29. Sự khôn ngoan và nghệ thuật quản trị
Eliane Anschau Petri
Với tư cách là nhà giáo dục và Đấng đồng sáng lập, trong sứ mệnh của mình, Maria Domenica Mazzarello đã nhận được những ân ban đặc biệt từ Thiên Chúa. Mẹ đã sử dụng chúng cách khôn ngoan vì lợi ích của Hội dòng và Giáo hội. Theo các nguồn tài liệu, đặc biệt là các lá thư và các tài liệu trong tiến trình phong thánh, chúng ta nhấn mạnh đến sự khôn ngoan biện phân các linh hồn và nghệ thuật quản trị của Mẹ.711
Sự khôn ngoan mà chúng ta đang đề cập đến là sự khôn ngoan trong Kinh Thánh, được nói đến trong sách Huấn ca: “Tất cả sự khôn ngoan đều phát xuất từ Đức Chúa và khôn ngoan vẫn ở với Người đến muôn đời […]. Chính Chúa đã tạo ra sự khôn ngoan và ban cho những ai yêu mến Người” (Hc1, 1; 10) ; đó cũng là sự khôn ngoan mà tông đồ Gia-cô-bê nói “đến từ trên cao”: “Đức khôn ngoan Chúa ban làm cho con người trở nên trước là thanh khiết, sau là hiếu hòa, khoan dung, mềm dẻo, đầy từ bi và sinh nhiều hoa thơm trái tốt, không thiên vị, cũng chẳng giả hình” (Gc 3, 17) . Chúng ta có thể chiêm ngưỡng sự khôn ngoan này một cách trọn vẹn nơi Đức Ki-tô và chính các thánh là những chứng nhân tốt nhất.
1. Ơn phân định các thần khí
Cha Giovanni Battista Lemoyne, người đã biết Mẹ rất nhiều trong cương vị là linh hướng của cộng đoàn, đã mô tả Mẹ là một “chuyên gia về thiêng liêng”.712 Mẹ có khả năng “nhìn thấy” tận trong cõi lòng “khiến tất cả các con cái của Mẹ cảm phục”.713 Đức Tổng Giám mục Cagliero khẳng định rằng ngài biết Mẹ “được ban cho thần khí nhìn xa trông rộng, với một cảm nhận thiêng liêng tinh tế và cao siêu, với ơn phân định và xem xét tâm hồn, đến mức có thể dự đoán được các khuynh hướng, những đấu tranh nội tâm và sự thành công hay thất bại của nhiều ơn gọi”.714 Chứng từ của Cha Cerruti cũng là một ví dụ: “Tôi biết có rất ít người có nhiều khả năng chỉ dẫn, nhất là về việc hướng dẫn thiêng liêng, nữ tu Maria Mazzarello Tôi Tớ Chúa cũng có khả năng này. Thánh nữ rất ít nói và khi nói không phải lúc nào cũng nói đúng ngữ pháp, nhưng là người có tinh thần thận trọng, phán đoán và chỉ dẫn thật hiếm ai có”.715 Khả năng phân định và đồng hành này chắc chắn là một ân ban từ Thiên Chúa, nhưng nó cũng là hoa trái của sự dễ dạy nội tâm trên hành trình trưởng thành. Sự biện phân là hồng ân của Chúa Thánh Thần, Đấng dạy chúng ta nhận ra những dấu hiệu mà Thiên Chúa biểu lộ, giúp phân biệt rõ ràng điều thật với điều giả, điều hão huyền với điều thực, lòng đạo đức đích thực với điều thần bí giả hiệu. Maria Domenica đã biết kết hợp não trạng thực tế của mình với khả