17. Chứng tá sản sinh sự sống
Eliane Anschau Petri
Theo ngôn ngữ của Maria Domenica, chứng tá có một tên gọi khác: "Nêu gương tốt". Lối nói này được lặp đi lặp lại thường xuyên hơn trong các lá thư. Nó không đến từ chủ nghĩa hình thức, chủ nghĩa đạo đức hay chủ nghĩa hoàn hảo, mà nó nói về những chứng nhân đáng tin cậy của cuộc sống.
1. Làm chứng cho Chúa Giê-su
Chúng ta biết rằng: mọi người, đặc biệt là người trẻ, thích nghe các nhân chứng nhiều hơn là thầy dạy.549 Làm chứng là con đường chắc chắn và hiệu quả nhất để truyền giáo và để đồng hành với các thế hệ mới.550 Maria Domenica tin chắc điều này đến nỗi đã viết trong các thư của mình: "Nếu con yêu mến Chúa Giê-su với tất cả cõi lòng thì con cũng biết làm cho những người khác yêu mến Người" (Thư số 11,2). Đây là một cách diễn đạt hùng hồn khiến chúng ta liên tưởng đến lời của thánh Gio-an: "Điều chúng tôi đã thấy và nghe, chúng tôi cũng công bố cho anh em, để anh em cũng được hiệp thông với chúng tôi" (1Ga 1,4). Bất cứ ai đã kinh nghiệm về cuộc gặp gỡ có sức biến đổi với Chúa Giê-su đều mang trong lòng một niềm vui muốn chia sẻ, và người đó sẽ trở thành chứng nhân đáng tin cậy của cuộc sống. Đây là điều mà các nữ tu và các thiếu nữ nhận thấy nơi Mẹ Mazzarello: "Một người phụ nữ đã tỏ lộ Thiên Chúa"551 và đã làm chứng cho Thiên Chúa bằng cuộc sống của mình. Mẹ là một nhân chứng đi cùng trên lối đường của Gio-an Tẩy giả: "Đây là Chiên Thiên Chúa" (Ga 1,29); "Tôi đã thấy và làm chứng rằng đây là Con Thiên Chúa" (Ga 1,34). Bất cứ ai đã gặp Chúa Giê-su đều biết cách chỉ ra Người và làm chứng về Người cho người khác.
2. Làm chứng để giáo dục
Chứng tá là một yếu tố quan trọng đối với những người có sứ mệnh giáo dục về tình yêu cuộc sống. Trong một lá thư gửi cho sơ giám đốc Angela Vallese, nhà truyền giáo FMA tiên phong ở châu Mỹ, Mẹ nói về việc giáo dục cách hiệu quả với giới trẻ: "bổn phận của chúng ta là hãy làm cho họ luôn lớn lên trong đàng nhân đức, trước tiên bằng gương sáng, bởi những điều được dạy bằng gương sáng sẽ khắc vào tâm hồn sâu hơn và đem lại nhiều lợi ích hơn, rồi sau mới đến lời nói" (Thư số 17,1); "chính các con hãy nêu gương tốt" (Thư số 35,2). Mẹ viết cho các nữ tu của nhà ở Montevideo: "Mẹ cũng nghe rằng các con có nhiều việc để làm với rất nhiều trẻ nữ và điều này làm Mẹ thực sự vui thích. Các con hãy cố gắng chăm sóc thật tốt cho các em, trước tiên bằng gương sáng rồi bằng những lời nói" (Thư số 56,2). Đây là một chứng từ sống động, đi ngược lại thói đạo đức giả và niềm tin hời hợt của người Pha-ri-sêu đã bị Chúa Giê-su mạnh mẽ lên án: "Tất cả những gì họ nói, anh em hãy làm, hãy giữ, còn những việc họ làm, thì đừng có làm theo, vì họ nói mà không làm. Họ bó những gánh nặng mà chất lên vai người ta, nhưng chính họ thì lại không buồn