Chương 4 - Sự tiếp nhận Kinh Thánh của Thánh nữ Maria Mazzarello

Eliane ANSCHAU PETRI*

Maria Domenica Mazzarello không có may mắn cầm được cuốn Kinh Thánh trong tay để có thể học hỏi, đào sâu và suy niệm Lời Chúa. Mazzarello cũng không tham gia khóa học nào về Kinh Thánh hay thần học, không nhận được một sự đào tạo có hệ thống nào về Lời Chúa. Tuy nhiên, chúng ta có thể nói một cách đúng đắn rằng cuộc đời của Thánh nữ là một Phúc Âm sống động. Vậy, Maria Domenica đã đón nhận Lời Chúa như thế nào? Qua những trung gian nào?

Maria Domenica đã đón nhận Lời Chúa qua truyền thống văn hóa, gia đình, phụng vụ, kinh nguyện, giáo lý, bài giảng, v.v…

1. Giáo lý - bài giảng - phụng vụ - hoạt cảnh

Nơi Maria Domenica, ước muốn được biết Thiên Chúa, muốn làm cho Người được nhận biết và yêu mến trải dài suốt cuộc đời Thánh nữ.144 Vì được ước muốn này thúc đẩy nên từ khi còn là một trẻ nhỏ, Maria đã nỗ lực học giáo lý với đầy kỳ vọng. Giáo lý là “niềm vui” của Maria145 và nhờ giáo lý, Maria Domenica hưởng nếm và vun trồng dài hơn sự kết hợp với Chúa. Maria còn chuyên tâm suy niệm và hấp thụ Lời Người bằng cách đưa Lời ấy vào cuộc sống cụ thể hàng ngày.146

Việc dạy giáo lý là một phần trong kế hoạch canh tân thiêng liêng của giáo xứ Mornese, cách riêng qua sự hiện diện và đóng góp của Cha Pestarino. Trong sự nhất trí với Giám mục của mình, Cha Pestarino tin rằng việc dạy giáo lý chính là phương thuốc đầu tiên và hiệu quả nhất cho những tệ nạn của thời đại, đồng thời cũng là phương thức tiên liệu nhằm đào tạo những người nam nữ trưởng thành hơn trong đời sống đạo và đời.147 Là một người thông hiểu người trẻ, Cha Pestarino đã rất sáng tạo trong việc truyền đạt đức tin. Ngài không chỉ sử dụng phương thức truyền đạt bằng lời theo kiểu hỏi - thưa truyền thống, mà còn sử dụng các bài giảng kiểu đối thoại và các hoạt cảnh thánh là những hình thức truyền thông hiệu quả trong lịch sử dạy giáo lý từ thời Trung cổ.

Sách Giáo lý được sử dụng trong Giáo phận Acqui vào thời của Maria Domenica Mazzarello là ấn bản của Đức Cha Sappa, Giám mục Acqui.148 Đây là một nền giáo lý vững chắc và phong phú, xét theo quan điểm thần học và luân lý, bao gồm các câu hỏi - thưa. Tuy nhiên, các quy chiếu cụ thể về Kinh Thánh rất thoáng. Điều này cho thấy đức tin của Công đồng Trento có độ chính xác về giáo điều và niềm tự hào về một “dòng nước trong vắt của đức tin cao độ”.149

Thánh nữ Mazzarello được đào luyện từ một nền tảng giáo lý vững chắc. Khi trưởng thành, Mẹ luôn nhắc nhở các nữ tu Con Đức Mẹ Phù Hộ về khoa giáo lý: “Mẹ đã muốn các thỉnh sinh và nữ tu được đào tạo về khoa giáo lý – nữ tu Enrichetta Sorbone khẳng định - để chính họ có thể để trở thành những giáo viên tốt giữa cộng đồng dân Chúa. Lúc Mẹ hấp hối trên giường bệnh, tôi đã nghe Mẹ mạnh mẽ khuyên các Bề trên cố gắng đào tạo những giáo lý viên giỏi và đừng bằng lòng với việc dạy giáo lý được thực hiện bằng vài ví dụ và giai thoại, nhưng phải làm sao để giáo lý góp phần làm thấm nhuần những chân lý đức tin và các nghĩa vụ của đạo đức Ki-tô giáo nơi con người”.150

Liên hệ mật thiết với giáo lý là phụng vụ, một địa điểm ưu việt của Lời Chúa như tông huấn Verbum Domini khẳng định.151 Thật vậy, trong phụng vụ, Lời Chúa được cử hành như một Lời hiện thực và sống động. Dù phải hy sinh bất cứ điều gì, Maria Domenica đều tham gia cách tích cực và rất nhiệt thành vào Hy tế Thánh Thể mỗi ngày. Trong một thời kỳ mà dân chúng chỉ được mời “nghe Thánh Lễ”,152 Maria Domenica đã sống một linh đạo được sinh động bởi Thánh Thể. Đối với Thánh nữ, tham dự Thánh Lễ hàng ngày không chỉ là bổn phận của một Ki-tô hữu tốt, mà còn là một lựa chọn chi phối và làm cho cuộc sống tràn đầy ý nghĩa, niềm vui và hoa trái. Khi sống trong trang trại ở Valponasca - cách làng một giờ đi bộ - Thánh nữ đi dự Thánh Lễ mỗi sáng, dù thời tiết xấu, dù sợ bóng tối và hành trình mệt nhọc mỗi ngày. Lớn lên trong một môi trường và trong một thời đại được đánh dấu bằng “lòng sùng kính Thánh Thể” sốt sắng, với sự sôi sục của những việc sùng kính riêng tư, gần như làm phương hại đến ý nghĩa thực sự của phụng vụ, Maria Domenica đã sống một hành trình thực sự được Thánh Thể soi dẫn. Trong tiến trình trưởng thành của Thánh nữ, “lòng sùng kính Thánh Thể” mang vai trò thống nhất, từ đó Thánh nữ kín múc cách thức hiện hữu và giáo dục, đến nỗi có thể coi linh đạo của Thánh nữ như một linh đạo giáo dục được đánh dấu bởi chiều kích Thánh Thể mạnh mẽ. “Rõ ràng là đời sống của Thánh nữ không được nuôi dưỡng bằng nhiều cử hành phụng vụ, nhưng bằng việc Hiệp lễ, bằng Thánh Lễ và chầu Thánh Thể”.153

