Một Cộng đoàn giáo dục, nhập thể và sống tiêu chuẩn Nguyện xá
Sự hiện của Cộng đoàn giáo dục là tiền đề không thể thiếu để hiện thực bất kỳ hành động đào luyện nào. Cộng đoàn giáo dục là nơi ưu biệt của sự phát triển trong tính hỗ tương, là Phòng thực nghiệm việc nhân bản hóa, nơi đó mọi người đều nỗ lực cách năng động và chủ động vào trong nghệ thuật tự đào luyện rất khó khăn này. Cộng đoàn trở nên như một thế giới thu nhỏ thực sự đầy năng động và rộng mở, nhạy bén với việc đối thoại và tương tác với bối cảnh địa phương, với các cơ chế, với nền văn hóa, nhằm mục đích hiện thực một nền giáo dục toàn diện chú tâm tới nhu cầu đào luyện của mỗi con người bằng hình thức hội tụ các yếu tố. Ai giáo dục thì mở ra cho việc lắng nghe và cho việc tìm kiếm. Những lời của tiên tri Isaia có thể hướng ta vào trong ‘ánh nhìn mới’ về Cộng đoàn giáo dục: “đôi tai của ngươi sẽ nghe những lời này từ phía sau: đây là con đường, hãy bước theo nó” (30,21). Đã đến lúc phải bước đi với sự mạnh dạn, theo con đường không còn mới lạ này trong mọi môi trường giáo dục.
Trong hành trình mà Hội Dòng, cùng với rất nhiều Cộng đoàn giáo dục đã làm, chúng ta đã có những xác tín vững chắc rằng trong ngàn năm thứ ba này, các cộng đoàn giáo dục trở nên ngọn hải đăng cho một sứ mệnh giáo dục có ý nghĩa, một sứ mệnh giáo dục trong đó đề xuất đoàn sủng và loan báo tin mừng trở nên rõ ràng.
Khi đọc bản văn Những chỉ dẫn cho sứ mệnh giáo dục có thể nhận thấy rằng Cộng đoàn giáo dục không là một đề xuất mang tính phương pháp, nhưng là một yếu tố thiết yếu của giáo dục. Tính từ giáo dục ghi dấu đặc tính riêng cho Cộng đoàn. Những người lớn làm việc trong Cộng đoàn, với nhiều chức vị khác nhau, với nhiều vai trò khác nhau, với những mức độ liên quan khác nhau, họ tìm thấy trong ơn gọi giáo dục yếu tố làm nên phẩm chất và làm cho thống nhất.
Chính bên trong Cộng đoàn với đặc tính chuyên Giáo dục, chúng ta được giúp đảm nhận hành động giáo dục như một nơi thần nghiệm-teologale trong đó Thiên Chúa tỏ lộ và kêu mời chúng ta hướng dẫn các trẻ em, thanh thiếu niên, người trẻ nam nữ đến gặp gỡ Ngài. Nhiệm vụ này, một cách sâu xa được sẻ chia từ tất cả các thành viên qua những vai trò khác nhau và bổ sung cho nhau theo căn tính của mỗi người, là tu sĩ hay giáo dân. Sự am hiểu này về Cộng đoàn, rõ ràng, được ăn rễ sâu trong chiều kích giáo hội được đưa ra bởi công đồng Vaticanô II, mà chúng ta cử hành năm nay, kỷ niệm 50 năm ngày khai mạc công đồng.
Trong sự tìm kiếm một cách thức hiện diện mới, phù hợp hơn với sự khơi hứng ban đầu của Đức Giêsu Kitô, và đồng thời, với sự nhạy bén với những sự kiện nổi bật trong thế giới, công đồng Vaticanô II đã đưa ra nhãn quan hiệp thông. Ở đâu có sự hiệp thông giữa những người tin vào Đức Giêsu, ở đó có Giáo hội, một sự hiệp thông được nảy sinh từ đức tin vào Ngài và được nuôi dưỡng từ đức tin, và có Giáo hội ở nơi đâu có Cộng đoàn những người tin, biết sống niềm tin vào Đức Giêsu Kitô và phục vụ cho Tin mừng vì sự cứu rỗi của nhân loại.