động ngón tay vào" (Mt 23,3-4). Chúng ta cần một chứng tá khởi đi từ cuộc sống chứ không chỉ từ lời nói. Mẹ Mazzarello nhắc lại rằng "không phải lời nói dẫn đến thiên đàng, mà là việc làm" (Thư số 49,6). Mẹ viết suy nghĩ này cho một cộng đoàn đang gặp khó khăn trong việc sống bác ái huynh đệ và thúc đẩy cộng đoàn vượt qua những khó khăn để tạo nên sự hiệp thông: hãy đón nhận vị giám đốc mới, hãy tin tưởng vào chị ấy và truyền niềm tin tưởng cho các thanh thiếu nữ nữa. Về điểm này Mẹ nói cách dứt khoát: "Con có nghĩa vụ phải nêu gương tốt" (Thư số 49,4). Chứng tá nảy sinh từ những đòi hỏi của đời thánh hiến. Đây là lý do tại sao Mẹ nhắc nhở: "Các con hãy chính xác tuân giữ Luật thánh và học cho kỹ những gì Luật thánh muốn. […] Hãy nhớ tới ba lời khấn mà các con đã khấn hứa với bao khát vọng và hãy thường xuyên xét xem các con đã tuân giữ thế nào" (Thư số 49,5).
Để việc đào luyện có uy tín và hiệu quả, lời nói phải được chứng thực bằng đời sống thống nhất, nghĩa là bằng chứng tá đời sống. Chúng tôi xin trích nguyên một đoạn thư gửi cho một vị giám đốc để cho thấy tính sắc bén trong lời nói của Mẹ Mazzarello:
"Bây giờ, chị Pierina, đã đến lượt con làm gương sáng, hãy chăm chú giúp chị em tuân giữ Luật thánh, để chị em thương yêu nhau nhưng không rơi vào tình cảm riêng, vì chúng kéo ta rất xa Thiên Chúa và tinh thần tu trì. Hãy lo sao giữa chị em không có những ghen tương. Con phải nêu gương sáng cho mọi người để không một ai có thể nói: chị ấy thương chị kia hơn, chị ấy nói với chị nọ nhiều hơn, chị ấy thông cảm với người đó hơn, v.v... Con hãy nói với mọi người, yêu thương tất cả, con cũng hãy tin tưởng hơn bao có thể, nhưng con phải luôn chú ý đừng để con tim của chúng ta dính bén một ai [khác] ngoài Thiên Chúa. Con hãy luôn bàn hỏi với các Bề trên của con, đừng bao giờ bỏ làm điều thiện vì vị nể, hãy luôn cảnh báo và thông cảm cho những khuyết điểm của chị em, con hãy tự do làm tất cả những gì mà đức ái đòi hỏi" (Thư số 35,2-3).
Lời nhắc nhở cuối cùng: "Hãy tự do làm bất cứ điều gì đức ái đòi hỏi" đã tóm tắt thông điệp Ki-tô giáo liên quan đến sự tự do của con cái Thiên Chúa bước đi trong tình yêu. Do đó, Mẹ thể hiện tầm nhìn rộng lớn trong việc hướng dẫn các nữ tu và giới trẻ sống và hành động trong sự tự do thực sự, đồng thời có khả năng đưa mọi tiêu chí hành động quay về giá trị cơ bản của đời sống Ki-tô hữu: đức bác ái trở thành nhân chứng đáng tin cậy của cuộc sống.
3. Chứng tá qua việc đón nhận những yếu đuối
"Nêu gương tốt" không có nghĩa là cảm thấy mình hoàn hảo mà là trở nên chứng nhân trong những điều cụ thể của cuộc sống. Điều này có nghĩa là đừng sợ nhìn nhận mình là thân phận con người mong manh dễ vỡ: không hoàn hảo, nhưng là tội nhân được tha thứ, luôn sẵn sàng đứng dậy và tiếp tục bước đi.
