Lượm lặt từ thực tế: một khuôn mẫu phù hợp với yêu sách địa phương
Gần cuối những năm ‘800, ý tưởng về ích lợi của nguyện xá nữ giới đang quen thuộc dần ở nước Ý và cả ở nước ngoài, vì thế, những người Con Đức Mẹ Phù Hộ đã mở ra nhiều công cuộc dù phải đối mặt với nhiều thành kiến khác nhau, ngoài sự ngạc nhiên gây ra khi dân chúng nhìn thấy các nữ tu vui đùa với những trẻ nhỏ và thanh thiếu nữ, mà còn cả qua việc họ tham gia trực tiếp vào những trò chơi náo nhiệt của chúng. Có phải đây là một việc mất thời gian không? Từ khởi đầu nguyện xá, người ta xem đó như sự đáp trả cho những sự thiếu hụt về giáo dục liên quan đến sự phát triển của lao động nữ giới, đến sự dịch chuyển của rất nhiều trẻ vị thành niên phải xa gia đình vì nhiều lý do khác nhau; đến nạn tục hóa biến thành não trạng dần có mặt nhiều hơn trong các thành thị, các trường học. Tất nhiên sự xuất hiện của nguyện xá với đầy hiệu quả, đối lại sức hấp dẫn của các đối thủ. Tuy vậy, nguyện xá không chỉ có chức năng “bảo vệ”, nhưng còn là sự thăng tiến thiết thực cho rất nhiều thanh thiếu nữ, mà ngang qua nguyện xá, các thiếu nữ thoát ra khỏi não trạng trói buộc họ trong môi trường gia đình và việc làm, để từ đây các em mở ra với các mối quan tâm, sự hiểu biết, tình bạn, những mục tiêu dấn thân và trách nhiệm, thậm chí cả việc lên kế hoạch cho đời sống.
Tùy theo hoàn cảnh cụ thể của các thanh thiếu nữ trong cuộc sống, cho dù các em là người lao động hay công nhân, với thời gian ngắn hay dài, thì nguyện xá vẫn là khoảng thời gian dành cho bản thân, những mảng thời gian ngoài công việc, để các em được gặp gỡ nhau cách thân tình, trao đổi những tư tưởng và chuẩn bị mình cho cuộc sống trong vai trò người nữ, người vợ và người mẹ Ki-tô giáo. Đối với những học sinh trường công, ngoài cơ hội để liên kết và đào luyện Ki-tô giáo, Nguyện xá kiến tạo một môi trường giàu những giá trị hỗ trợ. Những giá trị này được chia sẻ với những bạn đồng trang lứa, với tầm ngắm về một mục vụ tông đồ đầy nhiệt tình và nghiêm túc ở ngoài môi trường Kitô giáo.
Cách chung, cho đến giữa những năm ‘900 chưa ai nghĩ đến ‘thời gian rảnh’ của các thiếu nữ, bởi họ suốt ngay loay hoay với việc nội trợ và bị giám sát khi ra ngoài, cho nên không hiếm các nguyện xá đã tạo nên một sự mới mẻ được các gia đình chấp nhận bởi sự tín nhiệm của họ vào những nhà giáo dục nữ. Vượt quá lời đáp trả cho yêu sách của xã hội, tại nhiều nơi và vào nhiều thời điểm khác nhau, Nguyện xá đã là một đề xuất tiềm ẩn, một sáng kiến biểu lộ tính đặc thù, một dấu ấn thời đại, với ý hướng đưa dân chúng xích lại gần hơn với thế giới tôn giáo và thế giới dân sự với cách thức hấp dẫn và sáng tạo. Thật vậy, nhờ các trẻ em và các thiếu nữ, các nữ tu đã đến được cả với các gia đình, trong khi từng bước khuyên nhủ họ, và đề xuất một vài thay đổi não trạng.
Theo những bối cảnh và giai đoạn khác nhau, tại rất nhiều địa điểm nguyện xá còn ghi dấu về sự đối kháng giữa ý chí thành lập từ phía các FMA và não trạng đề phòng (Uruguay, spagna, Argentina, Brazil, Pháp…). Các nguyện xá thường có nhiều ở thành phố hơn là vùng ngoại ô. Một vài đề xuất làm cho các nguyện xá tại thành phố trở nên khác biệt đối với các trung tâm tại nông thôn mang tính truyền thống và cô lập hơn.
Chẳng hạn trong những trung tâm thành lập vào thời xa xưa ở Uruguay, vào những năm đầu của thời 900, người ta ghi nhận sự thành công của nguyện xá trong nhiều thành phố khác nhau với những cố gắng đáng kể.22 Sự lan rộng mang tính liên kết của các nhà FMA đã nhân gấp số các nguyện xá viên, nhờ vào thực tế này, công cuộc không đặt nặng vấn đề kinh tế trên những người ngoài khi họ mời các nữ tu sĩ, cũng không trên các gia đình, đồng thời, cũng do lòng quý mến của họ.23 Nói chung, ngay cả trong những trung tâm nhỏ, nơi mà các người Con Đức Mẹ Phù Hộ được kêu gọi để điều hành một nhà trẻ hay là một trường mẫu giáo, các chị đã thành công trong việc mở rộng hoạt động cho các thanh thiếu nữ thông qua nguyện xá, qua việc tổ chức những hiệp hội và những gì liên quan đến nó.
Nguyện xá tại Nizza và nhất là các nguyện xá tại Torino đã mặc lấy hình mẫu từ nguyện xá dành cho trẻ nam tại Valdocco, hết lòng cho việc dự phòng và giáo dục toàn bộ con người, kể cả ở nơi làm việc. Nền tảng của Nguyện xá đó là tôn giáo và luân lý, có sức tưới đẫm nền giáo dục, tại đó ít nhất là phải có nền tảng thích hợp, việc giải trí lành mạnh, tình bạn, những sáng kiến khác nhau về đào luyện tính xã hội để người trẻ trong vị thế của mình, có thể góp phần vào việc giải quyết các vấn nạn xã hội.