Trong cuốn Những chỉ dẫn cho sứ mệnh giáo dục, Cộng đoàn được nhìn dưới ánh sáng của Tông thư Ngàn năm thứ ba – novo millenio ineunte, như một ‘Cộng đoàn loan báo Tin mừng bằng việc đi theo lối đường của sự hiệp thông; một Cộng đoàn diễn tả về Giáo hội, là nhà và trường học của sự hiệp thông’.333 Ngôi nhà là ẩn dụ ý nghĩa có nguồn gốc đoàn sủng. Tại Valdocco và Mornese người trẻ cảm nhận như ở nhà. «Trong một xã hội mà tương quan gia đình gặp khủng hoảng và xuất hiện tình trạng nhiều trẻ em sống ở đường phố, Cộng đoàn[...], được sinh động bởi ý nghĩa xã hội sâu xa, cảm thấy có bổn phận là nhà cho những ai không có nhà, nỗ lực để thực hiện một sư phạm môi trường, mà nơi đó, trẻ em có thể trải nghiệm về tinh thần gia đình, về sự tiếp đón, về niềm tin tưởng và về sự đồng trách nhiệm».334
Các mối tương quan được nhấn mạnh, bởi vì Cộng đoàn là không gian của sự gặp gỡ cá nhân, là nơi mà mọi người có nhiệm vụ làm người trẻ lớn lên như một nhân vị. Trên thực tế, việc xây dựng nhân cách bị ảnh hưởng một cách sâu xa từ hệ thống của các tương tác được tạo nên trong gia đình. Đây là cách tương quan làm cho các Cộng đoàn giáo dục trở nên chứng tá về kinh nghiệm về sự tiếp nhận và về tình thương mến, mà không ít những người trẻ nam nữ, bị thiếu hụt trong gia đình tự nhiên của chúng. Thật cấp thiết phải khơi lên tinh thần này để khôi phục lại tính chân chính và trong sáng của những mối tương quan nhân loại, nhất là đứng trước một thứ “chức năng hóa” đang phổ biến, đặc biệt trong một xã hội lỏng như nhà xã hội học Zigmunt Bauman đã định nghĩa.
Để cho ngôi nhà- Cộng đoàn giáo dục được nhìn nhận từ các thành viên của nó như một gia đình, cần phải kiến tạo những mối tương quan thuộc về, nhất là khởi sự từ tiêu chuẩn Nguyện xá, thấm đậm vào phong cách hiện diện và mối tương quan hỗ tương tại các môi trường giáo dục salêdiêng. Sự thuộc về làm nên chất liệu của việc cảm nhận về sự thân thiện với nơi chốn và con người. Sự thuộc về được diễn tả ra khi môi trường cho phép sự hội nhập vô điều kiện của các thành viên của nó, cho phép soạn thảo những kế hoạch giáo dục và kế hoạch đời sống liên kết với quá khứ, hiện tại và tương lai.
Ngôi nhà - Cộng đoàn giáo dục cũng phải là bạn của sự đổi thay và linh hoạt/chuyển chuyển. Cũng như mỗi hệ thống phức tạp, nó cùng một lúc phải được vạch định bằng việc xác định những biên giới, nhưng cũng phải mở ra để hấp thụ với cái mới. Thách đố nằm trong chính việc kết nối lại hai chiều kích này (những giới hạn- mở ra cho cái mới) bằng việc hội tụ chúng vào trong một tiến trình mà cái mới và cái khác biệt hòa lẫn vào cái đang hiện hữu. Tính uyển chuyển khiến cho thực hành loại trừ trở nên vô nghĩa.335
Ngôi nhà - Cộng đoàn xác định tính giáo dục khi nó thực thi trách nhiệm cá nhân và tập thể. Nó phối kết bằng sự hỗ tương. Cùng với sự chọn lựa cá nhân, có thái độ của sự trao đổi, của sự liên can, của sự đối chiếu. Việc đảm nhận trách nhiệm không là một hành động độc đoán và lạm dụng, nhưng như sự quyết định không chần chừ trì hoãn. Nếu Cộng đoàn không đảm nhận trách nhiệm này, trước hoặc sau đó, nó sẽ thất bại trong nhiệm vụ của mình, bởi vì đã trao phó các quyết định cho một cá nhân, trong khi đó, từ khước sự quan tâm cho những việc chung và thu mình vào trong những lợi ích riêng.
Trong Cộng đoàn giáo dục, trung tâm của tất cả chính là <>. ‘Tầm nhìn này là động cơ thúc đẩy hành động của cộng đoàn, hướng dẫn việc soạn thảo kế hoạch giáo dục, định hướng cho các tiến trình, chiến lược và phong cách của những mối tương quan được sống trong Cộng đoàn giáo dục, trân trọng những thay đổi xã hội văn hóa [như thế để cống hiến] những giải đáp thực tế cho vấn đề và yêu cầu của các thế hệ trẻ>>.336
Tinh thần trách nhiệm là một hành động/hành vi bảo đảm. Ngôi nhà- Cộng đoàn giáo dục là sự diễn tả về giáo hội, vì nó cử hành sự hiện diện vô hình nhưng có thực của Thiên Chúa trong lịch sử, trong các bí tích và để cho mình được hướng dẫn bởi Lời của Thiên Chúa. Vì thế nó trở nên một chứng nhân đầy thuyết phục cho những giá trị Tin mừng. Trong bối cảnh này, những đề xuất minh nhiên loan báo về đức tin Kitô giáo tìm thấy sự tương ứng trực tiếp nơi đời sống của những nhà giáo dục, khi tạo ra nhiều cơ hội hấp thụ từ phía chủ thể đang tăng trưởng. Thực hành Giáo dục của các Cộng đoàn chứng minh rằng sức mạnh của tin mừng trao ban sự sống, dẫn đường và sinh động việc giáo dục, là động cơ tiềm ẩn cho những nỗ lực của Cộng đoàn trước những em nhỏ bị tổn thương, nâng đỡ niềm hi vọng và trao ban sức mạnh để liên tục giáo dục bằng Phúc Âm Hóa và Phúc Âm Hóa Bằng giáo dục.