Maria Domenica không xấu hổ khi thể hiện mình là người yếu đuối và nhiều giới hạn, nhưng Mẹ không cố gắng giảm bớt sự mỏng dòn của mình trước mặt các chị em. Thật vậy, khi chia sẻ những giới hạn của mình với các chị em, Mẹ khuyến khích họ đừng nản lòng vì những giới hạn của mình, nhưng hãy đặt mình trong thái độ của một người, với ơn Chúa, muốn vượt qua khuyết điểm và muốn lớn lên trên con đường nên thánh một cách thực tế. Khi phải sửa chữa khuyết điểm nào đó, Mẹ động viên người yếu nhất bằng cách nói: "Nghe này, đừng nản lòng. Con biết Mẹ cũng như thế này... Mẹ ngã như thế này; Nhưng với một chút can đảm và ơn Chúa, chúng ta hãy tiến tới và chúng ta sẽ nên thánh, rồi con sẽ thấy".552
Mẹ mời gọi các nữ tu cũng cầu nguyện cho Mẹ: "Xin cầu nguyện cho mẹ được xứng đáng nhờ biết chết đi cho mình và cho tính tự ái của mình. Mẹ có quá nhiều, quá nhiều tật xấu, khiến mỗi bước đi là mỗi vấp té như một tên say rượu" (Thư số 9,9). Hình ảnh đầy tính hài hước và chân chất này diễn tả khả năng nhận biết con người của Mẹ. Mẹ thanh thản chấp nhận những giới hạn của chính mình, đồng thời cũng diễn tả sự chiến đấu không ngừng trên con đường nên thánh. Cũng chính kinh nghiệm nêu gương sáng bất chấp những yếu kém này là một hành vi rất giống thánh Phao-lô. Ngay cả thánh Phao-lô cũng nhận mình nhỏ bé, bất xứng trước lòng thương xót bao la của Thiên Chúa, thậm chí ngài dùng hình ảnh "đứa trẻ sinh non" để nói về mình: "Sau hết, Người cũng đã hiện ra với tôi, là kẻ chẳng khác nào một đứa trẻ sinh non. Thật vậy, tôi là người hèn mọn nhất trong số các tông đồ, tôi không đáng được gọi là tông đồ, vì đã ngược đãi Hội Thánh của Thiên Chúa" (1Cr 15,8-9). Hai hình ảnh hùng hồn: hình ảnh "người say rượu" của Maria Domenica và hình ảnh "đứa trẻ sinh non" của thánh Phao-lô nói lên sự yếu đuối của bản thân, nhưng lại được bao bọc và che chở bởi tấm áo đầy thương xót của Thiên Chúa và vì thế, nó trở thành một bằng chứng của cuộc sống, chứng tá của ơn Chúa hoạt động nơi mỗi người.
4. Chứng tá của cộng đoàn sản sinh sự sống
Chứng tá mang tính cộng đoàn và chứng tá can đảm về cuộc sống đã thu hút người dân và sản sinh sự sống, như đã xảy ra nơi cộng đoàn Ki-tô hữu tiên khởi. Khi người dân nhìn thấy cuộc sống của các Ki-tô hữu tiên khởi, thấy tinh thần bác ái và niềm vui ngự trị ở đó, họ đã bị mê hoặc. "Và Chúa cho cộng đoàn mỗi ngày có thêm những người được cứu độ" (Cv 2,47). Tertullian làm chứng rằng các Ki-tô hữu tiên khởi đã sống lời của Chúa Giê-su: "Hãy yêu thương nhau" một cách nghiêm túc đến nỗi những người ngoại giáo phải thốt lên cách đầy thán phục: "Hãy xem họ yêu nhau như thế nào".553
Trong một bài suy niệm buổi sáng, Đức Thánh Cha Phan-xi-cô đã nhấn mạnh: "Nếu người Ki-tô hữu không làm chứng, thì họ vẫn cằn cỗi, không trao ban sự sống mà họ nhận được từ Đức Giê-su Ki-tô".554 Đây là bí quyết về khả năng sản sinh sự sống của Maria Domenica Mazzarello và của cộng đoàn Mornese tiên khởi: một chứng tá vui tươi, dấn thân, can đảm, nhiệt thành, có khả năng thu hút các thiếu nữ đến với đời sống tốt đẹp của Tin Mừng và một số thanh thiếu nữ cảm thấy muốn được dẫn dắt để chia sẻ cùng ơn gọi tu trì với các nữ tu.