Vì việc sinh hoạt tại nguyện xá không bắt buộc về tính thường xuyên, vì thế cần phải có sự kiên nhẫn, dịu dàng hơn nhiều kể cả “các vị thánh cần cù”, như vậy, trong khi nhắm đến những giá trị thiêng liêng qua các giờ giáo lý, qua những thực hành đạo đức, qua những nỗ lực đào tạo thì cũng cần chăm sóc nhiều đến các phương thức hầu thu hút các thanh thiếu nữ (Phương thức chứ không phải mục đích), qua việc điều biến thời gian biểu cách uyển chuyển đa dạng như trò chơi, ca hát, lớp học ngày lễ, thư viện, những hội nhóm, kịch nghệ, các buổi hòa nhạc, đi dạo, tuần 9 ngày, xổ số, quà tặng nhỏ và giải thưởng. Các nhà giáo dục được mời gọi làm việc trong sự vâng phục và trong sự đồng điệu với giám đốc và các chị em. Những buổi nhóm họp giữa những người phụ trách và người cộng tác khác phải mở ra cho nhiều sáng kiến khác nhau.
Tại Torino, dưới sự hướng dẫn của Don Philipo Rinaldi và của chị phụ trách cộng đoàn là nữ tu Giuseppina Guglieminotti (1911- 1916), nguyện xá đã mang lại nhiều hoa trái về số lượng tham dự viên (hơn 700 - 800) kể cả nhiều đề xuất phù hợp với hoàn cảnh thiếu thốn của thanh thiếu nữ đặc biệt những em công nhân. Những em này thiếu luật bảo vệ lao động để bảo đảm quyền lợi, và được bảo hiểm trong trường hợp bị đau bệnh hay thất nghiệp. Các em cũng bị đe dọa bởi lối tuyên truyền của chủ nghĩa xã hội và bài trừ tôn giáo. Hoạt động của nguyện xá được phong phú thêm bởi thư viện có thể mượn sách về, bởi trường của người nội trợ tốt, phòng thực nghiệm, văn phòng sắp xếp việc làm, quỹ tiết kiệm và quỹ dự phòng. Hiệp hội của những người con Đức Maria, Trường Âm Nhạc và ngâm thơ, lớp học ngoài giờ, văn phòng và quỹ huy động, trường học về tôn giáo; bên cạnh nguyện xá là hiệp hội cựu học sinh, Câu lạc bộ văn hóa, lớp học bình dân hàng ngày cho nữ công nhân, một trường học nghề với lương bổng, sự hiện diện của nhóm “bạn hữu của nữ lao động”. Việc chú ý đến những đòi hỏi cụ thể cho thấy tính cấp bách của những cống hiến đào luyện mới, của những đề nghị thay đổi để chăm lo cho những người trẻ nữ không được gia đình quan tâm. Đối với nữ sinh trường công, nguyện xá nhấn mạnh đến việc giáo dục tôn giáo, đào luyện luân lý, bầu khí tín nhiệm giúp tránh sự thờ ơ và thành kiến đối với thế giới đạo giáo.
Đối với các FMA, nguyện xá đã là một phép thử về salêdiêng tính. Nguyện xá mở ra cho tất cả, vì thế cần phải tạo điều kiện để người trẻ có sự theo đuổi kiên trì. Theo nhiều trạng huống, nhiều nguyện xá phải dựa vào một nhà. Nhưng trong một nghĩa nào đó, giải thích của Don Paolo Albera lại đòi ta xem xét lại bằng một ví dụ ở Roma. Trên con đường Marghera, các FMA đã đến Testaccio bằng một nguyện xá trước khi mở một cộng đoàn. Vào năm 1913, Don Albera đã nhắc nhớ các salêdiêng cũng như các FMA với tư tưởng của Don Rua: “Nguyện xá ở trong bạn”. Hơn là những phương tiện, hơn những cấu trúc vật chất thường xuyên thiếu thốn, nguyện xá phải đặt niềm tin trên niềm phấn khích tông đồ, khả năng yêu thương của nhà giáo dục, sự nhạy cảm của họ trong việc tiên liệu và quan phòng.
Chú thích
22 X. FRANCO Martha, Sự ảnh hưởng của Don Rua đối với những Người Con Đức Mẹ Phù Hộ ở Uruguay (1888- 1910), trong LOPARCO-ZIMNIAK (a cura di), Don Michele Rua đấng kế vị đầu tiên của Don Bosco, 918- 921
23 X. LOPARCO Grazia – SPIGA Maria Teresa (a cura di), Những Người Con Đức Mẹ Phù Hộ tại Italia (1872-2010). Những người nữ trong việc giáo dục, Roma, LAS 2011 e MOTTO Francesco (a cura di), Các salêdiêng của Don Bosco tại Italia. 150 năm của việc giáo dục, Roma, LAS 2011. Được chỉ định ra đây 5 thời điểm: 1888, 1915, 1940, 1970, 2010, Xác định số các nhà, các tu sĩ, các đối tượng của các công cuộc phổ biến tại Ý. Bằng cách này có thể nghiên cứu được nét giống nhau và khác nhau của hai Hội dòng Salêdiêng. Bởi vì các Salêdiêng trong quá khứ có nhiều cộng đoàn đông thành viên hơn nhưng ít phát triển, so với các FMA, được ghi nhận cách đặc biệt bởi kết quả của các em tham dự Nguyện xá nữ nhiều hơn số các em tham dự Nguyện xá nam.