Ngoài ra, không thể bỏ qua những thực hành đạo đức khác được Maria Domenica sống như một kênh để tiếp cận với Lời Chúa: những kinh nguyện của người Ki-tô hữu tốt lành, việc dọn mình chết lành, các giờ kinh và những việc đạo đức khác kính Đức Mẹ (Kinh Truyền Tin, chuỗi Mân Côi, bảy sự thương khó và bảy niềm vui mừng của Đức Mẹ), tất cả đều được thấm nhuần bởi Lời Chúa. Qua những thực hành đạo đức này, người Ki-tô hữu cùng với Đức Maria sống lại những mầu nhiệm của cuộc đời Đức Ki-tô và củng cố tình yêu đích thực đối với mầu nhiệm Nhập thể.154 Chúng ta có thể hiểu được rằng ngay cả tĩnh tâm năm - một thời điểm sống cảm nghiệm mạnh mẽ về Thiên Chúa, “một cơ hội để thắp lên và khơi lại ngọn lửa” của tình yêu Thiên Chúa (Thư số 27,8) - cũng bắt nguồn và thấm nhuần Lời Chúa. Thời đại của Maria Dominica được đánh dấu bởi việc thực hành sôi nổi các việc đạo đức: Tuần Tam nhật, Cửu nhật, việc rước kiệu, một lòng đạo bình dân quá tải, nhưng không phải là không liên quan đến Lời Chúa. Khi xem các lá thư của Mẹ Mazzarello, ta có thể thấy rằng Mẹ đề xuất cho người đối thoại với Mẹ một hành trình cơ bản, không nặng nề những thực hành sùng kính lâu giờ và phức tạp, nhưng điều độ và được thúc đẩy bởi một tinh thần cầu nguyện sâu sắc.155

Các Bài giảng là một kênh khác để đào luyện đức tin Ki-tô giáo cho dân chúng. “Việc giảng lễ có nhiệm vụ cổ võ sự hiểu biết đầy đủ và hiệu quả hơn về Lời Chúa trong đời sống của các tín hữu và đóng góp vào việc hiện thực hóa sứ điệp Kinh Thánh”.156 Về điều này, Cha Pestarino đã đóng góp đáng kể cho Mornese: ngay lập tức ngài cống hiến các bài giảng lễ dễ hiểu, đơn sơ, hấp dẫn, hào hứng, đi kèm với gương sống. Ngài chuẩn bị cho việc rao giảng bằng học hỏi, cầu nguyện và suy tư nghiêm túc.157 Ngài giảng trong các tuần tam nhật, cửu nhật, Mùa Chay và những bài phát biểu vào các dịp khác nhau; ngoài ra, ngài thực hiện những buổi giảng lễ mang tính đối thoại với cha sở, v.v… Trong mọi sự, ngài đều thực hành lời căn dặn của người thầy Frassinetti của mình: “Lời giảng của con, dù đơn giản đến đâu, cũng phải đầy khôn ngoan, chắc chắn, ngọt ngào, hướng thượng. Vì vậy, trước khi giảng, con hãy suy nghĩ kỹ điều mình phải nói, tìm những lý lẽ hữu hiệu nhất để thuyết phục, những luận điểm xác đáng nhất để lay động trái tim những người sẽ nghe con”.158

Lời Chúa luôn mang lại những hiệu quả và hoa trái tốt lành. Hoa trái rõ ràng nhất tại Mornese là sự đổi mới của cộng đoàn Ki-tô hữu. Điều này được thể hiện rõ qua lời của Đức Giám mục Acqui trong một chuyến viếng thăm mục vụ của ngài: “Mornese là khu vườn của giáo xứ tôi”.159

Khi được lớn lên trong môi trường giáo xứ này, cũng như sau này, khi Mẹ hướng dẫn cộng đoàn tiên khởi Mornese, Mẹ luôn lưu giữ trong tim các bài giảng: “Vị Tôi Tớ Chúa – nữ tu Maria Gen-ta làm chứng về Mẹ trong quá trình phong thánh: Maria Domenica rất háo hức lắng nghe Lời Chúa. Mẹ lo liệu sao cho luôn có các bài giảng cho chúng tôi và cho các học sinh lưu xá. Mẹ khuyên chúng tôi luôn chú tâm lắng nghe bài giảng; rồi trong giờ giải trí, Mẹ hỏi chúng tôi những ý nghĩ về bài giảng và giúp chúng tôi thêm yêu mến cũng như gợi lên cho chúng tôi cách thực hành”.160 Nữ tu Enrichetta Sorbone khẳng định “Mẹ rất khao khát Lời Chúa, Mẹ lưu giữ trong lòng, trân quý như kho tàng. Khi có cơ hội, Mẹ lan tỏa Lời cho ai ở gần Mẹ”.161 Khi nói “Mẹ Mazzarello rất háo hức nghe Lời Chúa”, ta cần hiểu là những lời giảng lễ nói chung, chứ không nhất thiết là Lời Chúa như ta hiểu ngày nay.

