Soi chiếu lại Nguyện xá Salêdiêng nguyên thủy
Thay vì hướng đến tác phẩm nổi tiếng nhất của Don Bosco là Hồi ký Nguyện xá, tức là cuốn sách đem lại cho chúng ta một sự hiểu biết về những sự kiện trong quá khứ, cùng những suy tư cách tổng thể được chín muồi trong những năm 1970 dưới ánh sáng của sự phát triển nguyện xá và Hội dòng Salêdiêng, chúng ta sử dụng một bản viết được xem là ngắn nhất đã được Don Bosco ước muốn đem ra thực hành.
Mục đích của Bản Quy Luật năm 1854 là làm rõ những lý do, nguồn gốc, phương cách sinh hoạt của nguyện xá tại Torino, vào thời gian đầu của việc củng cố công cuộc và nhóm cộng tác viên tiên khởi. Từ khởi đầu Nguyện xá vào năm 1841, sau những cuộc di chuyển trong khoảng 5 năm trời và đến định cư tại Nhà nguyện Pinaldi, Don Bosco bày ra trước mắt mọi người một kinh nghiệm hữu ích cho xã hội và có lợi cho các thanh thiếu niên. Từ văn bản này, có thể tổng kết những đường nét căn bản lưu giữ tính chuyên biệt trong nguyện xá Salêdiêng. Phần dẫn nhập trình bày những điểm này.
BẢN ĐIỀU LUẬT
cho Nguyện Xá Nam của Thánh Phanxicô Sale tại Torino - Valdocco (Lm Gioan Bosco) 45
Dẫn nhập
“Để con cái của Thiên Chúa đang tản mác khắp nơi được hiệp nhất thành một” (Ga 11, 52).
Những lời trong phúc âm Thánh Gioan làm cho chúng ta nhận biết một có Đấng Cứu Thế thần linh từ trời cao xuống thế để quy tụ tất cả con cái của Thiên Chúa đang tản mác khắp nơi trên mặt đất, cha cho rằng nó có thể áp dụng chính xác từng chữ một cho giới trẻ của thời đại chúng ta. Giới trẻ là thành phần mỏng manh và quý giá đối với xã hội con người, là nền tảng cho niềm hy vọng về một hạnh phúc sẽ đến, tự bản chất giới trẻ không ngoan cố. Nếu trút bỏ được sự lơ là của cha mẹ, sự hận thù, cuộc gặp gỡ với các bạn xấu là chủ thể trong các lễ hội, thì người ta dễ dàng thành công trong việc đưa vào cõi lòng mềm mại của người trẻ những nguyên tắc trật tự, những thói quen tốt, sự kính trọng, lòng đạo. Bởi vì, nếu ở độ tuổi này đã có đôi lần xảy ra hư đốn thì đó thường là do bất cẩn chứ không phải là do lòng muốn của ác tâm.
Những người trẻ này thực sự cần một bàn tay nhân từ chăm sóc chúng, vun trồng cho chúng, hướng dẫn chúng đến với các nhân đức và để giúp chúng tránh ra khỏi các dịp tội.
Điều khó khăn hệ tại ở việc tìm ra cách thức để quy tụ các em lại, để có thể nói chuyện với chúng, khuyên răn chúng. Đây là sứ mệnh của chính Con Thiên Chúa; chỉ điều này mới có thể làm cho đạo giáo của Ngài nên linh thánh. Nhưng đạo giáo này là vĩnh cửu và không thay đổi tự bản chất, đã là và sẽ mãi mãi là thày của muôn người trong mọi thời đại, Đạo giáo này chứa đựng một lề luật hoàn hảo, mà lề luật này có thể cắt nghĩa cho thực tại của mọi thời và thích hợp cho những bản chất khác nhau của mọi người. Giữa nhiều phương cách hoạt động để truyền bá tinh thần của đạo giáo vào trong con tim những người vô thần và bị bỏ rơi, nguyện xá tự cho mình là phương cách đáp ứng cho việc này.
Nguyện xá là một lối quy tụ trong đó có sức cầm chân những người trẻ bằng nhiều trò giải trí hấp dẫn và trong sáng, sau khi các em đã tham dự những sinh hoạt phụng vụ của Giáo hội. Sự nâng đỡ từ phía chính quyền dân sự và Giáo quyền là một ủi an lớn cho cha; lòng nhiệt thành từ rất nhiều tấm lòng hảo tâm đã nâng đỡ cha bằng những phương tiện vật chất và với sự vất vả của họ, chính là những dấu chứng sáng ngời về sự chúc lành của Thiên Chúa và sự hài lòng công khai của con người.