năng biện phân hiếm có này. Mẹ có óc quan sát nhạy bén, xuất phát từ trực giác và sự khôn ngoan. Mẹ Caterina Daghero đã để lại một chứng từ về Mẹ Mazzarello liên quan đến ơn gọi của chính mình: “Tôi có thể nói về bản thân mình rằng khi tôi gia nhập Hội dòng với tất cả ý chí tự do của mình, ngay cả thời gian tập sinh trong ba tháng, tôi đã không biết điều gì đang dằn vặt trong tôi, khiến tôi tin rằng đời sống tu trì là không thể đối với mình và tôi có thể nói rằng Mẹ đã ngăn tôi lại. Mẹ Mazzarello đảm bảo với tôi rằng đây là ý Chúa và một ngày nào đó tôi sẽ hạnh phúc hơn những người khác. Tôi đi vào phòng thay đồ và khóc, nhớ lời Mẹ nói rằng nếu tôi vượt qua được sự dằn vặt đó tôi sẽ rất vui. Quả thực từ lúc đó, tôi không còn nghi ngờ gì về ơn gọi của mình nữa và tôi sống hài lòng với tình trạng của mình”.716
Khi đồng hành với mọi người và làm quen với họ một cách cá vị, Maria Domenica đã biết cách cảm nhận những đấu tranh nội tâm của họ và đồng hành với họ trên hành trình giải thoát bản thân. Về điều này, Angela Vallese khẳng định: “Khi vào đạo, tôi rất day dứt vì những đắn đo. Tôi đã xưng tội, nhưng tôi không thể rước lễ cho đến khi tôi nghỉ rước lễ từ lễ Phục sinh đến lể các Thánh. Maria Domenica đã cầu nguyện và cho tôi lời khuyên đến nỗi tôi đã bình phục hoàn toàn, dường như tôi đã nhấc được cả ngọn núi khỏi lưng”.717
2. Nghệ thuật quản trị
Nghệ thuật quản trị cũng được trích dẫn rất nhiều trong các nguồn tài liệu, nhất là trong các chứng tích của tiến trình phong thánh. Từ đó ta suy ra những nét hoạt động và quản trị tiêu biểu của Hội dòng, nhận thấy năng lượng cần được hài hòa với sự dịu dàng, lòng tốt cũng cần đến sự kiên định. “Mẹ khiến mình được yêu mến mà không vì nịnh nọt, tâng bốc và khiến mình được kính nể mà không vì gây áp bức hay hạ thấp”.718 Chị Ottavia Bussolino đảm bảo: “Mẹ thực thi [tại Mornese] một trật tự tối đa, nhưng không ai cảm thấy đó là do sức nặng của quyền lực: vì vị Tôi tớ Chúa điều hành một cách kiên quyết, ngay cả khi không nghiêm khắc; và vì các nữ tu sốt sắng thăng tiến nhân đức và nghiêng chiều theo ý Mẹ”.719 Trong những lần sửa sai, khi đã sẵn sàng và quyết tâm, “Mẹ bình tĩnh gọi những người hơi thô lỗ để khiển trách và chỉnh đốn lại”.720 Lời chứng của Nữ tu Enrichetta Sorbone cũng rất đặc biệt: “Mẹ được phú cho một chuẩn mực khác thường. Mẹ sở hữu ân ban về tình mẫu tử và món quà quản trị một cách đáng ngưỡng mộ. Thời quản trị của Mẹ là một giai đoạn đầy biến động, kiên quyết mà cũng đầy tình yêu thương. Mẹ đối xử với chúng tôi thẳng thắn như thế, nhưng Mẹ yêu chúng tôi như