Cũng không thể quên một kênh khác của Lời Chúa hữu ích cho sự phát triển văn hóa của dân làng trong kinh nghiệm mục vụ của Cha Pestarino: là các hoạt cảnh. Kinh nghiệm đầu tiên về hoạt cảnh được thực hiện từ năm 1851 với phần trình bày mang tựa đề: Người chăn chiên Gelindo hoặc Biến cố Giáng sinh của Đức Giê-su Ki-tô và vụ thảm sát các hài nhi vô tội (vở kịch thánh gồm bốn màn). Phần trình diễn này được lặp lại 13 lần tại Mornese. Hai năm sau, chính xác là vào lễ Phục sinh năm 1853, Bi kịch về Cuộc Khổ nạn của Chúa chúng ta được dàn dựng.162 Người dân trong làng thực sự được cuốn hút bởi các phần trình diễn mang nét Kinh Thánh này. Đây thực sự là một trong những kênh để kín múc Lời Chúa.

2. Gia đình

Ngoài sự ảnh hưởng của nền đào luyện tại giáo xứ và từ các sách giáo lý, còn phải kể đến vai trò của môi trường gia đình. Thật vậy, các giá trị tiếp thu được thông qua việc học giáo lý có hệ thống được tổng hợp và hấp thụ tại gia đình. Lời Chúa được loan báo trong các bài giáo lý, phụng vụ, bài giảng, các buổi trình diễn dần dần định hình sự hiện hữu của Maria Domenica, đến độ sau này, người ta sẽ nói về Thánh nữ như “một người nữ mất hút trong Thiên Chúa”;163 “một người nữ tỏ lộ về Thiên Chúa”.164

Từ cha mẹ của mình, những Ki-tô hữu tuyệt vời và hoàn toàn tận tụy với việc giáo dục Ki-tô giáo cho con cái, Maria Domenica đã học cách sống đời thường trước sự hiện diện của Chúa như một “phụng vụ đời sống”, như một “bài giáo lý liên lỉ” - một kiểu giáo lý đơn giản, đời thường, tự phát, thức thời.165 Câu hỏi của Maria: “Chúa làm gì trước khi tạo thành vũ trụ?” và câu trả lời của người cha: “Thiên Chúa chiêm ngưỡng chính mình, Ngài yêu chính mình, Ngài tôn thờ chính mình”,166 cho thấy sự hấp thụ sống động của một nền tảng giáo lý thấm nhuần Lời Chúa, không xa rời đời sống của tín hữu. Lời Chúa được học thuộc lòng, nhưng trên hết là được thấm nhập vào đời sống.

3. Các sách thiêng liêng

Các kênh ưu việt để tiếp nhận Lời Chúa đối với Maria Domenica Mazzarello là các sách thiêng liêng. Khi còn trong Hội Con Đức Mẹ Vô Nhiễm, Thánh nữ đã có một nền đào luyện vững chắc về nhân bản và Ki-tô giáo thông qua việc đọc các tác phẩm góp phần vào hành trình trưởng thành Ki-tô giáo của Thánh nữ. Sau đó, trong hành trình của một người Con Đức Mẹ Phù Hộ, các tác phẩm khác được thêm vào. Trong Hiến luật của FMA nói đến các sách thiêng liêng nên được đề xuất cho các FMA như sau: “Trong một khắc dành cho việc đọc sách thiêng liêng nên dùng các sách được Bề trên chỉ định. Các sách được khuyến khích hơn hết là cuốn Gương Chúa Giê-su , Người nữ đan sĩ thánh thiện và việc thực hành lòng yêu mến Đức Giê-su Ki-tô của Thánh Tiến sĩ An-phong-sô, cuốn Filotea của Thánh Phan-xi-cô Sa-lê phù hợp với người trẻ, cuốn Thực hành sự trọn lành và cuốn Hạnh các thánh nam nữ, là những sách cống hiến một nền giáo dục cho các lứa tuổi còn non trẻ”.167

Sẽ rất đáng quý nếu nghiên cứu sâu hơn về hiệu quả của những sách thiêng liêng này trong đời sống và các lá thư của Mẹ Mazzarello. Ferdinando Maccono đã có một trực giác ý nghĩa theo hướng này và ngài đã mở ra một lối đường. Ngài đã sưu tập mười lăm bức thư của Mẹ Mazzarello, phân tích sự hiện diện của Lời Chúa và của quyển Gương Đức Ki-tô nơi năm thư trong số này. Maccono viết trong thư gửi cho FMA khi giới thiệu tập sách thu gom mười lăm lá thư như sau:

“Từ khi còn trẻ, Maria đã chăm chú và háo hức lắng nghe lời Chúa trong Nhà thờ, ngoài ra Thánh nữ còn đọc những sách tốt, cụ thể là quyển Gương Đức Ki-tô và những tập sách nhỏ về đạo đức rất phổ biến của thánh An-phong-sô Li-gô-ri. Là người có trí nhớ lâu, Thánh nữ đã làm phong phú thêm trí thông minh của mình bằng những chân lý tôn giáo, sâu sắc và thực tế; đồng thời với sự chuyên cần suy ngẫm, Thánh nữ đã hình thành và củng cố ý chí của mình theo ý hướng tốt. Vì vậy, Thánh nữ không chỉ dạy với các ví dụ lấy từ những gì người khác đã viết, mà hơn thế nữa, ngài còn dạy bằng những lời lẽ sống động và hiệu quả, trước là cho các thiếu nữ thuộc lớp bình dân, sau là cho các nữ tu. Rồi khi các FMA đi xa, Thánh nữ nỗ lực viết xuống như ngài biết và có thể, để gửi cho họ những lời khuyên và lời nhắc nhở. Khi đọc các lá thư này, ta có thấy phản phất tư tưởng của quyển Gương Đức Ki-tô và Kinh Thánh. Vì vậy, để chứng minh điều đó, tôi đã làm phong phú thêm năm lá thư đầu tiên với các điểm quy chiếu đến Kinh Thánh và cuốn Gương Đức Ki-tô. Điều này không khó để thực hiện với khoảng mười lá thư còn lại cho những ai muốn khám phá”.168

