Sự hiện diện như dấu chỉ và sự biểu lộ tình yêu tiên liệu của Chúa Cha
Theo quan sát của nhiều người, một trong những lý do căn bản của cuộc khủng hoảng giáo dục tại nhiều thành phố trong xã hội của chúng ta chính là sự đổ vỡ của các mối tương quan liên thế hệ. Nguyên nhân của vấn đề này thì nhiều và phức tạp, và chúng phải được nghiên cứu từ nhiều bối cảnh xã hội và văn hóa khác nhau tại các nơi mà chúng ta làm việc. Tuy nhiên, tồn tại một sự thật là, dẫu rằng với nhiều cấp độ liên hệ khác nhau, khủng hoảng liên thế hệ xảy ra nhiều hơn tại các cơ chế truyền thống như gia đình, trường học, nhà thờ.
Trong trường hợp của Nguyện xá, vấn đề còn đáng quan tâm hơn, vì, mặc dù nó được tổ chức, nhưng các đề xuất của nó không hệ thống cũng không được cấu trúc, mà đúng hơn, chúng được trao phó cho khả năng tương quan của nhà giáo dục nam nữ, cho khả năng nắm giữ những mối liên hệ ý nghĩa của cá nhân và cộng đoàn, khởi đi từ sự quan tâm dành cho những người trẻ. Trong nguyện xá, dẫu rằng vẫn có tầm quan trọng của điều gì cần làm và cần đề xuất cho những người trẻ, nghĩa là chất lượng của đề xuất, nhưng thực tế cho thấy rõ ràng là, thành công của kế hoạch bị điều kiện hóa bởi phẩm chất của sự hiện diện, nghĩa là bởi cách thức mà những đề xuất được đặt làm trung gian, nghĩa là bởi khả năng của những nhà giáo dục nam nữ trong việc làm cho mình trở nên dễ thương và thu hút, trong việc biểu tỏ mình đáng yêu bởi vì họ muốn điều tốt cho người trẻ (voler bene) và muốn thiện ích của chúng (voler il loro bene).
Vì thế, để khôi phục các mối tương quan, các Giám đốc có thể được sánh như đường ray xe lửa, giúp cho xe lửa chạy cách rất chuẩn và an toàn trên đường song song: điều trước tiên muốn nói đến là khả năng sẵn sàng để ở giữa người trẻ, cống hiến mình như điểm tham chiếu, kể cả và đặc biệt cho những mối tương quan phi hình thức, những mối tương quan này đáng giá hơn nhiều sáng kiến dù có đáng khen và quan trọng. Việc sẵn sàng ở lại giữa người trẻ, cho người trẻ thấy cách cụ thể sự chú tâm của nhà giáo dục vào sự hiện diện của chúng và tình yêu của họ đối với cuộc sống chúng, ước muốn chia sẻ những mối bận tâm của chúng và ý muốn đi vào thế giới của chúng. Điều thứ hai muốn nói đến, là làm cho sự hiện diện của mình có chất lượng, mà theo phương pháp dự phòng, chất lượng của sự hiện diện cho thấy nội dung của đề xuất và uy tín của người truyền tải nội dung của những đề xuất ấy.
Trong Nguyện xá, thực tế trên, có cách diễn tả đặc biệt ngang qua sự can thiệp giáo dục phi hình thức được thực hiện trong sân chơi- “nơi biểu trưng” của mối tương quan giáo dục Salêdiêng, nơi đó qua những cuộc gặp gỡ ngắn ngủi và cá vị mà truyền thống gọi là “lời nói rỉ tai”, nhà giáo dục có thể gặp gỡ những người trẻ cách tự nhiên và làm cho biến cố ấy trở thành cơ hội quý báu để đào luyện về cuộc sống hằng ngày và trong cuộc sống hằng ngày, để biết lẫn nhau, để có một tình bạn chân thành.
