30. Tương quan giữa cái cũ và cái mới
Maria Eugenia Arenas Gómez
Tông huấn hậu Thượng Hội đồng về Lời Chúa -Verbum Domini số 40, vạch rõ:
“Trong viễn tượng duy nhất tính của Kinh Thánh trong Đức Ki-tô, các nhà thần học cũng như các vị mục tử cần ý thức về các tương quan giữa Cựu Ước và Tân Ước. [...]Tuy nhiên, cần hiểu rằng khái niệm hoàn tất của Kinh Thánh thì phức tạp bởi mang ba chiều kích: một phương diện nền tảng là sự tiếp nối với Mạc khải Cựu Ước, một phương diện đứt đoạn và một phương diện hoàn tất và vượt quá. [...] Những nhận định trên biểu lộ tầm quan trọng không thể chối cãi của Cựu Ước đối với các Ki-tô hữu, đồng thời nêu bật tính độc đáo của việc đọc Kinh Thánh mang tính Ki-tô học”.725
Để hiểu mối quan hệ giữa hai Giao ước, cần phải tránh hai mối nguy hiểm. Đầu tiên là thuyết Marcion có xu hướng đặt Cựu Ước đối kháng với Tân Ước726 và do đó cho rằng không thể hiểu hai Giao ước như một thể thống nhất hữu cơ. Thứ hai là tương đối hóa Cựu ước, coi Cựu ước là không đủ, không đầy đủ, không hoàn hảo, bởi vì chỉ có Tân ước mới là hoàn hảo và dứt khoát.
Massimo Grilli đề xuất một cách đọc Kinh Thánh trong đối thoại , bằng cách này ta phải tìm kiếm một cấu trúc năng động, trong đó mỗi Giao ước tìm thấy ý nghĩa của nó trong mối liên hệ với nhau.727 Việc đọc trong đối thoại đòi hỏi sự nhận thức rằng Cựu Ước được thành toàn trong Tân Ước với tư cách là Cựu ước và là Thủ bản đầu tiên. Mỗi một Thủ bản trong hai Giao Ước đều làm chứng cụ thể về Thiên Chúa của Đức Giê-su Ki-tô.
Trong bối cảnh của việc đọc giữa cái cũ và mới này, tôi nhấn mạnh một số yếu tố trong cuộc đời của Maria Domenica Mazzarello, người có thể được so sánh với Kinh sư, người “đã trở thành môn đệ của vương quốc thiên đàng, người giống như một chủ nhà lấy những thứ mới và cũ từ kho tàng của mình” (Mt 13, 52) . Kinh sư là người có thẩm quyền giải thích Kinh Thánh cổ xưa khởi đi từ sự dạy dỗ có thẩm quyền của Chúa Giê-su, người ấy có một kho báu để tùy ý sử dụng, sự phong phú của kho báu được thể hiện ở mức độ mà cái mới và cái cũ cùng xuất hiện. Cái mới là chìa khóa để hiểu cái cổ xưa và trong mọi trường hợp, điều quan trọng là hai thực tại phải hài hòa và không cái nào bị hòa tan. Muốn vậy, cần phải biết lời hứa để hiểu sự ứng nghiệm, hơn thế nữa, cần biết sự ứng nghiệm để hiểu lời hứa: Không biết Đức Ki-tô là không hiểu Kinh Thánh! Chính Người đã vén mở cách hiểu Cựu Ước (x.2Cr 3, 14) . Có thể hiểu những điều cổ xưa bằng cách nhìn từ phía sau với con mắt hướng về phía trước, hướng tới sự mới mẻ của Chúa Giê-su.728
Mẹ Mazzarello, giống như người kinh sư, đã cố gắng vượt ra ngoài môi trường nhỏ bé và khép kín nơi Mẹ được sinh ra và sinh sống. Mặc dù đã sống trong một thế giới khá hạn chế về văn hóa, sư phạm và Giáo hội, nhưng Mẹ là một nhà giáo dục có một nền tảng tinh thần mạnh mẽ và người ta có thể nói, có cả sự đào tạo sư phạm. Tất cả những kinh nghiệm mà Mẹ sống đã giúp mẹ trở thành một nhà giáo và người hướng dẫn của một gia đình tu sĩ mới, nơi Mẹ đã tự thiết lập phương pháp giáo dục đặc nét của riêng mình.