-      Gương Đức Ki-tô (Imitazione di Cristo)

Sách Gương Đức Ki-tô169 là tác phẩm kinh điển của Linh đạo Ki-tô giáo được đề xuất cho các FMA như một sách thiêng liêng. Sau sách Tin Mừng, xét về bản chất thiêng liêng, tác phẩm này là một trong những cuốn gần với Kinh Thánh nhất. Theo một số học giả “không có lời nhân loại nào gần với Lời của Thiên Chúa như cuốn Gương Đức Ki-tô, từ mối tương quan gắn bó này sách giúp đưa đến một niềm xác tín mạnh mẽ”.170 Cuốn sách nhỏ này là một trong những sách được đọc nhiều nhất sau quyển Tin Mừng, được xem là cẩm nang đào tạo đạo giáo vững chắc cho nhiều thế hệ Ki-tô hữu trên thế giới, cũng như đã góp phần tạo nên bao thế hệ thánh nhân.

Cách thức tác giả trưng dẫn Sách Thánh rất thú vị và ý nghĩa, nhưng cũng có giới hạn: các câu Kinh Thánh trong các sách khôn ngoan của Cựu Ước và Tân Ước chiếm ưu thế; các Phúc Âm - nhất là Tin mừng theo thánh Mát-thêu, Lu-ca và Gio-an liên tục được nhắc đến, nhằm cổ võ cho học thuyết khổ hạnh Ki-tô giáo của sách.

Về cơ bản, quyển Gương Đức Ki-tô vẫn là một ấn phẩm được gợi hứng bởi Lời Chúa, mà từ đó Maria Domenica và các FMA đầu tiên chắc chắn đã tìm thấy nguồn nuôi dưỡng cho đời sống thiêng liêng của mình. Trong cuốn tiểu sử viết về Mẹ Mazzarello, Ferdinando Maccono nói rằng: “trong những khoảng thời gian nghỉ ngơi ngắn ngủi, Maria Domenica đã khéo léo lách ra khỏi cuộc trò chuyện của những người “rỗi việc” để tự do cầu nguyện hoặc đọc một số sách đạo đức mà cô luôn chủ ý mang theo bên mình: chủ yếu là các quyển như Những câu châm ngôn vĩnh cửu hayThực hành lòng yêu mến Đức Giê-su Ki-tô của thánh An-phong-sô, hoặc quyển Nhật ký Thiêng liêng hay Gương Đức Ki-tô”.171

-      Thực hành sự trọn lành của Alfonso Rodriguez (Esercizio di perfezione)

Thực hành sự trọn lành và các nhân đức Ki-tô giáo của Alfonso Rodriguez172 là tác phẩm được Cha Bosco chỉ định là sách thiêng liêng cho các FMA.173 Đây là sách thiêng liêng cổ điển viết về sự khổ chế dành cho các nam nữ tu sĩ. Nhìn qua mục lục của tác phẩm, ta cũng có thể nhận ra ngay rằng sách thấm nhuần Lời Chúa. Các chủ đề khác nhau được đề cập trong tác phẩm như: sự trọn lành Ki-tô giáo, ý ngay lành, đức ái huynh đệ, đời cầu nguyện, sự hiện diện của Chúa, duyệt xét lương tâm, thuận theo Thánh ý. Các chủ đề được trình bày trong tác phẩm đều đặt nền và được soi sáng phần lớn từ Lời Chúa.

-      Dẫn vào đời sống đạo đức (Filotea) của thánh Phan-xi-cô Sa-lê

Một nguồn khác mà từ đó Maria Domenica đã tiếp nhận Lời Chúa là tác phẩm Filotea (Dẫn vào đời sống đạo đức) của Thánh Phan-xi-cô Sa-lê. Thánh Phan-xi-cô nghiên cứu, yêu mến, cầu nguyện với Lời Chúa trực tiếp từ các bản văn Kinh Thánh tiếng La-tinh và Hy Lạp,  ngài cũng biết đôi chút tiếng Do Thái. Các tác phẩm của ngài được tô điểm bằng nhiều trích dẫn trong Kinh Thánh. Các học giả nói rằng có thể tái hiện lại một phần đáng kể của sách Kinh Thánh bằng cách tập hợp các trích dẫn được tìm thấy trong các tác phẩm của thánh nhân. Ngài thuộc lòng những văn bản quan trọng nhất và trích dẫn chúng một cách dễ dàng.174 Nói chung trong các tác phẩm của ngài không có các phần bình luận hay giải thích, nhưng ngài thường sử dụng và dựa vào thẩm quyền các văn bản Kinh Thánh để minh họa, hoặc chứng minh cho quan điểm của ngài.