Cả trong trường hợp này, đây không phải là sao chép lại cách cứng nhắc một kiểu mẫu, cho bằng muốn nói đến việc để cho mình được khơi hứng từ sứ điệp sư phạm, mà sứ điệp này cống hiến cho ta và đồng thời giúp ta khôi phục các giá trị, để sau đó chuyển dịch nó, nhập thể nó, hội nhập nó bằng nhiều cách thức khác nhau. Vì thế, ngày hôm nay hội dòng của các nữ tu Con Đức Mẹ Phù Hộ đang hiện thực nhiều đề xuất giáo dục ngang qua những cách thức khác nhau như nguyện xá truyền thống, trung tâm thăng tiến những phụ nữ trẻ, mục vụ đường phố, thể thao và các hiệp hội, câu lạc bộ những người trẻ, cắm trại học đường-campi scuola và những trung tâm hè, thiện nguyện và linh hoạt viên. Số lượng của những đề xuất tương ứng với một thế giới rộng lớn của người trẻ, mà những người con Đức Mẹ Phù Hộ tiếp chạm trong nhiều vùng đất khác nhau của thế giới. Những sáng kiến phong phú phải đáp ứng được sự hiệp nhất về tinh thần và về phương pháp là cái thể hiện phẩm chất hiện diện giáo dục của chúng ta giữa những người trẻ.
Vì thế thật thích đáng để dừng lại một lần nữa trên hình ảnh của con tim nguyện xá, bởi vì nó diễn tả yếu tố duy nhất của ơn gọi Salêdiêng. Tận sâu bên trong của con tim Nguyện xá chứa đựng tinh thần Xin cho tôi các linh hồn nghĩa là Đức ái Mục Tử, quà tặng được trao gửi từ Thiên Chúa, và Đức ái ấy làm cho con tim họ ngày càng nên giống Con tim của Đức Kitô, hiền lành và khiêm nhường và nên giống Con tim của Đức Maria rất thánh, người Mẹ luôn chăm lo cho tất cả con cái ngài.299 Từ đây, như dòng nước tuôn ra từ nguồn của nó, “học để làm cho mình được yêu” chính là phong cách hiện diện đặc nét và đặc trưng, hoa trái của phẩm chất nhân bản được hoàn thiện từ hồng ân của Chúa Thánh Thần.300 Điều này được hiện thực ngang qua sự hiện diện giáo dục. Đối với Alberto Caviglia, người hiểu biết một cách sâu sắc về phương pháp giáo dục dự phòng Salêdiêng, sự hiện diện giáo dục, được định giá theo phương pháp luận khi mang chiều kích của lòng tốt/sự tốt lành, một tình yêu hữu hình và đầy tình gia đình, chiều kích này biết gợi lên một lời đáp trả yêu thương và kiến tạo một bầu khí và môi trường đầy tình thương mến, điều mà phải trở nên lời khấn thứ tư của người Salêdiêng: lời khấn của lòng tốt hoặc là lời khấn về việc thực hành hệ thống dự phòng. Như Caviglia diễn tả: “Tính độc đáo thực sự, dấu ấn của tâm trí và trái tim của nhà thiên tài về lòng tốt, nằm trong việc sở hữu một sự tổng hợp sáng tạo-sintesi creativa: là ý tưởng vì đó mà ngài đã sống và được sống bởi ngài. Ý tưởng này - sự tổng hợp sáng tạo - xuất phát từ trái tim và ở tại trong lòng tốt [...] Vì thế, hệ thống của Don Bosco là hệ thống của lòng tốt hay nói rõ hơn, lòng tốt được xây dựng nên một hệ thống".301
Lòng tốt của con tim lôi cuốn những người trẻ. Vì thế mẫu gương của nhà giáo dục Salêdiêng chính là Chúa Giêsu, Đấng tốt lành, dịu hiền và khiêm tốn sâu thẳm, được bao quanh bởi các em nhỏ và hài lòng khi ở giữa chúng;302 đó cũng chính là Don Bosco, Don Albera chứng thực rằng, “Don Bosco thu hút tất cả chúng tôi đến với ngài vì tình yêu siêu nhiên tràn trề bùng cháy trong con tim của ngài”.303 Đó cũng chính là Maria Domenica “người đã thu hút thanh thiếu nữ như nam châm thu hút sắt”304 và đã hiểu rõ bí quyết của Nguyện xá nghĩa là, nghệ thuật ‘làm cho mình được yêu bởi những người trẻ’305
Tất cả điều này có thể được sống ngang qua việc hộ trực- assistenza, hạn từ chuyên biệt thường dùng để chỉ về mối tương quan giáo dục trong truyền thống Salêdiêng. Việc hộ trực chính là một loại hình sư phạm chuyên biệt và đích thực, nó biểu lộ ngang qua sự hiện diện đầy tình bằng hữu của nhà giáo dục, nó nhắm đến trước hết là việc thăng tiến toàn diện con người. Nhà giáo dục nam nữ, luôn luôn hiện diện, tham dự một cách trọn vẹn vào đời sống của người trẻ, lắng nghe, can thiệp, khơi lên những mối quan tâm, tiếp nhận những sáng kiến, truyền cảm hứng cho những hoạt động.306 Vì tính chuyên biệt của tinh thần hộ trực này, nó có thể được xem như trọng tâm của hệ thống dự phòng vì nó là thi hành thực tiễn sự thánh hiến cách tròn vẹn mà Don Bosco ước muốn từ những nhà giáo dục.307 Đồng thời, cũng là một thực hành đầy nỗ lực và mỏng giòn, bởi vì sự hiện diện ở giữa những người trẻ luôn đòi phải chịu nhiều vất vả. Nhiều khó khăn như thế cũng đã hiện diện ngay từ thời khai sinh của nguyện xá, lá thư được viết từ Roma cho cộng thể Salêdiêng tại Valdocco vào năm 1884 là một bằng chứng rõ ràng. Những khó khăn ấy tiếp tục trải dài trong toàn bộ lịch sử của việc giáo dục Salêdiêng như một thách đố và lời kêu mời liên tục hoán cải vì người trẻ.