Người phụ nữ nông dân khiêm tốn đến từ Mornese nhận thức được những hạn chế của mình, nhưng lại có một sức năng động đáng kinh ngạc; một con người có năng khiếu nhân bản và giàu tính sư phạm, nhạy cảm và mạch lạc, mở ra cho Thiên Chúa mà không tự hủy chính mình, nhưng tìm thấy chính mình trong sự tròn đầy của mình. “Như Alberto Caviglia nhận xét cách sâu sắc: nơi Mazzarello một nghịch lý thiêng liêng đã trở thành sự thật; rằng một thiếu nữ nông dân khiêm tốn không có kiến thức văn hóa, lại có một chỗ đứng trong lịch sử của Giáo hội vì tài năng vượt trội của mình, vì một công trình to lớn như vậy, vì việc xây dựng một truyền thống thiêng liêng nhằm nâng cao tâm hồn của người phụ nữ trong đời thường”.729
Ơn gọi giáo dục của Maria Domenica Mazzarello được thể hiện như một tiếng gọi của Thiên Chúa, một hồng ân của Chúa Thánh Thần dành cho Giáo hội được kéo dài trong Hội dòng Con Đức Mẹ Phù Hộ. Đồng thời, nó là một kế hoạch tự do, được sống trong sự phát triển toàn diện các năng khiếu của con người và là một lời đáp trả cụ thể và hiệu quả đối với các nhu cầu cụ thể cần được chấp nhận như một lời kêu gọi và một nỗ lực.730
Bối cảnh lịch sử mà Maria Domenica sống và làm việc là thời Phục hưng và thời của chủ nghĩa lãng mạn. Trong bối cảnh đó, nổi lên một khát vọng không thể kềm nén về sự thống nhất đất nước, truyền bá các tư tưởng và phong trào cách mạng với những hệ quả liên quan đến xã hội, con người, tôn giáo, các quá trình giáo dục. Trong môi trường đó, mọi điều mới lạ đều trở thành mối lo. Thực vậy, chủ nghĩa lãng mạn tái đánh giá tầm quan trọng của truyền thống như một nhu cầu xã hội và văn hóa, như một khuôn mẫu của cuộc sống. Tuy nhiên, những hạt giống về một cách thức tham gia mới vào bối cảnh xã hội đã được nhận thức rồi. Có thể thấy rõ điều này trong cuộc đời của giới trẻ và cả nơi Maria Mazzarello. Nhóm Nữ Tử Đức Mẹ Vô Nhiễm, được thành lập ở Mornese vào năm 1855, cho thấy những căng thẳng và rạn nứt do sự đối chọi giữa cái cũ và cái mới. Nhóm sẽ mất đi sự chặt chẽ và gắn kết vì việc lựa chọn “cái mới” của Maria Domenica và một số bạn bè của cô trong lĩnh vực giáo dục trẻ nữ. Tiếp đến là sự thay đổi trong lối sống dường như đối lập với lối sống truyền thống được hệ thống hóa trong quy định của Hiệp hội mà cô thuộc về.731
Mặc dù có rất nhiều điều phổ biến và những điều kiện ảnh hưởng trên linh đạo của Maria Domenica, nhưng cần lưu ý rằng phong cách tiếp cận thế giới các thanh thiếu nữ của Thánh nữ không lặp đi lặp lại một quá trình xảy ra trong một hoàn cảnh, nhưng Thánh nữ biết chuyển dịch tính duy nhất và luôn luôn mới mẻ của thông điệp Ki-tô giáo thành kinh nghiệm sống và thành những vấn nạn tuổi trẻ của thời đại và của bối cảnh thời đó. Sự mới lạ được nói tới chính là lắng nghe nhu cầu của các thanh thiếu nữ Mornese, mà vì họ, Maria Domenica được kêu gọi dấn thân mạnh mẽ và do đó, giống như người kinh sư, Thánh nữ biết cách rút ra những điều mới và cũ từ kho tàng kinh nghiệm của mình để đưa ra một lời đáp trả can đảm trước những thách đố của bối cảnh. Chính Thánh nữ là người quyết định thực hiện một kế hoạch sáng tạo cách nhanh nhẹn; không đợi người khác thúc đẩy, Thánh nữ thể hiện phong cách táo bạo đầy các yếu tố mới lạ và sự tươi mát nữ tính.
