30. Huấn luyện tình cảm
Vào một buổi sáng mùa xuân đẹp trời, nắng ấm, có con ốc sên dè dặt ló đầu ra khỏi vỏ, giơ cao hai con mắt trên đầu nhìn trước ngó sau rồi bắt đầu uốn mình chậm rải lên đường. Bò qua một đoạn đường đất tới gần bên gốc một cây anh đào vĩ đại và nó bắt đầu chậm rải leo lên. Từ trên cành cây cao mấy con chim bắt đầu chí chóe cất tiêng hát trong nắng ấm của ngày mới. Vừa trông thấy con ốc sên chậm rải uốn mình leo lên cây, mấy con chim bắt đầu nói với vẻ khinh bỉ.
- Này chị ốc sên vừa câm vừa điếc kia ơi, chị bò đi đâu mà sớm thế?
Sao chị lại muốn trèo lên cây anh đào cổ thụ kia?
Trên cây đâu đã có trái mà chị mệt sức leo lên làm chi?
Không bận tâm cũng chẳng phật lòng trước những lời khinh bỉ trêu ghẹo của mấy con chim nhãi ranh, trước sự ngạc nhiên của chúng, ốc sên mở miệng câm thản nhiên đáp:
- Tuy bây giờ cây chưa có trái, nhưng khi tôi leo lên tới nơi, chắc hẳn sẽ tìm được những trái đầu mùa!
Các bạn thân mến, câu trả lời dí dỏm của chị ốc sên trong câu chuyện thần thoại trên đây diễn tả một sự thật sâu xa. Sở dĩ ốc sên đã không quản ngại lê từng bước chân chậm rải trèo lên cây vì nó đã thấy trước những trái cây anh đào ngon ngọt treo lủng lẳng trên cành cây. Trong viễn tượng những cành cây sai trái và với giấc mơ được ăn no thỏa những trái cây ngon ngọt đó, con ốc sên đã lập tức lên đường sớm vì biết thân phận chậm rải của mình, bất chấp những lời dèm pha khinh bỉ của những con chim chỉ biết nhìn thấy những gì ngay trước mắt chúng mà thôi.
Thật vậy, biết nhìn về viễn tượng tương lai như một giấc mơ đẹp chính là một trong những bí quyết thành công trên đời, là động lực phát sinh nghị lực để dấn thân ngay trong giây phút hiện tại. Biết mơ mộng, có thể mơ được, là đặc điểm và là sức linh động của tuổi trẻ.
Don Bosco được gọi là vị thánh của giấc mơ. Khi đã làm linh mục và khi bắt đầu dấn thân phục vụ các trẻ em bụi đời, nhìn lại những bước đường đầy gian khổ của dĩ vãng, Don Bosco thường kể lại cho các học sinh của ngài giấc mơ hồi lên 9 tuổi, một giấc mơ đã ăn sâu trong ký ức của cả cuộc sống ngài, một giấc mơ gói ghém tất cả sứ mệnh đời linh mục của ngài.
Đời sống của cha đã được đánh dấu bởi một giấc mơ! Don Bosco thường lặp lại điệp khúc đó với các học sinh của ngài. Don Bosco không chỉ mơ một lần hồi lên 9 tuổi xa xưa mà thôi, nhưng các giấc mơ còn như người bạn đường và là thầy dạy trong suốt cuộc đời linh mục và các sinh họat tông đồ của ngài nữa. Trong nhưng lúc phân vân, không biết phải làm gì, những khi gặp khó khăn thử thách, trước khi phải quyết định một điều gì quan trọng, Don Bosco thường nằm mơ!...
Các giấc mơ của ngài luôn hàm chứa một sứ điệp, đến từ đâu không biết, nhưng có giá trị lạ thường và đượm ý nghĩa sâu xa.
Don Bosco không chỉ giữ các giấc mơ cho mình rồi quên đi, nhưng ngài thường kể lại cho các học sinh của ngài. Giấc mơ là một thứ ngôn ngữ, là phương tiện truyền thông rất hữu hiệu Don Bosco thường dùng để truyền đạt những điều quan trọng và những bài học quý báu cho đám đông thính giả trẻ của ngài.
Sở dĩ như vậy là vì Don Bosco đã hiểu rõ tầm quan trọng của khả năng biết mơ và những cơ hội thuận tiện có thể mơ ước được trong vấn đề giáo dục và trưởng thành của tuổi trẻ.
Nói đến từ “mơ” trong việc giáo dục, không chỉ là đề cập đến giấc mơ trong khi ngủ ban đêm mà thôi, nhưng là những gì các em ao ước, nao nức, và thao thức trong tâm hồn.
Tuổi trẻ cần thời giờ để lớn lên, và trong khoảng thời gian này, không những chỉ thể xác, trí thông minh phải được phát triển mà thôi, nhưng cả đến tình cảm, những xúc động, trí tưởng tượng, thậm chí cả đến những tư tưởng kỳ lạ nữa.
Sau đây là một vài nhận định tích cực để giúp tuổi trẻ phát triển khả năng biết mơ mà các nhà giáo dục ngày nay thường gọi là “trí thông minh của tình cảm”.