Gino Corallo khẳng định rằng: “Hộ trực không là canh chừng để trấn áp, nhưng là sự hỗ trợ bền bỉ. Việc hộ trực không làm cho thanh thiếu niên cảm thấy nặng nề, nhưng tạo gánh nặng cho chúng ta, bởi vì làm chúng ta trả giá bằng sự mệt nhọc. Từ đây, hai nguy cơ có thể xảy ra: một là, thiếu hiện diện, hai là hiện diện đầy quyền lực hoặc gây ngộp thở. Bước đường: yêu những gì mà những người trẻ yêu, để cùng nhau thực hiện hành trình trưởng thành nhân bản, bằng cách trở nên mọi sự cho mọi ngươi, bằng sự kiên trì và chờ đợi, bằng việc chịu đau khổ và đầy niềm hy vọng, bằng việc luôn tìm kiếm điều tốt của người khác và loại bỏ những thành kiến cá nhân. Phong cách dự phòng đòi hỏi như một đồn lũy lớn những mối tương quan cá vị mà qua đó đức bác ái trở nên nhạy bén và mang tính sư phạm, qua đó, lưu tâm đến những yếu tố của môi trường, làm cho thích hợp lời nói và những can thiệp cho từng cá nhân.308
Vì nét đặc trưng của nó, tinh thần hộ trực phải được liên tục tái suy tư và tái diễn dịch dưới ánh sáng của những mô hình sư phạm mới xuất hiện, đặt mình vào trong sự đối thoại với những thách đố mà tương quan giáo dục đề ra từ chính bối cảnh xã hội và văn hóa, và, luôn đặt rõ đích điểm và phương cách của thực hành giáo dục này. Thật vậy, mối tương quan giáo dục Salêdiêng, luôn giữ mình khỏi mọi hình thức độc tài hay là áp đặt, cũng như khỏi thái độ dẽ dãi để mặc hoặc là duy chức năng.
Tinh thần hộ trực thể hiện như một sự tham dự đầy năng động, giàu cảm hứng vào đời sống của người trẻ, vào “những điều mà chúng yêu thích”, vào sân chơi, là nơi sự sinh động được năng hoạt từ toàn cộng đoàn giáo dục.309 Sự hiện diện tham dự ấy, đang khi dành ra không gian cho vai trò chủ động của người trẻ, biết đáp trả cho những nỗi mong chờ về sự tự do và tính tự lập của người trẻ, và đồng thời, vẫn là là trung tâm của các tiến trình đào luyện, vì nó tác động từ tận bên trong ngang qua việc tổ chức các tiến trình ấy cách khôn ngoan đầy tính sư phạm. Tầm nhìn này tỏ ra quân bình hơn bao giờ hết đứng trước cám dỗ rất phổ biến, chẳng hạn của học thuyết sư phạm về việc không hướng dẫn hay cứ để tự do, chuyển mối quan tâm và việc nghiên cứu về tương quan từ bình diện tương tác với người lớn sang bình diện liên hệ giữa bạn đồng trang lứa mà thôi. Thay vào đó, việc hộ trực Salêdiêng được hiểu như một sự hiện diện chia sẻ chân lý và giá trị với những người mà họ yêu mến, với mục đích là giúp cho sự tự do còn chưa trưởng thành của những người trẻ được tôi luyện ngang qua những chọn lựa chính trực và có ý nghĩa.310 Trong ý nghĩa này, nhà giáo dục nam nữ sống niềm trông đợi ‘sống động’ đứng trước người trẻ, nghĩa là họ có khả năng biểu tỏ niềm tin tưởng, khả năng thông truyền rằng Thiên Chúa Cha yêu thương chúng và tín nhiệm chúng.