Cộng đoàn giáo dục nỗ lực để kiến tạo môi trường theo ‘kiểu Nguyện xá’-tipo oratorio’ khi hướng theo một vài chọn lựa nền tảng. Chọn lựa trước tiên là, đề xuất nhiều sáng kiến phong phú để đáp lại những sở thích khác nhau của thanh thiếu niên, giới trẻ: ngang qua việc trải nghiệm, tìm kiếm, trở nên nhân vật chính, sáng tạo, tái hiện các sáng kiến trong một môi trường đàn hồi và mềm dẻo, mở ra cho các tương tác, cho những đề xuất, cho sự truyền thông giá trị và đức tin, cho sự lôi cuốn vào việc khám phá và hấp thụ cuộc sống.
Sự chọn lựa nền tảng thứ hai là, đồng hành hướng đến sự trưởng thành về một kinh nghiệm đời sống, nghĩa là xác định và thực hành một phong cách hiện hữu ‘được tái tạo lại’ dưới ánh sáng đức tin bằng lý trí và con tim, bằng sự tái suy nghĩ, phản tỉnh, phân định- đánh giá, và bằng sự tăng trưởng trong cảm thức thuộc về môi trường.
Sức mạnh khơi gợi của môi trường, bầu khí hiệp nhất của nó là điều kiện, là phương tiện chuyển tải và lời đề nghị về các giá trị.
“Bầu khí, không gian của sự tự do, tinh thần liên đới, sự chủ động giáo dục là những yếu tố quan trọng nhất cho phép mỗi Cộng đoàn giáo dục tiến lại gần với kiểu mẫu Nguyện xá”.337
“Trong một thế giới nơi mà dường như những nơi không nơi tăng vọt, lại là những chỗ cư ngụ mới cần thiết để tái khám phá dung mạo của chính cá nhân và Cộng Đoàn. Cộng đoàn được kêu mời trở nên nơi đón tiếp và trách nhiệm để cống hiến cho những thế hệ mới một nơi thể lý và nơi tương quan, nơi đó tạo ra và vun trồng những khao khát riêng dưới ánh sáng của Tin mừng. Điều này muốn nói về việc cống hiến những khoảng không gian và thời gian của đời sống chung để có thể hồi phục những dấu chỉ lớn lao của Cộng đoàn kitô giáo: Lắng Nghe Lời Chúa, cử hành các bí tích, trách nhiệm truyền giáo cách cần mẫn cụ thể của cuộc sống’.338 Trong những “nơi ở mới” này thật là tốt để có thể định hướng cho người trẻ nam nữ làm kinh nghiệm thiêng liêng- nhân bản, bằng việc giúp chúng tái đọc lại đời sống thường hằng vốn được tạo nên bởi những tương quan liên vị của cuộc sống xã hội, giúp cúng đối chiếu với văn hóa, giáo dục, công việc, sự thất nghiệp, sự vỡ mộng và sự tìm kiếm.
Chú thích
333 HỘI DÒNG CON ĐỨC MẸ PHÙ HỘ, Để chúng được sống và sống dồi dào. Những chỉ dẫn cho sứ mệnh giáo dục của những người con Đức Mẹ Phù Hộ, Leuman (Torino), elledici 2005, số 2.
334 Như trên, số 23.
335 X. Để chúng được sống số 146, 157.
336 Như trên số 41, 58.
337 ỦY BAN MỤC VỤ GIỚI TRẺ SDB- TRUNG TÂM QUỐC TẾ VỀ MỤC VỤ GIỚI TRẺ FMA, Linh hoạt viên salêdiêng trong nhóm trẻ, Roma, nhà in SDB 1987, 33.
338 BORSI Mara, Cộng đoàn: môi trường của sự lớn lên và của sự hiệp thông, trong RUFFINATO Piera- SEIDE Martha, Làm một cuộc đồng hành đến suối nguồn trong một thời đại của những thách đố giáo dục, Roma, LAS 2010, 327.