1. Trẻ em không phải là người trưởng thành tý hon. Tại xã hội hưởng thụ của những quốc gia văn minh và thịnh vượng, người ta dễ có quan niệm sai lầm nhìn trẻ em như những người trưởng thành nhưng đang ở dạng tý hon. Và họ dồn ép trên các em những vấn để của người lớn quá tầm sức chịu đựng của chúng. Các phương tiện truyền thông xã hội như vô tuyến truyền hình, báo chí, phim ảnh tạo nên trong tâm trí các em một sức ép ngấm ngầm khiến các em bắt chước những hàng động và thái độ của những người trưởng thành như quen thấy
truớc mắt. Hơn thế nữa, ngay chính cha mẹ cũng bị thấm nhuần bởi não trạng đánh giá trị các em dựa trên thành công và danh vọng. Bằng những cách thức này hay cách khác, các em phải đạt tới thành công với bất cứ giá nào, nếu không sẽ bị cho ra rìa.
Bước chân vào môi trường học đường các em lại cũng phải chạm trán với những tiêu chuẩn đánh giá thiên lệch dựa trên thành công và thế giá của gia đình, chứ không phải làn căn cứ trên tài năng thực sự của các em. Vì thế không lạ gì khi người ta thường gặp thấy những người trẻ bị căng thẳng tinh thần, luôn áy náy bồn chồn, bất an, và không còn thời giờ để cho trí tưởng tượng được tự do bay bổng và phát triển cách thoải mái nữa.
Từ giáo dục theo gốc tiếng La-tinh tức là “lôi ra ngoài”. Trách nhiệm của các nhà giáo dục, vì thế là biết nhận định và biết “lôi ra ngoài”, biết làm nảy nở những khả năng sẵn có đang tiềm ẩn trong tâm hồn các em; là biết tạo cơ hội và điều kiện thuận tiện để mỗi em phát triển những tài năng riêng của mình. Tuy nhiên, nhiều khi những khả năng của các em lại không trùng hợp với những điều cha mẹ các em mong muốn, vì họ có những tiêu chuẩn đánh giá trị và những viễn tượng quá chủ quan, cá nhân và hẹp hòi. Trong khi đó, tuổi trẻ lại cần môi trường rộng mở, những cách nhìn khách quan hơn để được tự do thử sức và khám phá ra những năng khiếu riêng của mình.
Kinh nghiệm cho thấy, những trẻ em từ thuở niên thiếu chỉ biết làm theo sở thích của cha mẹ, sớm muộn sẽ phải đương đầu với những khủng hoảng tinh thần về căn cước tính của mình. Khi đến tuổi phải lựa chọn, phải quyết định, các em thường là những người do dự, thiếu tự tin, không biết thực sự mình muốn gì và phải trở thành người như thế nào.
2. Trí thông minh, tình cảm và ý chí cần phải được dịp phát triển tất cả và cách điều hòa. Có trí thông minh hiểu biết về mặt kiến thức và lý thuyết mà thôi chưa đủ. Điều đó cũng không hẳn là đã đạt được sự khôn ngoan trong cuộc sống, hoặc đã có đủ hành trang tinh thần để đi vào đời. Các trẻ em cần được giúp đỡ và hướng dẫn để khám phá ra những màu sắc của cảm xúc và nhờ đó được trưởng thành hơn nữa về mặt tình cảm và phát triển những sáng kiến mới. Để được như thế, cha mẹ phải là người trước tiên biết nhận ra những năng khiếu và sở thích riêng của con cái; khích lệ con cái cảm thấy cái hứng thú của việc học hỏi, tìm tòi những điều mới lạ, mối an bình của lòng tự tin vào bản thân cũng như vào giá trị sự sống; cảm nghiệm được niềm vui của việc tự chủ, và khắc phục được những khó khăn; biết đối phó với những thách đố của cuộc sống.
3. Tạo điều kiện và phương tiện để các em được dịp phát triển trí tưởng tượng. Trí tưởng tượng được ví như kho giữ trữ sinh lực, chỉ cần được cơ hội thuận tiện là nó sẽ bộc phát và diễn tả qua những cách thức không ngờ trước được. Từ trí tưởng tượng nảy sinh óc sáng tạo và tiếp theo là khả năng biết đổi mới để thích nghi với những hoàn cảnh mới của thời đại mới. Đó chính là bước đầu của tiến trình phát triển.
Điều kiện đơn giản nhưng cũng rất hữu hiệu giúp phát triển trí tưởng tượng là đọc sách tốt, những mẩu chuyện hay và các môn chơi lành mạnh. Đối với trẻ em, trò chơi không phải là để giết thời giờ nhàn rỗi, nhưng là một nhu cầu cần thiết, để cảm nghiệm niềm vui sướng làm nên điều mình muốn và với chính bàn tay cua mình. Qua những mẩu chuyện hay các em được dịp đồng hóa mình với các nhân vật để nhìn lại bản thân một cách khách quan hơn, giải tỏa được những sự dồn ép thầm kín trong tâm trí và tiếp thu các giá trị một cách dễ dàng hơn.
---------
Cf * FERRERO Bruno, Papà, Mamma, lasciatemi sognare, in Genitori Felici con il sistema di Don Bosco, LDC (1997) p. 141 - 143;
* CAVANAUGH Brian, Fresh packet of Sower’s seeds. Second Planting, Paulist Press (1996) N. 25.