Trong cuộc sống của Thánh nữ, có rất nhiều những hoàn cảnh bất ngờ mời gọi Thánh nữ phân định, quyết định và lựa chọn những hướng đi mới và do đó, nó làm lớn lên nơi Thánh nữ sự mềm dẻo và sẵn sàng thay đổi. “Cái mới” đối với Thánh nữ là tiếng gọi của Thiên Chúa, như Đức Thánh Cha Phan-xi-cô khẳng định, cái mới là tìm cách “để nắm bắt những bất ngờ và thách thức mà Chúa Giê-su kêu gọi chúng ta ra khỏi giới hạn của sự tiện nghi của chúng ta, để ở với Người và với những người Người yêu thương”. Đây là một lời mời gọi “cởi mở với những điều mới lạ và nhất là cởi mở với những điều đầy ngạc nhiên của Thiên Chúa”.732
Với sự táo bạo và khả năng chấp nhận rủi ro, Maria Domenica đã tìm kiếm những câu trả lời thích hợp cho nhu cầu của giới trẻ. Dựa trên linh đạo của Frassinetti, phong cách giáo dục của Cha Bosco, của các Nữ tu Dòng Thánh Anna hay Capitanio, Maria Domenica đã hiện thực một phương pháp có nét đặc trưng riêng. Vì Maria Domenica có định hướng mới cho việc tông đồ của mình nên đã khuấy động sự hiểu nhầm của các thành viên trong nhóm Con Đức Mẹ Vô nhiễm và gây ra những lời chỉ trích nảy sinh giữa các bạn đồng nhóm: “[Những người lớn tuổi hơn] coi những điều mới lạ là sự lạm dụng trí óc tự lập, cũng như ước muốn gây chú ý của Thánh nữ để hơn người khác. [...] Họ nói rằng điều này không có trong quy định của nhóm”.733 Điều thực sự làm nên nét đặc trưng của Thánh nữ không phải là sự mới lạ, mà là nghệ thuật tổng hợp và kết hợp hài hòa các yếu tố.
Hơn nữa, thật thú vị khi quan sát rằng tinh thần của Maria Domenica Mazzarello được xác định là một thực tại mới, được gọi là “tinh thần Mornese” theo tên nơi xuất xứ của Thánh nữ và từ các FMA đầu tiên. Tinh thần này được giới thiệu như một “sự tổng hợp sáng tạo”, tức là sự đan xen hiệu quả giữa truyền thống và cái mới, giữa trung thực và sáng tạo, giữa việc lập kế hoạch và việc liên tục thích ứng với con người và hoàn cảnh không thể đoán trước. Đó chính là sự mới lạ đang nẩy mầm, ngay cả khi chúng ta không nhận ra nó (x. Is 43, 19). Người kinh sư, dưới ánh sáng của những gì mình biết và thấy, nhận ra Thiên Chúa và hành động của Người trong lịch sử và giúp những người khác cũng làm như vậy.