một người mẹ tu sĩ thực sự. Nơi Mẹ có một điều mà tôi không biết gọi nó là gì, đã lôi cuốn chúng tôi đến với lòng tốt, với bổn phận, sẵn sàng hy sinh, đến với Chúa Giê-su, với một sự dịu dàng nhất định. Mẹ nhìn thấy mọi thứ, thấy trước những điều tốt và xấu của tất cả các con cái của mình, luôn sẵn sàng chu cấp cả về vật chất và tinh thần, tùy theo nhu cầu và khả năng của mỗi người”.721
Maria Domenica sở hữu những phẩm chất của Bề trên được Cha Bosco nêu bật:
“…Họ [Các Bề trên] cần có tiêu chuẩn tốt để thử và phân định ơn gọi của các thiếu nữ trước khi nhận họ vào khấn; rằng họ sở hữu và thực hành triệt để những đức tính mà họ phải khắc sâu vào người thụ huấn của mình; rằng họ yêu thương tất cả các nữ tu không phân biệt ai như chị em của họ, như con cái của Đức Maria, như hiền thê của Đức Giê-su Ki-tô; nhưng với một đức ái kiên nhẫn và nhân hậu họ làm cho tâm hồn thêm kiên định, không dùng bạo lực để ngăn những lạm dụng và vi phạm Hiến luật; họ giữ tâm hồn vững vàng nhưng vẫn luôn thận trọng và kín đáo…”.722
Có thể tìm thấy sự tổng hợp nghệ thuật quản trị của Thánh nữ Maria Domenica Mazzarello liên quan đến sự phát triển của Hội dòng nơi lời của Đức Pi-ô XI:
“Thiếu nữ nông dân nhỏ bé, chất phác, nghèo khó, chỉ được học hành sơ sơ, đã sớm bộc lộ cái gọi là tài năng, một trong những tài năng lớn nhất: tài quản trị. Đây là một điều rất tuyệt vời: và Thánh nữ chứng tỏ rằng mình sở hữu nó và sở hữu nó đến mức mà một người như Thánh Gio-an Bosco, một người hiểu biết sâu sắc về con người, rất thông minh và thành thạo trong việc điều khiển con người và sự vật, ngay lập tức nhận ra ngay tài năng hiếm có và đáng giá này. Ai mà biết được bao nhiêu người sẽ nói: Cha Bosco đã từng nghĩ gì? Nhưng ngay cả sự lựa chọn cũng không thể tốt hơn; sự lựa chọn đó là kết quả của việc phát hiện ra tài năng đó; vì thế, cơ hội và kết quả của sự lựa chọn đã được chứng minh không chỉ bởi sự thành lập ổn định, an toàn của gia đình mới - Dòng Con Đức Mẹ Phù Hộ, mà còn bởi sự mở rộng và lan tỏa cách nhanh chóng, kỳ diệu của Hội dòng”.723
Sự khôn ngoan mà Maria Domenica được phú cho là điều Thiên Chúa ban cho những ai có tâm hồn đơn sơ và trong sạch, đó là sự khôn ngoan đã được tỏa sáng trong Cựu Ước, nơi các vua, nhất là nơi vua Sa-lô-môn, người đã xin Chúa ban cho ơn phân định trong việc xét xử, “một trái tim dễ dạy, để nó biết cách thực thi công lý cho những người dân của ngài và biết cách phân biệt điều thiện và điều ác” (1V 3, 9) . “Chúa thích lời cầu nguyện này và ban cho Vua sa-lô-môn một trái tim khôn ngoan và thông minh” (1V 3, 12) .