Quyển Filotea cũng thấm nhuần Kinh Thánh. Trong sách, những hình ảnh và trích dẫn Kinh Thánh xuất hiện khoảng 310 lần. Nhờ việc đọc và suy niệm tác phẩm này, Maria Domenica đã rèn luyện bản thân ngày càng trở nên “bạn của Chúa” (như nghĩa của từ Filotea). Trong cuộc phiêu lưu nên thánh tuyệt vời, Maria Domenica và cộng đoàn tiên khởi Mornese cũng đã học được từ phương pháp sư phạm thiêng liêng của thánh Phan-xi-cô Sa-lê cách lắng nghe và suy niệm Lời Chúa một cách hiệu quả và cụ thể: “Dù nghe Lời Chúa qua các cuộc trò chuyện thân tình với những người bạn tâm linh của con, hay trong một buổi giảng thuyết long trọng, con đều phải luôn lắng nghe với sự chú tâm và lòng kính trọng. Hãy làm trổ sinh hoa trái từ đó: đừng để Lời rơi xuống đất, nhưng hãy đón Lời vào lòng con như một dầu thơm quý giá. Hãy học gương Đức Trinh Nữ Rất Thánh, người đã cẩn thận lưu giữ trong lòng tất cả những lời ca ngợi dành cho Con của Mẹ. Hãy nhớ rằng Chúa của chúng ta đón nhận những lời chúng ta thưa cùng Người trong kinh nguyện theo mức độ chúng ta đón nhận lời Người nói với chúng ta khi rao giảng”.175

Chúng ta cũng có thể nghĩ được rằng khi đọc tác phẩm này, Maria Domenica và cộng đoàn tiên khởi đã học được một phương pháp suy niệm: suy niệm để được lắp đầy bởi Đức Ki-tô. Trong phần thứ hai của quyển Filotea, thánh Phan-xi-cô Sa-lê mô tả sự cần thiết của việc cầu nguyện và trên hết khuyến khích cầu nguyện bằng tâm trí “là điều giúp con tim suy niệm về cuộc đời và cuộc khổ nạn của Chúa chúng ta: nếu con thường chiêm ngắm Người trong suy niệm, trái tim và tâm hồn con sẽ tràn đầy Người; nếu con xem xét cách hành động của Người, con sẽ lấy hành động của Người làm hình mẫu cho hành động của con [...]. Nếu chúng ta theo sát Đấng Cứu Thế trong thực hành suy niệm: bằng cách quan sát lời nói, hành động và tâm tình của Người, với sự giúp đỡ của Người, chúng ta sẽ học được cách nói, hành động và ước muốn như Người”.176 Maria Domenica dường như cũng bày tỏ ý tưởng này với lời khuyến khích: “Với sự khiêm tốn và cầu nguyện, chúng ta sẽ giữ được Chúa ở gần chúng ta và khi Chúa ở cùng chúng ta thì mọi sự đều ổn” (Thư số 42,3).

-      Các ấn phẩm của thánh An-phong-sô Ma-ri-a Li-gô-ri

Linh đạo của Maria Domenica cũng nhận được sự ảnh hưởng từ thánh An-phong-sô Maria Li-gô-ri, cách trực tiếp qua việc đọc và suy niệm các tác phẩm như cuốn Thực hành lòng yêu mến Chúa Giê-su (La pratica di amare Gesù) được Maria Domenica và cộng đoàn đầu tiên của Mornese đọc và suy niệm; cũng như cách gián tiếp qua các tác phẩm của Frassinetti vốn là những tác phẩm kín múc từ nền linh đạo và mục vụ “đầy nhân lành” của Thánh An-phong-sô. Từ các nguồn tường thuật, chúng ta biết rằng tác phẩm này đã được Maria Domenica đọc thời thiếu nữ khi làm việc đồng áng. Trong những lúc nghỉ, Maria tranh thủ đọc sách này;177 ngoài ra, các Con Đức Mẹ Vô nhiễm cũng đọc sách này cho các Bà mẹ Công giáo trong các cuộc họp của họ.178

Quyển Thực hành lòng yêu mến Chúa Giê-su cho thấy sự tập trung cao độ các trích dẫn từ nhiều tác giả Ki-tô giáo, trong đó có cả các tác giả Kinh Thánh, đặc biệt là Phao-lô. Từ việc phân tích các tác phẩm viết về khổ chế của thánh An-phong-sô Li-gô-ri và từ các nghiên cứu được thực hiện trên các tác phẩm này, cho thấy như Sơ Maria Esther Posada đã chứng minh, sự trọn lành của đời sống Ki-tô hữu hệ tại ở việc qui hướng tất cả hiện hữu về tình yêu. Cấu trúc và nội dung Kinh Thánh - thần học của tác phẩm Thực hành lòng yêu mến Đức Giê-su Ki-tô chứng tỏ một sự tóm kết mang phong cách của thánh An-phong-sô vốn đặt nền trên Bài ca đức ái của Thánh Phao-lô (trong 1Cr.13).179 Đã từng đọc, suy ngẫm, thấm nhuần tác phẩm này, Maria Domenica đã chứng tỏ tính trung tâm của tình yêu dành cho Chúa Giê-su trong sáu mươi tám lá thư của mình, nhưng trên hết qua chính sự hiện diện của Thánh nữ như một sự thực hành đích thực của lòng yêu mến Đức Giê-su Ki-tô. Chính Thánh nữ cũng trở thành một “tác phẩm hữu ích” được viết bằng đời sống và sứ mệnh.180

Quyển Những câu châm ngôn vĩnh cửu (Le massime eterne) do thánh An-phong-sô viết được Maria Domenica suy ngẫm và đề xuất cho các thiếu nữ.181 Sách giúp người tín hữu nói chuyện với Thiên Chúa, kiện cường mối tương quan cá vị với Người, nhất là trong những lúc đau khổ và thử thách. Thông qua tác phẩm này, Maria Domenica đã trau dồi một phương pháp suy niệm. Thật vậy, tập sách đề xuất những bài suy niệm mỗi ngày trong tuần về các chủ đề: cùng đích của con người; tầm quan trọng của cùng đích sống; tội trọng; sự chết; phán xét chung; hỏa ngục; tính vĩnh cửu của hình phạt. Tất cả những suy tư này đều được đặt trên nền tảng Lời Chúa.