Truyền thống của những gì cổ xưa tồn tại thông qua những diễn giải mới. Sẽ là một sai lầm lớn nếu cứ bám víu vào truyền thống mà không cởi mở để diễn giải lịch sử một cách sáng tạo. Người ta không thể hiểu được lời hứa của Thiên Chúa nếu không phân biệt được việc nó ứng nghiệm ở đây và bây giờ như thế nào. Mối quan hệ giữa cái cũ và cái mới cách hài hòa, tương tác, liên tục, mới lạ này là một bảo đảm của tương lai. Đối thoại là một mối quan hệ cởi mở và năng động giữa (là) và lời (logo ) mà qua sự tương tác hỗ tương và tuần hoàn chúng bước vào một mối quan hệ.
Như Maria Esther Posada khẳng định: “Khi đào sâu mối liên hệ được thiết lập giữa Cha Bosco và Maria Domenica Mazzarello, việc khám phá ra trong cuộc đời và nhân cách của Thánh nữ, những mối quan hệ, những điểm tương đồng và những dấu hiệu báo trước của tinh thần Sa-lê-diêng là chưa đủ. Ơn gọi của Maria Mazzarello và phương pháp giáo dục của Thánh nữ được định hướng theo đường lối Sa-lê-diêng trước khi Thánh nữ gặp gỡ với Cha Bosco”.734 Định hướng này là lý do để Cha Bosco chọn nhà giáo dục trẻ đến từ Mornese để thực hiện kế hoạch đoàn sủng “mới” của mình. “Một chồi non thuần khiết và xum xuê do một người trồng trọt giỏi tìm thấy và ghép nó vào một gốc cây giống tương tự, có học thức và trưởng thành. Từ gốc rễ và nhựa cây đó, nó hút lấy sức mạnh và vẻ đẹp mới, trường tồn như những nhân đức được gieo xuống nay sinh hoa kết trái tràn đầy sức sống”.735
Mặc dù không có văn hóa nhưng Maria Domenica Mazzarello được phú cho sự khôn ngoan đích thực, có uy tín và sâu sắc, đến nỗi, bằng cách hấp thụ phương pháp giáo dục của Cha Bosco, Thánh nữ bắt đầu một truyền thống giáo dục Sa-lê-diêng nữ tính mới. Vào thời điểm đó, Mornese là ngôi nhà đào tạo xuất sắc, nơi rèn luyện các nhà giáo dục và nhà truyền giáo đầy cởi mở và táo bạo. Họ đắm mình trong một môi trường nơi đó họ học cách sống và thực hành “hệ thống dự phòng” của Cha Bosco, được Maria Domenica Mazzarello tiếp thu một cách hoàn toàn cá nhân và đầy sáng tạo, theo nhân cách nữ tính phong phú của Thánh nữ và nhu cầu thăng tiến toàn diện của phụ nữ. Khi Hội dòng mở rộng và phát triển, truyền thống đào luyện của thế hệ tiên khởi tiếp tục tạo thành một lý tưởng sống và một mô hình giáo dục hữu hiệu. Dẫu vẫn tuân theo các quy luật hội nhập văn hóa chính đáng, nhưng vẫn không làm suy yếu sứ mệnh tiên tri của mô hình giáo dục này.