Điều cần bây giờ là hình thành một bản điều luật có thể phục vụ cho việc vận hành phần việc của sứ vụ thánh thiêng, đồng thời hướng dẫn những người có chức thánh và người đời sẵn sàng cống hiến những nỗi khó nhọc của họ với lòng bác ái có sức nâng đỡ. Rất nhiều lần cha đã bắt đầu và đã không ngừng đối diện với vô số những khó khăn phải vượt qua. Bây giờ và bởi để giữ được sự hiệp nhất trong tinh thần và sự tuân thủ luật lệ, và để nguôi lòng nhiều người có quyền thế, đối với những điều mà họ đã cố vấn cho cha, cha đã quyết định hoàn thành công việc này bất cứ giá nào.
Cha phải nói trước rằng cha không có ý định đưa ra một luật lệ hay công thức, mục đích của cha là trình bày những điều làm nên nguyện xá nam sinh của thánh Phanxicô Sale tại valdocco, và cách thức thực hiện những điều này. Có lẽ một vài lần người ta sẽ bắt gặp những cách diễn tả tỏ ra rằng cha đã đi tìm kiếm vinh hoa và danh dự, điều đó không đúng đâu: Tất cả những gì mà cha nỗ lực viết xuống đây thì đúng như nó đã xảy ra trong thực tế và như nó đã là.
Khi cha tự hiến mình cho sứ vụ thánh thiêng này, cha đã có ý định thánh hóa những nỗi vất vả của cha cho Vinh quang của Thiên Chúa và để cứu rỗi các linh hồn, cha chủ ý nỗ lực để làm cho những người trẻ nên những công dân tốt trong thế giới này, để sau này chúng có thể hưởng nếm Thiên Đàng. Thiên Chúa giúp cha có thể tiếp tục công việc của mình cho đến hơi thở cuối cùng. Và ước được như thế.
Kết luận
Francesco Motto đã trích ra một vài yếu tố để suy tư46
Chiều kích thần học Giáo hội như điểm khởi hành.
Tận trong nền tảng của ước muốn thực hiện nguyện xá, có ý muốn cứu độ của Thiên Chúa trong Đức Giêsu Kitô. Hai lý lẽ làm nên ý tưởng này là: Thứ nhất, về thần học (Nguyện xá là một công cuộc được tháp nhập vào nhiệm cục cứu độ); hai là về sư phạm (Khả năng có thể giáo dục mang tính nền tảng nơi mỗi con người). Trong mỗi người trẻ đều có khả thể thắp lên điều thiện. Chọn lựa tôn giáo có âm hưởng tức thời trong xã hội.
Một chiến lược được làm mới lại
“Khó khăn là điều có thật...”. Mẫu hình về một giáo xứ có sinh hoạt mạnh không còn đủ để thu hút người trẻ. Thay vì kết án và khước từ thành phố và những điều mới mẻ khác những điều thường thấy, Don Bosco đón nhận những đòi hỏi của sự phát triển kinh tế và của lối giáo dục phổ thông như nguồn lực để đánh giá việc đào luyện nhân bản và Ki-tô giáo của người trẻ.
Nguyện xá ngày lễ kéo dài suốt tuần lễ, đón tiếp mọi người, dành cho những ai có thời gian rảnh. Đối tượng: Toàn bộ giới trẻ, từ những người trẻ nghèo và bị bỏ rơi, đến công nhân và học sinh. Nguyện xá ngày lễ phát sinh trong tuần, từ việc đi tìm những người trẻ, đối xử với các em đầy tình bằng hữu và mời gọi chúng đến nguyện xá vào Chúa nhật kế tiếp.
Địa điểm sinh hoạt là điểm quy chiếu, là cánh đồng để khảo sát, không gian làm việc của nguyện xá.
Nguyện xá mở cho tất cả những ai có thời gian rảnh giúp họ sử dụng thời gian rảnh được bận rộn một cách hữu ích.