-      Những tác phẩm thiêng liêng của Giuseppe Frassinetti

Gần với thời đại của Maria Domenica Mazzarello hơn là sự tiếp nhận Kinh Thánh từ nền linh đạo của Giuseppe Frassinetti. Thật vậy, nguồn ưu tiên của thần học thiêng liêng và luân lý của Frassinetti là Kinh Thánh. Chính Frassinetti khẳng định: “Thiên Chúa vượt xa loài người bao nhiêu thì Kinh Thánh của Thiên Chúa vượt xa các tác phẩm của loài người bấy nhiêu”.182 Do đó, ngài muốn Kinh Thánh được cầm trong tay với một “cảm thức tôn kính sâu xa” và được thưởng thức trong tất cả sự vĩ đại và vẻ đẹp của nó, bởi lẽ “những nét đẹp của Kinh Thánh là thiêng liêng, sự vĩ đại Kinh Thánh là thánh thiêng, sự thanh nhã của Kinh Thánh là thiên đường”.183

Trong các tác phẩm của mình, Frassinetti kín múc phần lớn từ Cựu Ước và trên hết là từ Tân Ước như Giordano Renzi khẳng định.184 “Trong các tác phẩm mang tính thuyết giảng, Frassineti thường trình bày bản văn Kinh Thánh dưới hình thức bài giảng, như thông lệ thời bấy giờ. [...] Tuy nhiên, trong các tác phẩm viết về tinh thần khổ chế, ông hầu như luôn trích dẫn chính bản văn. [...] Giải thích bản văn thánh bằng ngôn ngữ yêu thương đến từ sự thông hiểu Lời Chúa, nhằm mục đích nuôi dưỡng các linh hồn [...]”.185

Sự ảnh hưởng thiêng liêng của Frassinetti liên quan đến các sách thiêng của Maria Domenica, nhất là khi Mazzarello còn trong hội Con Đức Mẹ Vô nhiễm, đều là các bài đọc thấm nhuần Kinh Thánh và là nguồn nuôi dưỡng thiêng liêng. Một cách cụ thể có thể kể đến các tác phẩm: Tình bạn thiêng liêng, theo gương Thánh Tê-rê-sa A-vi-la (1853); Kinh Lạy Cha của Thánh Tê-rê-sa Giê-su (1860); Những lời nhắn nhủ cho một nữ tử muốn thuộc trọn về Chúa Giê-su (1851); Nền công nghiệp thiêng liêng theo nhu cầu thời đại (1860); Nữ đan sĩ tại thế (1856); Viên ngọc của của thiếu nữ Ki-tô giáo, hay sự trinh tiết thánh thiện (1841); Nghệ thuật nên thánh (1861); Bữa tiệc của Tình yêu rất thánh (1868); Khu vườn nhỏ của Maria (1864)… Nhiều trong số các tác phẩm tâm linh này đã được Maria Domenica và các Con Đức Mẹ Vô Nhiễm đọc và tiếp thu một cách sống động.

Sách Nữ đan sĩ tại thế - La Monaca in casa (1859) là một dạng “điều lệ” cho các Con Đức Mẹ Vô Nhiễm. Đây là một hướng dẫn về đời sống thánh hiến tại thế, với hai phần phụ lục: Qui chế của Hội Đạo đức các Con Đức Maria Vô Nhiễm và Tình bạn thiêng liêng. Dù không nhiều nhưng sách chứa đựng những quy chiếu minh nhiên cũng như mặc nhiên về Lời Chúa, để cho thấy sách đề xuất một đời sống bắt nguồn sâu xa từ Kinh Thánh, một đề xuất cho một đời sống thực sự theo Tin Mừng.

-      Sự tiên liệu cho trẻ nữ Ki-tô hữu (La Figlia Cristiana Provveduta) của Cha Bosco

Một kênh tiếp nhận Lời Chúa không kém phần quan trọng khác là cuốn Sự tiên liệu cho trẻ nữ Ki-tô hữu do Cha Bosco viết.186 Cuốn sách nhỏ này ngay từ đầu đã được dành cho các FMA tiên khởi. Vì thế, với Maria Domenica, đây không chỉ là một cuốn sách kinh nguyện mà còn là cuốn sách suy niệm. Các bài đọc và suy tư thiêng liêng (suy niệm) do sách đề xuất đều dựa trên Sách Thánh và gương mẫu các thánh: các trích dẫn trực tiếp đều được viết bằng tiếng La-tinh. Chẳng hạn, khi nói về sự ưu ái của Thiên Chúa dành cho người trẻ, ngài viết: “Mặc dù Người [Thiên Chúa] yêu thương tất cả mọi người như tuyệt tác tay Người làm ra, nhưng Người lại dành một tình mến đặc biệt đối với người trẻ và vui thích ở với họ: Delíciae meae cum filiis hóminum -  Niềm vui của Ta là ở với con cái loài người”. Hay khi nói về việc vâng lời cha mẹ, ngài viết: “Các con nhận được sự hướng dẫn này từ cha mẹ các con hay những người thay thế họ, đây là những người mà các con phải ngoan ngoãn vâng nghe”. Thiên Chúa phán: “Hãy thảo kính cha mẹ ngươi, thì ngươi sẽ được sống lâu trên mặt đất”. Về nhân đức cao đẹp [trinh tiết]: “Nhân đức này giống như một trung tâm tập họp và gìn giữ mọi điều thiện hảo khác và nếu chẳng may bị mất đi, thì tất cả những nhân đức khác cũng mất. Venérunt autem mihi ómnia bona páriter cum illa”, Chúa phán như thế”. Ngay cả những việc đạo đức được tác phẩm đề xuất cũng bắt nguồn từ Lời Chúa: các kinh nguyện của người Ki-tô hữu tốt lành, Thánh Lễ, đi Đàng thánh giá, dọn mình chết lành, những lời tụng ca thánh, kinh nguyện kính Đức Trinh nữ Maria.