Vì tính chất đặc nét sư phạm của tinh thần hộ trực, bắt đầu vào những năm 80, sự hộ trực được làm phong phú, và theo nghĩa nào đó được diễn tả lại như là sự sinh động-animazione. Điều này được hiểu như cách thức để thúc đẩy sự tự lập nơi người trẻ, bằng việc tạo động lực nơi chúng, để thức tỉnh khả năng biện phân và tinh thần trách nhiệm nơi chúng, để kêu mời sự cống hiến chủ động và sự dự phần sáng tạo của chúng vào trong các đề xuất; để làm phát triển khả năng phát minh và truyền thông của chúng.
Sự sinh động được xem như một phẩm chất, xuất hiện trong tất cả các tiến trình mang tính giải thoát hoặc là vươn xa, vốn liên quan đến con người, và cách thức sắp xếp mục tiêu có trật tự, suy tư về các mục tiêu của những tiến trình giáo dục. Sự sinh động trở nên chọn lựa giáo dục tạo chất lượng mục vụ, đặc biệt là mục vụ được thể hiện trong nguyện xá, bởi vì nó cho phép khởi sự nguyện xá từ nơi người trẻ được tìm thấy; cho phép tiếp nhận bất cứ ai sẵn sàng vào trong hành trình; cho phép sắp xếp nội dung theo cách thức có thể đáp trả được thực tại trẻ trung của người trẻ; cho phép nhập thể đức tin vào trong kinh nghiệm đời sống của người trẻ.311
Trong sự sinh động, nhóm được hiểu như một “nơi giáo dục” có tầm quan trọng đặc biệt, nơi ưu tiên để hấp dẫn các mối tương quan đầy tình gia đình và hồn nhiên, không bị chi phối bởi vai trò và bổn phận, nhưng được xây dựng trên sự đối thoại chân thành, với con tim rộng mở, với sự sẵn sàng chia sẻ và với sự đón nhận không thành kiến.
Chú thích
299 X. Hiến Luật FMA khoản 7
300 BOSCO, Những ghi nhớ-kỷ niệm tín cẩn cho các Giám đốc, trong BRAIDO, Don Bosco nhà giáo dục, những bài viết và chứng từ, Roma, LAS 1992, 179.
301 CAVIGLIA Alberto, Phương pháp sư phạm của Don Bosco, Roma 1935, 14-15.
302 X. Mt 18,5.
303 ALBERA, Don Bosco mẫu gương của chúng ta, 18 tháng 10 năm 1920, trong Những lá thư luân lưu, Văn phòng trung ương, Torino 1965, 372- 374.
304 CAVIGLIA, Sư phạm của Don Bosco, Roma 1935, 14- 15.
305 X. như trên 274
306 X. BRAIDO, Tiên liệu không ngăn chặn 302- 303
307 X. BOSCO, Hệ thống dự phòng trong việc giáo dục giới trẻ, trong BRAIDO, Don Bosco nhà giáo dục 261.
308 CORALLO, Phương pháp giáo dục Salêdiêng 21
309 X. Hiến Luật FMA khoản 67
310 X. Nghị quyết của Tổng Tu Nghị XVI (Roma, 17 tháng 4 đến 28 tháng 7 năm 1975), Roma, Ist.FMA 1975, 102.
311 X. VECCHI, Sinh động mục vụ, trong HỘI DÒNG CON ĐỨC MẸ PHÙ HỘ, Nghị quyết của Tổng Tu Nghị XVII, 24 tháng 8 đến 29 tháng 9 năm 1984, Ist FMA 107- 148. Những văn kiện chính thức khác về sự sinh động: Sinh động viên Salêdiêng trong nhóm trẻ, do Ủy ban về mục vụ giới trẻ Don Bosco và Trung tâm quốc tế về mục vụ giới trẻ FMA, Roma, DON BOSCO 1987.