Nguyện xá mở hết cỡ cho sự thấu hiểu, cả về thời gian: Không có thời khóa biểu cứng nhắc cho việc đến và đi. Nguyện xá chỉ muốn làm đầy thời gian rảnh giữa các công việc và giờ học của một người trẻ với những hoạt động mang tính giáo dục.
Một nguyện xá mang tính tự do, không nghiêm khắc trong điều kiện nhận vào, phân loại hay kiểm soát... Tuy vậy, nguyện xá không thể không có cửa hay không có chương trình. Đối với ai vào cách tự do, chỉ cần đòi hỏi làm một cam kết nhẹ nhàng diễn tả sự sẵn sàng, với vài khoản luật đơn sơ cho việc cùng chung sống trong một môi trường.
Việc kiến tạo một môi trường và một phong cách giáo dục. Gặp gỡ những người trẻ tại nhiều địa điểm khác nhau trong tuần, mời gọi chúng đến một môi trường tập thể vào ngày Chúa nhật.
Một môi trường nhân bản không vô danh. Nơi mà mỗi người đã gặp rồi thì được tiếp nhận, với những mối tương quan thâm sâu.
Môi trường vật lý được xác định rõ. Không gian nhà nguyện – sân chơi được vận hành với một kế hoạch giáo dục, được đưa dẫn bởi một sư phạm hiện diện vui tươi, tình thương mến và kỷ luật, giữa đông đảo người trẻ và giữa một nhóm.
Ngày sống được tổ chức cách chi tiết, bằng việc hiểu thấu sự khác biệt giữa các thanh thiếu niên. Việc cầu nguyện với cấu trúc uyển chuyển; thời gian rảnh với nhiều lựa chọn giữa trò chơi, dạy kèm, học tập, kịch nghệ. Việc giải trí: sẽ là hoạt động có tính giáo dục cao nếu như sự hiện của nhà giáo dục không nghiêm khắc, cáu gắt, bất nhẫn, nhưng là sự hiện diện vui tươi, hào hứng, cuốn hút. Việc đăng ký mang tính tự do vào nhóm bạn, vào nhiều hoạt động đa dạng.
Giáo dục toàn diện như mục đích để bảo vệ lâu dài.
Ki-tô hữu tốt và công dân lương thiện là: Yêu thích làm việc, thường xuyên lãnh nhận các bí tích thánh, kính trọng quyền bính, xa tránh các bạn xấu.
Những mục tiêu đó làm cho nguyện xá trở nên nơi giáo dục đầy am hiểu, đồng thời giúp người trẻ trở thành những công dân và ki-tô hữu. Đây chính là con đường còn chưa được công bố của giáo dục.
Những cộng tác viên bên trong và bên ngoài theo một kế hoạch được chia sẻ
Sự tiến triển của nguyện xá đầu tiên. Từ năm 1847, nguyện xá bắt đầu với “trường học giáo lý”, khu vườn giải trí, trung tâm xóa mù chữ đặc biệt cho những người di dân và bị bỏ rơi, vào những ngày nghỉ; tiếp đến nguyện xá được hoàn thiện với nhà tiếp đón cho những người có nhu cầu, đặc biệt chỗ ở cho các lao động trẻ độ tuổi thanh thiếu niên; sau đó là trường học và xưởng thợ. Loại nhà này trở thành “nhà kèm theo” vào Nguyện xá vào những năm 1850-1860, rồi trở nên nguyện xá với ý nghĩa thực thụ. Đề xuất sửa chữa là dành những không gian riêng cho nguyện xá và một người có phẩm chất. Trong suy nghĩ của Don Bosco, với những công cuộc trường học mỗi ngày mỗi gia tăng, để đáp trả lại nhu cầu của thời đại, cần phải kích hoạt một nguyện xá ngày lễ trong mỗi nhà Salêdiêng. Nguyện xá chính là một công cuộc từ thiện chuyên biệt của người Salêdiêng.
Chú thích
45 X. Bản quy luật của Nguyện xá Nam của thánh Phaxicô Sale tại Torino trong vùng Valdocco. Dẫn nhập. trong BRADO Pietro, Don Bosco Nhà giáo dục, Roma, LAS 1996, 108-111.
46 X. MOTTO Francesco, 100 năm Nguyện xá salêdiêng, trong NPG -Ghi chú về mục vụ giới trẻ (2002) 2,17-28.