4. Một đời sống được Lời Chúa định hình và biến đổi

Như Paola di Nicola đã viết, cuộc đời của Maria Domenica “khiến chúng ta nghĩ đến nhiều người nữ không có cơ hội và đặc quyền xã hội về giáo dục, nhưng họ đã thăng tiến bằng cách tận dụng nền văn hóa mà Giáo hội thông truyền cho họ cách nhưng không: một chút tiếng La-tinh, ca hát, âm nhạc, lịch sử và một ít về thần học. Giáo lý và đời sống giáo xứ cho phép họ trang bị đầy đủ bao có thể cho cuộc sống một cách thông minh và sáng tạo”.187 Thật vậy, chính nhờ truyền thống văn hóa, gia đình, phụng vụ và các kinh nguyện, sách giáo lý, các sách thiêng liêng mà Maria Domenica đã đón nhận Lời Chúa. Đời sống của Thánh nữ được định hình và biến đổi bởi Lời Chúa và các lá thư của Thánh nữ được đặt nền trên “một sự thân thuộc với Kinh Thánh, là một điều hiếm có vào thời đó”.188 Các giáo huấn được viết bằng văn bản của Thánh nữ (tức các lá thư) phản ánh sự ảnh hưởng của một số sách khôn ngoan, của các Tin Mừng, đặc biệt là của Tin Mừng Nhất lãm và các thư Phao-lô. Cuộc đời và thông điệp thiêng liêng của Thánh nữ được đan xen trong đời sống thường nhật và được dậy men Kinh Thánh, đã được cõi lòng hấp thụ một cách sống động.189 Điều này đã được Ferdinando Maccono nhấn mạnh khi trình bày một số lá thư của Mẹ Mazzarello. Ferdinando viết: “Mazzarello chẳng bao giờ mơ viết các thư với những lời trích dẫn từ sách này hay sách kia. Thánh nữ viết theo những gì trái tim mách bảo. Những câu châm ngôn của Thánh nữ cũng không đến từ trí nhớ, mà được viết từ cuộc sống thực; và tôi có thể nói, đó là những tiếng thì thầm mà Thánh Linh thổi vào bất cứ nơi nào Người muốn, đặc biệt vào trong những tâm hồn đơn sơ”.190 Cuốn Hồi sử ghi lại một tư tưởng mà Mẹ Mazzarello đã nuôi dưỡng cho bản thân và thông truyền cho các nữ tu khi có dịp: “Như mặt trời soi sáng cả thế gian, thì cũng thế, Lời Chúa soi sáng tâm trí, khơi dậy nơi con tim những tâm tình tốt đẹp và làm trổ sinh hoa trái là các việc lành vì Nước Trời”.191

Trong cuộc gặp gỡ có sức biến đổi với Thiên Chúa và với Lời, Maria Domenica “đã đạt đến sự biến đổi đó không chỉ nhờ vào sách vở và nền văn hóa […], mà còn nhờ ơn soi sáng nội tâm của Chúa Thánh Thần. Chúa Giê-su đã trở thành nội dung của cuộc đời Mẹ, làm cho cuộc sống của Mẹ luôn xoay quanh Người, được Người ghi dấu, chiếm hữu và sở hữu”.192 Nơi Mẹ, mối phúc của sự đơn sơ Phúc Âm đã được thành toàn, nhờ sự đơn sơ Phúc Âm này mà Chúa Cha vui lòng mặc khải cho Mẹ những mầu nhiệm Nước Thiên Chúa và sự hiện diện của Người.

---

Chú thích

*Eliane Anschau Petri, FMA, người Bra-xin, Giáo sư Thần học thiêng liêng tại Phân Khoa Học Viện Giáo Hoàng - Khoa Học Giáo Dục “Auxilium”.

144 Đc Hồi sử I 98.

145 Hồi sử I 32.

146 Đc Cavaglià Piera - Mazzarello Maria, L’educazione religiosa nella prassi educativa di Maria Domenica Mazzarello, trongRivista di Scienze dell’Educazione 40 (2002) 2,236.

147 Thư mục vụ của Giám mục Giáo phận Acqui - Đức Cha Modesto Contratto - vào năm 1838 hoàn toàn tập trung vào việc giảng dạy học thuyết Ki-tô giáo và ngài khẳng định đây là nhiệm vụ đặc biệt của hàng giáo sĩ (Đc Lettera pastorale dell’8 maggio 1838, trong Archivio della Curia Arcivescovile di Acqui).

148 Vào thế kỷ XIX, những sách Giáo Iý được các Giám mục ở Bắc Ý chọn hầu hết đều lấy lại ấn bản của Casati với rất ít sửa đổi: Toát yếu Học thuyết Ki-tô giáo được xuất bản bởi Đức Cha lỗi lạc và đáng kính Michele Casati, Giám mục Mondo vì để sử dụng trong Giáo phận của ngài..., Mondovì, Fratelli De Rossi 1765 (Đc Stella Pietro,Alle fonti del Catechismo di San Pio X. Il Catechismo di Mons. Casati, trong Salesianum XXIII [1961] 1,43-65). Từ quyển Giáo lý này, ấn bản của Đức Cha Carlo Giuseppe Sappa thành Milano dùng cho giáo phận Acqui đã được biên soạn năm 1818. Vài năm sau, đã ra đời quyển Toát yếu Học thuyết Ki-tô giáo dùng cho giáo phận Acqui, Tipografia Poli 1857, với thư giới thiệu ngày 17 tháng 7 năm 1857 của Đức Tân Giám mục - Đức Cha Modesto Contratto. Đây có thể là ấn bản mà Maria D. Mazzarello đã biết đến, quyển này về cơ bản là giống với ấn bản năm 1818.

