuy nhiên, ngoại trừ một ít luật trừ có tầm quan trọng khác nhau, ký sự rất chi tiết của thư ký Viglietti ít nhắc đến ngài. Sau đây là một trong những luật trừ đó.

Ngày 11 tháng Tư, Don Bosco gọi cha Rua, cha Giám đốc Branda và thư ký Viglietti; ngài khóc nhiều và kể cho họ một giấc mơ ngài có suốt đêm 9/10. Nó là một giấc mơ về truyền giáo trong đó Don Bosco thấy con số rất đông giới trẻ gọi ngài lớn tiếng: "Chúng con đang đợi cha". Một nhóm người được một người nữ mục tử dẫn dắt chỉ tới Valparaiso ở Chile, rồi vượt qua các rặng núi đồi và trùng dương, tới một chỗ khác gọi là Bắc Kinh. Người nữ mục tử ấy vạch một đường đi từ Satiago tới Bắc Kinh, cắt qua Phi châu, và nói với ngài: "Nay con đã có một ý tưởng rõ ràng về các Salêdiêng của con phải làm gì". Don Bosco kêu lên: "Nhưng, làm thế nào họ có thể đi tới đó? Những khoảng cách trùng trùng điệp điệp, các nơi chốn khó mà tới được, và chúng con lại quá ít." Rồi ngài lại được chỉ những chỗ ở Ấn Độ và Trung Hoa, ở đó có thể có những nhà tập mới để tuyển mộ người mới. Cả ba đều lắng nghe trong ngạc nhiên, và người thứ nhất, rồi người khác nữa kêu to: "Ồ, Mẹ Maria, Mẹ Maria!" Vị Tổng Đại diện ghi lại tất cả những gì đã được nói, thâm tín rằng đó là một sứ điệp trời cao. Tim ngài luôn nung nấu việc truyền giáo. Một ngày kia, ngài không ngần ngại sai các môn đệ đi tới Phi châu và Á châu. Cuối cùng ngài nói với Don Bosco: "Đức Maria yêu chúng ta biết bao". Cha Rua luôn tin những lời tiên báo như thế từ trời mà đến.[211]

Trở về từ Tây Ban Nha

Ba nhà du hành rời Tây Ban Nha ngày 6 tháng Năm. Họ hành trình từng chặng, nghỉ tại Gerona, Montpellier, Valence và Grenoble, mất cả thảy chín ngày để đến Ý.[212] Trong hai nơi cuối cùng được nói tới, cha Rua rất nổi bật.

Tại Montpellier, bác sĩ Combal được tham khảo về tình trạng sức khỏe của Don Bosco: Tất cả điều ông có thể làm là xác nhận lại sự chuẩn đoán được thực hiện 2 năm trước tại Marseilles. "Bệnh tật duy nhất Don Bosco mắc phải không gì khác hơn là sự kiệt lực quá độ. Nếu Don Bosco đã không hề làm phép lạ thì tôi có thể nói phép lạ lớn nhất của ngài là sự kiện ngài vẫn còn sống. Toàn bộ hệ thống của ngài đã hư hoại. Ngài hầu như chết vì mệt nhọc, mọi ngày ngài làm việc, ăn ít và tiếp tục sống. Đối với tôi đó thực sự là một phép lạ lớn nhất rồi." Những ngày ở Barcelona đã hoàn toàn làm ngài kiệt sức.

Vậy không ngạc nhiên rằng ngài không đủ khỏe mạnh để nói bài huấn đức đã được hoạch định tại nhà thờ chính tòa ở Valence. Cha Rua thay thế ngài và thuật lại lịch sử Nguyện xá tại Valdocco. Khi họ tới Grenoble ngày 12, cha Rua lại phải can thiệp lần nữa. Họ khó ra ngoài nhà ga khi ba nhà du hành của chúng ta thấy một đám rất đông tụ họp tại quãng trường thánh Lu-y, gần thánh đường có cùng tên: người ta nói rằng Don Bosco, người làm phép lạ, sắp đến. Không chỉ quảng trường, mà cả những đường phố gần đó những người là người. Trên những bậc của thánh đường đó, cha xứ, mặc áo với những giáo sĩ vây quanh, đang đợi Don Bosco. Đám đông im lặng và vị linh mục lên tiếng, mời Don Bosco cầu xin ơn trời xuống cho con dân giáo xứ của mình, đến nỗi những ý định của họ được chấp nhận. Don Bosco ân cần bằng lòng: ngài chúc lành cho dân chúng và sửa soạn lên đường tới nơi Giám mục cư trú. Tuy nhiên, phép lành chung chung của ngài không chút mãn nguyện những kỳ vọng sùng mộ của dân chúng. Theo lời của cha thư ký "một loại bách hại mới" chờ đợi ngài ở quảng trường Saint Louis. Dân chúng, bị thu hút bởi một điều mà Viglietti thấy khó mà diễn tả - đó là sự "nhiệt thành" hay một thứ "điên dại"? - tràn tới Don Bosco, đang khi cha Rua cố hết sức bảo vệ ngài. Họ mang đủ mọi vật đạo đức khác nhau - ảnh tượng, thánh giá, tràng hạt, v.v. - mà họ nhất quyết phải xin ngài chạm tới. Những tràng hạt, được ném từ xa do những người không thể đến gần ngài, rơi trên vai, cổ, đầu và tay ngài. Cha Rua gọi đó là "một hình phạt đạo đức" khi làm chứng cho tiến trình phong thánh. Những người đạo đức mà ở gần nhất thúc ép ngài hôn những ảnh thánh giá và ảnh tượng. Cuối cùng, ngài được kéo ra khỏi họ để đi và trú tại đại chủng viện.