Phong cách sinh động và quản trị của Mẹ Mazzarello cũng khiến chúng ta liên tưởng đến phong cách lãnh đạo của Phao-lô trong việc hướng dẫn các cộng đoàn mà ngài thành lập. Ngài là một người đầy đam mê, một tâm hồn rực lửa hiến dâng không chút do dự cho một lý tưởng. “Ngài coi các cộng đoàn của mình là công việc của cuộc đời mình, là danh hiệu tốt nhất xác nhận cuộc đời ngài trước mặt Chúa, là dấu ấn của hoạt động tông đồ của ngài. Với tư cách là người sáng lập, ngài cảm thấy mình là cha đẻ của toàn bộ cộng đoàn; ngài cảm thấy tình yêu sâu sắc mà các giáo đoàn dành cho chính mình (x.2Cr 2, 4; 6, 11-13) ; số phận của các giáo đoàn làm ngài đau khổ (x.1Tx 2, 17; 2Cr 11, 28-29) ; cuộc khủng hoảng của giáo đoàn đã xúc phạm đến ngài (x. Gl 1, 6-9; 4, 16-20; 2Cr 1, 13-24) ; lòng trung thành của giáo đoàn là lý do để ngài vui mừng (x. Pl 4, 1) ; lời cầu nguyện của ngài không ngừng dành cho giáo đoàn, với niềm vui (x. Pl 1, 4) hoặc với mối quan tâm (x.1Tx 3, 10) . Ngài luôn khẳng định uy quyền và cảm nhận sâu sắc trách nhiệm trong tư cách người cha tông đồ (x.1Tx 11-12; Gl 4, 19) . Tình cảm của ngài đã quá lớn, trái tim của ngài rất bao la (x.2Cr 6, 11) , ngài có thể tuyên bố sẵn sàng hiến mạng sống mình ngay cả cho những người mà mình biết là không yêu mình lắm (x.2Cr 12, 15) . Ngài so sánh nhiệm vụ tông đồ của mình với việc sinh con trong đau đớn (x. Gl 4, 19-20) , với việc cho con bú (x. 1Cr 3, 1-3) , với bổn phận của người mẹ; những người theo đạo chính là con của ngài (x.1Cr 4, 14-16; 1Cr 6, 13; Gl 4, 19; Pl 2, 22; 1Tx 2, 7, 11) , được yêu riêng (x.2Cr 11, 1-3) . [...] Tuy nhiên, tình yêu và sự dịu dàng đã không khiến ngài từ bỏ quyền hành mà Đức Ki-tô đã ban cho ngài để xây dựng các Giáo hội của Người”.724
Kinh nghiệm của Maria Domenica Mazzarello trong việc đồng hành với các FMA, trong việc phát triển và mở rộng của Hội dòng cũng khiến chúng ta nghĩ đến những lời của thánh Phao-lô gửi tín hữu Cô-rin-tô: “Song những gì thế gian cho là điên dại, thì Thiên Chúa đã chọn để hạ nhục những kẻ khôn ngoan; những gì thế gian cho là yếu kém, thì Thiên Chúa đã chọn để hạ nhục những kẻ hùng mạnh; những gì thế gian cho là hèn mạt không đáng kể, là không có, thì Thiên Chúa đã chọn để hủy diệt những gì hiện có, hầu không một phàm nhân nào dám tự phụ trước mặt Người” (1Cr 1, 27-29).
Chú thích
711 Đc Anschau Petri, La santità di Maria Domenica Mazzarello 219-230.
712 Lemoyne, Suor Maria Mazzarello 25.
713 Testimonianza di Maria Viotti, trong Summarium 488.
714 Testimonianza di Giovanni Cagliero, trong Summarium 421.
715 Testimonianza di Francesco Cerruti, trong Summarium 279.
716 Testimonianza di Caterina Daghero, trong Summarium 410.
717 Testimonianza di Angela Vallese, trong Summarium 421.
718 Testimonianza di Enrichetta Sorbone, trong Summarium 279.
719 Testimonianza di Ottavia Bussolino, trong Summarium 74.
720 Testimonianza di Caterina Daghero, trong Summarium 317.
721 Testimonianza di Enrichetta Sorbone, trong Summarium 79.
722 Bosco Giovanni, Atteggiamenti e virtù della Figlia di Maria Ausiliatrice, 24/05/1886, trong Fonti Salesiane I 842.
723 Pio XI, Maria Domenica Mazzarello, eroina delle virtù. Le compiacenze divine nell’umiltà 481-482.
724 Bartolomé Juan J., Paolo di Tarso. Un’introduzione alla vita e all’opera dell’apostolo di Cristo, Roma, LAS 2009, 208-209.