149 Compendio della Dottrina Cristianasử dụng cho Giáo phận Acqui, III.

150 Testimonianza di Enrichetta Sorbone, trongSummarium150; Maccono I 368.

151 Đc Verbum Domini 52.

152 Đc Goffi Tullo, La spiritualità dell’Ottocento, Bologna, EDB 1989, 114.

153 Cavaglià Piera, La dimensione Eucaristica della spiritualità educativa di S. Maria Domenica Mazzarello, trong Rivista di Scienze dell’Educazione 38 (2000) 1,118.

154 Đc Verbum Domini 88.

155 Đc Cavaglià Piera, Gli Esercizi spirituali nella tradizione dell’Istituto delle Figlie di Maria Ausiliatrice, trong Ko Maria Meneghetti Antonella (biên tập), È tempo di ravvivare il fuoco. Gli Esercizi spirituali nella vita delle Figlie di Maria Ausiliatrice, Roma, LAS 2000, 146.

156 Verbum Domini 59.

157 Maccono Ferdinando, L’apostolo di Mornese. Sac. Domenico Pestarino, Torino, SEI 1927, 41.

158 Maccono, L’apostolo di Mornese 41.

159 Lemoyne, Memorie biografiche del Ven. D. Giov. Bosco, vol. VII, 295.

160 Testimonianza di Maria Genta, trong Summarium 159.

161 Testimonianza di Enrichetta Sorbone, trong Summarium 151.

162 Đc Podestà Emilio, Mornese e l’Oltregiogo nel Settecento e nel Risorgimento, Ovada, Pesce Editore 1989, 429-432.

163 Testimonianza di Giovanni Cagliero, trong Summarium 225.

164 Testimonianza di Enrichetta Sorbone, trong Summarium 224.

165 Đc Cavaglià Piera - Mazzarello Maria Luisa, L’educazione religiosa nella prassi educativa di Maria Domenica Mazzarello, trong Rivista di Scienze dell’Educazione 40 (2002) 2,234.

166 MACCONO I 17.

167 Bosco Giovanni,Regole o Costituzioni per l’Istituto delle Figlie di Maria Ausiliatrice aggregate alla Società Salesiana, Torino 1878), trong Cùng tác giả, Costituzioni per l’Istituto delle Figlie di Maria Ausiliatrice (1872-1885), biên tập bởi C. Romero, Roma, LAS 1983, Titolo XVI, 2.

168 MACCONO Ferdinando, Quindici Lettere di Suor Maria Mazzarello con annotazioni, Torino, Istituto FMA 1932, 5-6.

169 Đc Nicolini Ugo (biên tập), L’imitazione di Cristo,Cinisello Balsamo (MI), Paoline 1986.

170 Zega Leonardo, Cari lettori, trong L’imitazionedi Cristo, Cinisello Balsamo (MI), Paoline 1986, [s/p].

171 MACCONO I 48.

172 Tác phẩm thuộc nửa sau thế kỷ XVI gồm ba tập và là một sách cổ điển về sự khổ chế dành cho những người nam nữ sống đời thánh hiến.

173 Đc Bosco Giovanni, Regole o Costituzioni per l’Istituto delle Figlie di Maria Ausiliatrice, trong Cùng tác giả, Costituzioni per l’Istituto delle Figlie di Maria Ausiliatrice (1872-1885), biên tập bởi C. Romero, Roma, LAS 1983, Titolo XVI, 2.

174 Đc Ghiglione Gianni, Verso l’alto. Cammino di vita cristiana in compagnia di San Francesco di Sales, Leumann (TO), Elledici 2021, 62.

175 Filotea II, XVII, 103.

176 Filotea II, I, 71-72.

177 Maccono I 48.

178 Nt 62.

179 Posada María Esther, Alfonso De Liguori e la spiritualità cristocentrica di Maria Domenica Mazzarello, trong Frigato Sabino (biên tập),“In Lui ci ha scelto”: Studi in onore del prof. Giorgio Gozzellino, Roma, LAS 2001, 347.

180 Nt 350.

181 Maccono I 113.

182 Frassinetti Giuseppe, Osservazioni sugli studi ecclesiastici, trong Cùng tác giả, Opere predicabili ed ascetiche, do Renzi Giordano biên tập, Vol XIII, Roma, Tipografia Poliglotta 1912, 241.

183 Nt, 240-241.

184 Renzi Giordano,Presentazione della Teologia spirituale del Frassinetti, trong Opere asceticheI, XXV.

185 Nt XXVI.

186 Đc Bosco Giovanni, La figlia cristiana provveduta per la pratica dei suoi doveri negli esercizi di cristiana pietà, Torino, Tipografia e Libreria Salesiana 1883 (4° ed.).

187 Di Nicola Paola, Maria Domenica Mazzarello e i paradossi della santità, trong Posada Esther - Costa Anna - Cavaglià Piera (biên tập), La sapienza della vita. Lettere di Maria Domenica Mazzarello, Roma, Istituto FMA 2004, 54.

188 Durand J. D., La collection “I contemplativo nel mondo”, trong Revue d’Histoire ecclésiatique XCIII (1998)1-2, 89.

189 Giudici Maria Pia, Linee bibliche dell’epistolario, trong La sapienza della vita 27.

190 Maccono, Quindici Lettere di Suor Maria Mazzarello con annotazioni 6.

191 Hồi sử III 308.

192 Dalcerri Lina, Un’anima di Spirito Santo. S. Maria Domenica Mazzarello, Roma, Istituto FMA 1980, 71.