Tóm lại, hình ảnh Kinh sư gợi lên hình ảnh các tác giả sách Phúc Âm, những người quan tâm đến việc lưu truyền sống động ký ức về Chúa Giê-su, được giải thích dưới ánh sáng của Cựu Ước và vì thế họ bảo vệ kho tàng Nước Trời với sự trung thành và sáng tạo. Đối với Dòng Con Đức Mẹ Phù Hộ, Mornese là nơi của ký ức và lời tiên tri: trở về cội nguồn không chỉ là đi lùi, mà còn là một sự đổi mới, khám phá lại cuộc sống và hoa trái mới trong ơn gọi và sứ vụ. Đức Thánh Cha Phan-xi-cô đã nhắc lại điều này trong thông điệp gửi cho các Tu nghị viên vào ngày 22 tháng 10 năm 2021, bằng cách sử dụng những hình ảnh gợi mở:
“Trung thành sáng tạo với đoàn sủng là điều luôn được đòi hỏi nơi các con, những người được thánh hiến, đây là lý do tại sao các con luôn phải trở về với đoàn sủng. Đoàn sủng có phải là một di tích? Không, đó là một thực tế sống, không phải là một di tích ướp. Nó là cuộc sống luôn sản sinh và luôn đi xa hơn nữa, đoàn sủng không phải là một bảo tàng. Vì vậy, trách nhiệm lớn lao của các con là cộng tác với sự sáng tạo của Chúa Thánh Thần, để tái nhìn lại đoàn sủng và đảm bảo rằng ngày hôm nay đoàn sủng ấy vẫn còn thể hiện sức sống của mình. Từ đoàn sủng này tuôn trào tính “trẻ trung” thực sự, bởi vì Thần Khí “làm cho mọi thứ trở nên mới mẻ” (x. Kn21, 5) . Và chúng ta thấy những tu sĩ cao niên, họ xem có vẻ trẻ trung hơn - giống như rượu ngon - được sức mạnh của Chúa Thánh Thần trợ giúp họ tìm ra những biểu hiện mới của cùng một hồng ân là đoàn sủng”.736
Chú thích
725 Verbum Domini 40-41.
726 Đc Verbum Domini 40.
727 Đc Grilli Massimo, Quale rapporto tra i due Testamenti? Riflessione critica sui modelli ermeneutici classici concernenti l’unità delle Scritture, Bologna, EDB 2007, 191-198.
728 Đc Fausti Silvano, Una comunità legge il Vangelo di Matteo, Bologna, EDB 1998, 279-280.
729 Caviglia Alberto, Beata Maria Mazzarello, Torino, SEI 1938, 29.
730 Đc Cavaglià Piera, Il carisma educativo di S. Maria D. Mazzarello, trong Posada Maria Esther (biên tập), Attuale perché vera, Contributi su S. Maria Domenica Mazzarello, Roma, LAS 1987, 126-127.
731 Đc Cavaglià Piera , Tradizione e innovazione nell’eredità educativa di Maria Mazzarello, trong Cavaglià Piera - Del Core Pina (biên tập), Un progetto di vita per l’educazione della donna. Contributi sull’identità educativa delle Figlie di Maria Ausiliatrice, Roma, LAS 1994, 127-129.
732 Papa Francesco, Udienza generale del 19 dicembre 2018, trong https://www.vatican. va/content/francesco/it/audiences/2018/documents/papa-francesco_20181219_udien- za-generale.html (25.05.2022).
733 Hồi sử I 136; Đc Cavaglià Piera, Maria Domenica Mazzarello educatrice. Un lungo cammino di riscoperta, trong Rufinatto Piera - Séïde Martha (biên tập), L’arte di educare nello stile nel sistema preventivo. Approfondimenti e prospettive, Roma, LAS 2008, 184.
734 Posada Maria Esther, Significato della “Validissima Cooperatio” di S. Maria Domenica Mazzarello alla fondazione dell’Istituto delle Figlie di Maria Ausiliatrice, trong Cùng một tác giả, Attuale perché vera. Contributi su S. Maria Domenica Mazzarello, Roma, LAS 1987, 58.
735 Caviglia Alberto, S. Maria Domenica Mazzarello, Torino, Istituto FMA 1951, 3.
736 Papa Francesco, Discorso di Papa Francesco nella sua visita alle capitolari in Casa Generalizia (22 ottobre 2021), trong Istituto Figlie di Maria Ausiliatrice, Con Maria essere “presenza” che genera vita. Atti del Capitolo Generale XXIV, Roma, Istituto FMA 2021, 132.