Ngày hôm sau, 13 tháng Năm, bề trên của chủng viện đề nghị cha Rua rằng ngài nên hướng dẫn "việc đọc sách thiêng" như luật đòi hỏi. Theo thuật ngữ Sulpice (Hội Xuân bích), điều này hơn hẳn một "bài nói chuyện thiêng liêng" hay "bài học trong linh đạo". Một chủng sinh hiện diện miêu tả biến có đó như sau: "Vị linh mục đạo đức của Don Bosco lấy chủ đề 'Tình yêu Thiên Chúa dành cho chúng ta'. Những lời tâm thành của ngài biểu thị một tâm hồn nóng cháy. Nó không phải là bài nguyện gẫm cho bằng chiêm niệm. Với vị Thánh, điều này trở thành một sự xuất thần, khi những giọt lệ lớn lăn tròn trên gò má ngài. M. Rabilloud [cha Bề Trên] nói ra bằng một giọng rất hiền từ và cảm động: "Don Bosco khóc". Những giọt lệ của vị thánh thì thậm chí hùng biện hơn những lời nâng cao đến từ tâm hồn của cha Rua. Chúng tôi cảm động tới tận sâu thẳm. Chúng tôi đã thấy sự thánh thiện của ngài trong dấu chỉ tình yêu này, và chúng tôi không cần phép lạ để thúc đẩy chúng tôi tôn kính vị thánh khi chúng tôi từ hội trường tiến tới nhà cơm."[213]

Với vị Tổng Đại diện, cha Rua và, vị thư ký, Charles Viglietti, Don Bosco trở lại Turin tối ngày 15 tháng Năm, đúng lúc khai mạc tuần chín ngày chuẩn bị lễ Mẹ Maria Phù Hộ các Giáo Hữu ngày 24.

Suy nhược vì mệt mỏi, Don Bosco chầm chậm, rất chậm đi ngang qua sân nhà, được ban kèn của những thiếu niên dẫn đầu và được đoàn thiếu niên hộ tống hai bên. Cha Rua ghi nhớ cuộc du hành này tới Tây Ban Nha như chiến thắng cuối cùng của vị thày được kính trọng mà ngài đã trở nên vị Tổng Đại diện khiêm tốn của ngài.

Chú thích

[191] G. Albertotti, Chi era Don Bosco?, Gênes, Pala, 1934, p. 83.

[192] Documenti XXVII, p. 33.

[193] Từ Verbale del Capitolo superiore, 24 October 1884, FdB 1881 D1-3.

[194] The Verbali del Capitolo Superiore từ ngày 30 tháng Tám, 1884 đến ngày 23 tháng Hai có thể được tìm thấy với những ngày tương ứng của chúng trong FdB 1881.

[195] Xem F. Motto, Memorie dal 1841 al 1884-5-6 pel Sac. Gio. Bosco a’ suoi figliuoli salesiani, Roma, LAS, 1985.

[196] Documenti XXVIII, p. 450, ở đó có một tài liệu được đề ngày 9 tháng Mười, 1884.

[197] Những cắt nghĩa trong MB XVII, p. 275-280.

[198] FdR 3853 C5 à 3854 B4, i.e. 48 trang.

[199] Những ghi chú được cha Braido biên soạn, «Don Michele Rua primo autodidatta Visitatore Salesiano», RSS 1990, p. 167-168.

[200] Bài viết này, được ký «Priest Michel Rua, general procurator of the Salesian Society» được sao chép lại trong E. Ceria, MB XVII, p. 823-824.

[201] Buổi họp của Hôi đồng Bề trên, trong Verbali del Capitolo Superiore, 22 tháng Sáu năm 1885. Biên bản của Tu Nghị Bề trên cho thời kỳ tháng Ba, 1885-tháng 2, 1888 trong FdB 1882-1883

[202] Những dòng sau đây quy chiếu đến biên bản của buỏi họp này trong Verbali del Capitolo Superiore, 24 tháng Chín năm 1885.

[203] Thư luân lưu được sao chép lại trong MB XVII, p. 181-182.

[204] Những ghi nhận được A. Amadei trích dẫn I, p. 348. Chúng hơn kém tương ứng từng lời với lời cung khai của Hồng y Cagliero về những nhân đức của Don Rua trong tiến trình phong chân phước.

[205] E. Ceria, Vita, p. 120.

[206] Đối với hành trình tới Tây Ban Nha, xem MB XVIII, p. 66-138.

[207] Ngài sẽ làm chứng cho điều này tại tiến trình phong thánh cho Don Bosco, khi nối kết tường trình này với một điều ngài nghe Don Bosco nói trong tháng Hai đó rằng ngài muốn đi thăm Don Branda. (Positio super Introductione Causae. Summarium, p. 830.)

[208] Tham khảo về "hiện diện hai nơi ở Barcelona" trong cuốn sách Don Bosco en son temps, p. 1350-1356.

[209] E. Ceria, Vita, p. 122-123.

[210] Nhật ký về Don Bosco ở lại tại Barcelona trong chương «Diario barcellonese», MB XVIII, p. 66-117. Tôi cũng dựa trên bản sử biên niên chi tiết của thư ký Viglietti.

[211] Giấc mơ này, được bao gồm trong sử biên niên của Viglietti (FdB 1224 D6-7), tái xuất hiện, với một ít sửa chữa do Lemoyne, in MB XVIII, p. 72-74.

[212] Tham khảo chương «Partenza dalla Spagna e ritorno a Torino», MB XVIII, p. 118-138.

[213] Dom Pierre Mouton, «Séjour de saint Jean Bosco au séminaire de Grenoble, mai 1886», Documenti XXXII, p. 328, h. t.