Chứng tá ở Mornese mang chiều kích cộng đoàn, tức là một chứng tá được biểu lộ ngang qua nỗ lực sống có trách nhiệm và thanh thản của mỗi chị em và của môi trường. Thực vậy, có một môi trường thấm nhuần những giá trị lớn và những ước mơ lớn, điều này khiến các thanh thiếu nữ phấn khích. Có thể thu thập một số lời chứng từ chính họ. Eulalia và Maria Bosco đã viết cho Cha Bosco, chú của họ: "Trái tim của chúng con liên tục cố gắng tìm kiếm Chúa Giê-su và không chỉ chúng con, các cháu gái của chú, mà còn cả những người bạn đồng trang lứa của chúng con và các nữ tu ở với chúng con. Vâng, tất cả chúng con đều muốn tìm gặp Chúa Giê-su yêu dấu, để yêu mến Người thật nhiều, cả những người không yêu mến Người".555
Lời chứng này do các thiếu nữ đưa ra hoàn toàn phù hợp với lời chứng về sự hiện diện giáo dục của Sr. Enrichetta Sorbone, hộ trực của họ: "Bên ngoài trường học, Sơ không bao giờ bỏ rơi các thiếu nữ; trong phòng may, trong phòng ăn, trong khu giải trí, trong ký túc xá… Sơ Enrichetta luôn luôn ở bên các em, như một người chị tốt giữa các em gái của mình. Các em đi, các em đến, các em làm việc, các em học tập, các em cầu nguyện mà không bận tâm đến bất cứ điều gì khác ngoài bổn phận của các em".556 Trên đây nói về Sơ Enrichetta luôn hiện diện chu đáo, giống như một người chị thực sự, một nhân chứng, một sự hiện diện mang tính giáo dục theo nghĩa sâu sắc nhất của thuật ngữ này. Mẹ Mazzarello cũng trở thành mẫu mực cho các nhà giáo dục khác: Đôi khi Mẹ gọi một số nữ tu, đặc biệt là những người cảm thấy khó khăn hơn để đảm nhận cùng một lúc sự hòa nhã vui vẻ và uy quyền vốn phù hợp với nhà giáo dục Sa-lê-diêng và với một cử chỉ mẫu mực Mẹ nói ở gần phòng may: "Hãy nhìn cách Sơ Richetta làm".557
Ngoài việc yêu cầu các FMA làm chứng bằng cuộc sống cách cá nhân và cùng nhau, Maria Domenica không ngại đề nghị điều đó và yêu cầu điều đó cho cả các thanh thiếu nữ. Mẹ viết cho Maria Bosco đang ở tại gia đình để hồi phục sức khỏe: "Con hãy giữ mình luôn tốt, con biết không Maria, hãy tốt với mọi người, với cha mẹ, với anh chị em, hãy nêu gương tốt cho mọi người gặp con và hết lòng cầu nguyện" (Thư số 13,3). Mẹ khuyên các em ở Las Piedras: "Các con hãy sẵn lòng đến gặp các Sơ, xin họ dạy các con yêu mến Chúa, học cách chu toàn cho tốt các bổn phận của người Ki-tô hữu tốt. Luôn luôn tránh bạn xấu và chơi với bạn tốt" (Thư số 44,2). Qua chứng từ này, cho thấy rõ một số yếu tố sư phạm Sa-lê-diêng: "Đi đến với các nữ tu", "yêu thương nhau", thiết lập một mối quan hệ tốt đẹp, chọn lựa một cách khôn ngoan "những người bạn tốt". Mẹ Mazzarello xác tín về tiềm năng, mà với nó, những người trẻ có thể trở thành nhân vật chính trong việc đào luyện bản thân, ngang qua việc giúp đỡ lẫn nhau trên hành trình này.
Cuối cùng, chứng từ cuộc sống được liên kết với tương lai của Hội dòng. Điều này được nói đến rất rõ từ một trang trong tiểu sử của Mẹ Mazzarello:
"Nếu điều Cha Bosco nói trở thành hiện thực, thì Hội dòng của chúng ta sẽ lan rộng khắp thế giới, chúng ta cũng sẽ đi xa đến tận nước Mỹ. Tuy nhiên, nếu chúng ta muốn tinh thần đó luôn được gìn giữ và điều tốt lành luôn được thực hiện, điều cần thiết là chúng ta - những người đầu tiên trong Hội dòng, không chỉ là người đạo đức, mà còn là tấm gương cho những người đến sau. Cầu mong những người đến sau thấy được tinh thần thực sự của Hội dòng tỏa sáng. Chúng ta phải sống, làm việc, nói năng theo cách mà những người đến sau có thể và phải nói: Các chị đầu tiên của chúng ta thật nhiệt thành làm sao! Rất tuân thủ!... Thật là một tinh thần khiêm tốn và khó nghèo!... Vâng phục thật!... Bằng cách này, noi gương chúng ta, họ sẽ có thể tiếp tục làm cho tinh thần thực sự của Hội dòng được sống giữa họ. Bởi vì, chị em phải biết rằng, khi các nữ tu gia tăng nhiều và thật nhiều, họ sẽ khó có thể có được sự nhiệt thành mà chúng ta có được khi chúng ta còn ít; khi các nữ tu gia tăng và hội dòng phát triển, chắc chắn tinh thần, sức mạnh sẽ gặp đau khổ; lòng nhiệt thành và nhiệt tình sẽ dần dần giảm sút. Cha Bosco đã nói như vậy, điều này đã xảy ra ở nhiều Hội dòng khác. Nhưng nếu chúng ta là những người đầu tiên bắt đầu buông thả, nếu chúng ta không yêu thương, nếu chúng ta không sống khiêm nhường và khó nghèo, nếu chúng ta không giữ thinh lặng, nếu chúng ta không sống kết hiệp với Chúa, sau đó những người khác sẽ làm gì?"558
Maria Domenica ý thức rằng, cùng với cộng đoàn tiên khởi, chị là "viên đá nền tảng" cho các thế hệ tương lai và do đó cần có một đời sống chứng tá luôn sống triệt để, có khả năng soi sáng, thu hút và nâng đỡ các thế hệ tương lai.
Chú thích
549 Đc Evangelii nuntiandi 41.
550 Đc Anschau Petri Eliane , L’accompagnamento della scelta vocazionale nell’epistolario di Santa Maria D. Mazzarello, trong Vojtáš Michal - Ruffinatto Piera (biên tập), Giovani e scelte di vita. Prospettive educative. Atti del Congresso Internazionale, Roma 20-23 settembre 2018, Vol. 1: Relazioni, Roma, LAS 2019, 299-321.
551 Testimonianza di Enrichetta Sorbone, trong Summarium 224.
552 Hồi sử III 154.
553 Tertulliano , Apologetico XXXIX, 7.
554 Francesco , Quale testimonianza per il cristiano. Meditazione mattutina nella Cappella della Domus Santae Marthae, martedì 6 maggio 2014, trong https://www.vatican.va/content/francesco/it/cotidie/2014/documents/papa-francesco-cotidie_20140506_testi- moniare-cristo.html (8 aprile 2022).
555 Lettera delle educande Eulalia e Maria Bosco a Don Bosco, trong Orme di vita, D 65, 167.
556 Hồi sử II 139-140.
557 Hồi sử II 140.
558 Maccono I 399-400.